Zmeryalai Omid

07/04/2026

𝗖𝗲𝗹𝗶𝗮𝗰 𝗗𝗶𝘀𝗲𝗮𝘀𝗲
سيليک ناروغي

یوه ځانګړې ناروغي ده چې د بدن خپل دفاعي نظام (immune system) د غنم په یوه خاص پروټین "ګلوټن" gluten باندې غلط غبرګون ښيي. ګلوټن په غنم، اوربشو او جَو کې موندل کېږي,کله چې یو ماشوم چې سیلیک ناروغي لري، ګلوټن وخوري، نو د هغه د کوچنيو کولمو نرم دننه برخه چې "ولی" villi نوميږي زیانمنېږي.
"ولی" villi د خوراک د غذا جذبولو کار کوي. کله چې دا خراب سي، نو د خوراک غذاییت بدن ته نه جذبېږي او ضایع کېږي.
ماشوم ته پوره غذا نه رسېږي، کمزوری کېږي، وزن نه اخلي او قد یې هم نه غځېږي. نښې نښانې پکې بد بوی لرونکي اسهالات ، استفراق، خیټه پړسیدل، درد، د وینې کمښت، بیا بیا ناروغ کېدل یا د ځینو ماشومانو لپاره قبض هم شامل دي.
ددې ناروغۍ د دوا له لارې علاج نسته. یوازینی حل دا دی چې د ګلوټن gluten لرونکو شیانو څخه بشپړ پرهیز وسي. یعنې غنم، اوربشې، جَو او له دې څخه جوړ سوي هر ډول شیان لکه ډبل روټی، بسکټ، میده، سوجي، او رس باید ونه خوړل سي.
هغه شیان چې ماشوم ته ورکول کېدلای سي، په لاندی ډول دی: وریجې، جوار، باجره، بېسن، سبزۍ، دالونه، غوښه، هګۍ، ماهي، مېوې او په کور کی جوړ سوي جوسونه. خواړه باید پاک وي، او که له بازار څخه اخیستل کېږي، نو باید احتیاط وسي چې ګلوټن پکې نه وي.
پرهیز د ټول عمر لپاره ضروري دی، تر څو ماشوم صحتمند ژوند ولري او جدي ستونزې پیدا نه سي.
ډاکټر زمریالی اميد
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص
مهمند نړيوال روغتون

04/04/2026

(Nephrotic Syndrome):
دا یوه ناروغي ده چې پښتورګي ډېر پروټین له ادرار سره خاریجوي. له دې امله د ماشوم په بدن کې پړسوب راځي.
• د سترګو، مخ او پښو پړسوب
• کله کله نس د اوبو ډک وي
• یا هم هلکانو کې خصيې و پړسیږي
• زګ یا کف لرونکی (foamy) ادرار
• ستړیا او بې اشتیاهي
یادونه:
• دا د ماشوم د مور او پلار د کومی غلطۍ له امله نه وي.
• د درملو سره زیاتره وخت ښه کېږي.
• کله ناکله دا ناروغي بیا راځي.
#نوموړي ناروغان باید تداوي مکمله او د ډاکټر د لارښوني مطابق واخلي، دوا قضا نه کړي خپل کورس (۲-۳ میاشتي) تکمیل کړي. تر څو ناروغی تکراریدونکي نسي او د پښتورګو د دایمي خرابي سبب نسي!
ډاکټر زمریالی اميد
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص

