03/11/2025
مرض انسدادی مزمن ریوی یا COPD:
بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD – Chronic
Obstructive Pulmonary Disease) یکی از شایعترین و مهمترین بیماریهای مزمن طرق تنفسی است.
🔹 تعریف:
COPD یک بیماری پیشرونده و غیرقابل برگشت است که با انسداد مزمن جریان هوا در مجاری تنفسی مشخص میشود.
این بیماری شامل دو جزء اصلی است:
1. برونشیت مزمن (Chronic bronchitis) – التهاب مزمن راههای هوایی با سرفه و خلط حداقل ۳ ماه در سال به مدت دو سال متوالی.
2. آمفیزم (Emphysema) – تخریب دیواره آلوئولها و کاهش سطح تبادل گازها.
🔹 علل (Etiology):
🚬 سیګرت کشیدن (شایعترین علت)
آلودگی هوا و تماس شغلی با گرد و غبار یا دود شیمیایی
سوختهای خانگی (مثل دود هیزم در آشپزخانههای بسته)
نقص ژنتیکی نادر: کمبود آلفا-۱ آنتیتریپسین
تظاهرات کلینیکی:
سرفه مزمن (اغلب همراه خلط)
تنگی نفس پیشرونده بهویژه هنگام فعالیت
ویزینگ (wheezing) و احساس سنگینی در قفسه سینه
در مراحل پیشرفته:
سیانوز (رنگ کبود لبها و انگشتان)
کاهش وزن و ضعف عمومی
علائم نارسایی قلب راست (در اثر cor pulmonale)
🔹 معاینه فیزیکی:
تنفس سطحی و سریع
افزایش قطر قدامی-خلفی قفسه سینه (barrel chest)
صداهای تنفسی کاهش یافته
هیپررزونانس در دق
استفاده از عضلات فرعی تنفس
🔹 تشخیص:
1. اسپیرومتری (Spirometry):
↓ FEV1
↓ نسبت FEV1/FVC < 70% → تشخیص COPD
پاسخ اندک یا ناقص به برونکودیلاتور
2. CXR: افزایش شفافیت ریوی، دیافراگم صاف
3. CT scan: مفید در تشخیص آمفیزم
4. ABG: در مراحل پیشرفته → هیپوکسمی ± هیپرکاپنی
5. آزمایش آلفا-۱ آنتیتریپسین در بیماران جوان یا بدون سابقه سیگر
🔹 طبقهبندی شدت (بر اساس GOLD):
مرحله FEV1 از مقدار پیشبینیشده شدت
GOLD 1 ≥ 80% خفیف
GOLD 2 50–79% متوسط
GOLD 3 30–49% شدید
GOLD 4 < 30% بسیار شدید
🔹تداوی:
1. غیر دارویی:
قطع کامل سیگرت (مهمترین اقدام)
واکسن آنفلوانزا و پنوموکوک
فیزیوتراپی قفسه سینه و تمرین تنفسی
اکسیجن درمانی طولانیمدت در هیپوکسمی (PaO₂ < 55 mmHg)
دارویی:
برونکودیلاتورها:
SABA (مثل سالبوتامول)
LABA (مثل سالمترول)
LAMA (مثل تیوتروپیوم)
کورتیکواستروئید استنشاقی (در موارد شدید یا با حملات مکرر)
فسفودیاستراز-۴ مهارکننده (مثل روفلومیلاست در موارد شدید)
انتیبیوتیکها در عفونتهای حاد
3. در موارد خاص:
تهویه غیرتهاجمی (NIV)
جراحی کاهش حجم ریه یا پیوند ریه در بیماران منتخب
🔹 عوارض:
نارسایی تنفسی مزمن
Cor pulmonale (نارسایی قلب راست ثانویه به بیماری ریوی)
پلیسیتمی ثانویه
عفونتهای مکرر طرق تنفسی
🔹 پیشگیری:
ترک سیگار
کنترول آلودگی محیطی
واکسیناسیون منظم