02/04/2026

په ماشومانو کې د وینا او خبرو ځنډ

کلینیک ته ډېر ماشومان راوستل کېږي چې والدین یې شکایت کوي چې ماشوم يې د ډير وخت دی خو لا خبري نسي کولاې.
د حیرانتیا خبره دا ده چې په دې کې د ډېرو پېښو اصلي لامل کومه ناروغي نه وي، بلکې یوه ډېره ساده خو د پامه غورځول سوې خبره وي، هغه دا چې والدین ماشوم ته کافي وخت نه سي ورکولای.
اکثره لیدل کېږي چې والدین د بوختیاوو له امله ماشوم ته موبایل، ټلویزیون یا کارټون ور مخې ته کوي او خپله ورسره خبرې کموي. ماشومان ژبه له سکرین څخه نه، بلکې له انسانانو څخه زده کوي. کله چې د داسې ماشومانو والدینو ته دا وښودل سي چې هره ورځ له ماشوم سره خبرې وکړي، سترګو ته سترګې ونیسي، ورسره لوبې وکړي او د هغه خبرو ته په غور غوږ ونیسي، نو په ډېرو ماشومانو کې یوازې په څو اونیو یا میاشتو کې ښکاره ښه والی راځي.
د ژوند لومړني دوه کاله د ماشوم د ژبې، پوهې او شخصیت بنسټ جوړوي. په دې موده کې د والدینو غږ، لمس، پاملرنه او وخت د ماشوم د دماغ لپاره تر ټولو ارزښتناک محرکات دي. موبایل، ټلویزیون او کارټونونه دا تشه نه سي ډکولای، بلکې ځینې وخت د خبرو په لا زیات ځنډ سبب ګرځي.
سره له دې، دا هم ډېر مهمه ده چې د خبرو هر ډول ځنډ عادي ونه ګڼل سي او له پامه ونه غورځول سي. که ماشوم د خپل عمر مطابق خبرې نه کوي، غږونو ته کم غبرګون ښيي، یا له خبرو سره علاقه نه لري، نو یوازې انتظار کول بسنه نه کوي، بلکې باید په وخت سره له متخصص ډاکټر سره مشوره وسي. په ځینو ماشومانو کې د خبرو ځنډ د عصبي ستونزو، د اورېدو د ستونزې یا د ودې د اختلال نښه هم کېدای سي.
نو که تاسو د خپل ماشوم د خبرو په اړه کومه اندېښنه لرئ، حتمي ده چې له یو باوري د ماشومانو متخصص یا چایلډ نیورولوژیست سره مشوره وکړئ.
پر وخت تشخیص او لارښوونه د ماشوم په راتلونکي ژور او مثبت اغېز لرلای شي.
ډاکټر زمریالی اميد
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص
مهمند نړيوال روغتون

31/03/2026

دغوا شیدو د پروټین حساسیت (CMPI)

په ماشومانو کی د غوا شيدو حساسيت کېدای سي تاسی ته عجيبه ښکاري، خو حقيقت دا دی چې ډېری ماشومان له دې ستونزې سره مخ کېږي. دې حالت ته د غوا شيدو د پروټين نه زغمل (Cow Milk Protein Intolerance - CMPI) ويل کېږي، چې د ماشوم د بدن دفاعي نظام د غوا شيدو ځانګړي پروټينونه نه سي زغملای او بېلابېلي نښې نښانې څرګندېږي. دا نښې عموماً د زېږون له څو اوونيو وروسته ښکاره کېږي، په ځانګړې توګه په هغو ماشومانو کې چې فارمولا شيدې يا د غوا/ګامیښی شيدې خوري.

هغه ماشومان چې يوازې د مور شيدې خوري، کېدای سي دا نښې هغه وخت څرګندې سي چې د مور په خوړو کې دغوا شيدې يا د شيدو جوړې سوې شيان شامل وي.

د دې حساسيت نښي: دوامداره خواګرځی، نس ناستې، په غایطه موادو کې وينه، وزن نه زياتېدل، د خېټې درد ، پر پوستکي دانې، او د ساه اخيستلو ستونزې.

ياد ولرئ چې دا د لاکتوز(Lactose) حساسيت نه دی، ځکه دلته ستونزه د شکر (لاکتوز) له امله نه، بلکې د پروټين له امله ده.

درملنه يې د ماشوم د غذایي اړتياوو په درک کولو سره کېږي. که د مور شيدې شتون ولري، نو دا تر ټولو ښه انتخاب دی. خو که د مور د خوړو له لارې هم دغه پروټين ماشوم ته رسېږي، نو مور ته پکار ده چې له خپلې خوړو څخه دغوا شيدې او د شيدو جوړې سوې توکې بشپړاً لرې کړي.

ځينې وختونه ماشوم ته ځانګړې فارمولا شيدې (hypoallergenic formula) ورکول کېږي، چې پکې پروټينونه مخکې له مخکې مات سوي وي تر څو د ماشوم بدن يې ومني. ښه خبره دا ده چې ډېری ماشومان تر يو کال عمر پورې له دې حساسيت څخه خلاصېږي، خو ځينې ماشومان ممکن دوه تر درې کاله وخت ونيسي تر څو بشپړ ښه شي.

ډاکټر زمریالی اميد
دماشومانو دداخله ناروغیو متخصص

29/03/2026

Floppy infant
شل يا بيوسه ماشوم:
دا طبي اصطلاح هغه ماشومانو ته کارول کېږي چې د عضلو ځواک او ټینګښت (muscle tone) یې کم وي.
داسې ماشوم نرم، سست او “ځوړند” ښکاري او لاسونه، پښې او سر سم نه نیسي.
کله چې داسي ماشوم پورته کوی، سر یې شاته لوېږي او لاسونه او پښې یې لکه د ټوکر غوندې نرم وي.
نښې نښانې:
د سر نه نیول یا سر شاته لوېدل
لاسونه او پښې ډېر نرم او بېځواک
د ناستې، ګرځېدو یا حرکت کې ځنډ
د شیدو څښلو یا ژولو ستونزه
ماشوم ډېر ارام وي
ممکنه علتونه:
د دماغ یا اعصابو ستونزې
د عضلو ناروغۍ
جنتیکي (ارثي) ستونزې
د زیږون پر مهال د اکسیجن کموالی
مهمه خبره:
که ماشوم مو ډېر نرم ښکاري یا پرمختګ یې ځنډنی وي، ژر تر ژره د ماشومانو د متخصص ډاکټر سره مشوره وکی....
تر څو پر وخت يې تشخيص وسي...
ډاکټر زمریالی اميد
دماشومانو دداخله ناروغیو متخصص

09/01/2026

نوي زېږېدلي ماشومان او مهمې لارښوونې

☆ د ماشوم پاکوالي ته ځانګړی پام وکی.
☆ د ماشوم تر لمس کولو مخکي خپل لاسونه په صابون سره ومینځی.
☆ ماشوم پر خوله مه مچوی.
☆ د ماشوم د نامه غوټی وچ او پاک وساتی.
☆ ماشوم ته عسل او کورنی کفې مه ورکوی.
☆ ماشوم ته دمور شيدې د دواړو خواوو څه ورکی.
☆ که د مور شیدې کمې وي، نو مور ته د تازه ميوو جوس او نور معايات زيات ورکی.
☆ د پیدایشي ژړي په صورت کې ماشوم ته د مور شیدې جاري وساتی او ډاکټر ته مراجعه وکی.
☆ ماشوم ته د خپل عمر مطابق واکسینونه ولګوئ.
☆ تر یوې میاشتې پورې ماشوم د زکام او ټوخې له ناروغانو څخه لېري وساتی.
☆ د مور شیدې د ماشوم لپاره تر ټولو ښه او پوره غذا ده.
☆ ماشوم ته د لومړیو شپږو میاشتو پورې یوازې د مور شیدې ورکی.
☆ په لومړیو شپږو میاشتو کې ماشوم ته اوبه،چاي او جوس مه ورکوی.
☆ تر لومړي کال پورې ماشوم ته د غوا یا بزې شیدې مه ورکوی.
☆ نوي زېږېدلي ماشوم ته بې ضرورته دوا مه ورکوی.
ډاکټر زمریالی ``اميد``
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص

08/01/2026

سیلیک ناروغي (Celiac Disease)

دا یوه خاصه ناروغي ده چې د بدن خپل دفاعي يا معافیتي سیستم د غنمو په دننه کې موجود ګلوټين پروټین ته غلط غبرګون ښيي،ګلوټين په غنم، او وربشو کې موجود وي، کله چې هغه ماشوم چې سیلیک ناروغي ولري ګلوټين وخوري، د هغه د وړو کولمو دننه نرمي برخې چې «ويلې» نومېږي زیانمنېږي...
ويلې د خوړو غذایي مواد بدن ته جذبوي؛ کله چې خرابې سي، غذایي مواد نه جذبېږي او ضایع کېږي.
د همدې امله ماشوم ته خوراک پوره نه رسېږي، ورو ورو کمزوری کېږي، وزن یې نه زیاتېږي او قد یې هم کېدای سي ودرېږي. نښې نښانې کې بد بوی لرونکی اسهال، خواګرځی، د نس پړسوب، درد، د معدې باد او بريښ، د وینې کموالی، پرلپسې ناروغ کېدل او په ځینو ماشومانو کې قبض هم شامل دي.

د دې ناروغۍ درملنه د دوا له لارې ممکنه نه ده. یوازینی حل یې د ګلوټين لرونکو خوړو څخه بشپړ پرهیز دی، یعنې غنم، وربشې، او له دې څخه جوړ ټول شیان لکه ډبل روټۍ، بسکټ، میده، سوجي، او رَس باید ونه خوړل سي.
هغه شیان چې خوړل کېدای سي عبارت دي له: وريجې، جواري، د نخود اوړه، سبزيجات، دالونه، غوښه، هګۍ، ماهی، مېوې او د کور جوړ جوسونه، هر خوراک باید پاک او صفا وي، او له بازاره د څه اخیستو پر مهال باید حتمي وګورئ چې ګلوټين نه وي پکښي شامل.
دا پرهیز د ټول ژوند لپاره ضروري دی، تر څو ماشوم مو روغ او سالم ژوند ولري او له جدي ستونزو څخه خوندي پاتې سي۔
درنښت
ډاکټر زمریالی اميد
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص

07/01/2026

شری
(Measles)

پاملرنه او درملنه

شری یوه ویروسي ناروغي ده چې په ماشومانو کې د تبې، ټوخې، زکام، د سترګو سوروالی او پر بدن د کوچنيو دانو په بڼه څرګندیږي. د وخت په تېرېدو سره سمه او پر وخت پاملرنه کولای سي د جدي پیچلتیاوو مخه ونیسي۔

د شري په وخت کې د ماشوم مناسبه پاملرنه

ماشوم ته زيات استراحت ورکئ

ډېر مایعات ورکړئ (شیدې، سوپ، اوبه) تر څو د بدن اوبه کمې نه سي

سپک او طاقتور خوراک ورکړئ

سترګې له تیزې رڼا څخه وساتئ

د تبې په وخت کې ماشوم ته سپکې جامې ورواغوندئ او کوټه هوا لرونکې وساتئ

درملنه (Treatment)

د شري لپاره کوم ځانګړی د ويروس ضد درمل نسته، درملنه د نښو نښانو له مخې کېږي

د تبې لپاره د ډاکټر په مشوره دوا ورکئ

که ټوخی یا د ساه اخیستلو ستونزه وي، ژر تر ژره ډاکټر ته مراجعه وکړئ

په ځینو ماشومانو کې د ډاکټر په مشوره ویټامین A ورکول کېږي

که سينه بغل، شدید اسهال، د غوږ انتان یا تشنجونه رامنځته سي، ماشوم سملاسي روغتون ته یوسئ

مهمې احتیاطي خبرې

له ځانه د ميکروب ضد یا کورني نسخې مه کاروئ

د شري په وخت کې غسل کول منع نه دي، خو ماشوم له یخنۍ وساتئ

ناروغ ماشوم له نورو ماشومانو جلا وساتئ

مخنیوی تر ټولو غوره درملنه ده

د شري د مخنیوي لپاره د MMR واکسین پر وخت ولګوئ

✨ په وخت تشخیص، سمه پاملرنه او واکسینیشن د شري له خطرناکو پیچلتیاوو څخه مخنیوی کوي۔

06/01/2026

01/01/2026

ايا د ماشومانو لپاره د يخ یا ګرم خوراک پرهيز ضروري دی؟

زموږ په کورونو کې د ډير وخت راهیسې دا جملې اورېدل کېږي: “آيسکريم مه ورکوی، ستونی به خراب سي!” “په یخ موسم کې مستې مه خوری!” “هګۍ په ګرمي کې تاوان کوي!” او داسي نور....

راسی پر څو داسي خبرو ساینسي رڼا واچوو:

۱. آيسکريم یا نور يخ شيان ستونی خرابوي
حقیقت: که ماشوم روغ وي، نو آيسکريم او ساړه شيان عموماً زیان نه رسوي.
ستونزه هغه وخت پیدا کېږي چې د ماشوم معافیت کمزوری وي ستونی غوښه ولري یا ستونی له مخکې حساس وي.

۲. مستې په یخ موسم کې زیانمنې دي
حقیقت: مستې یو ګټور پروبايوټک دي چې هاضمه او د بدن دفاعي سیستم پیاوړی کوي.
که په مناسب مقدار ورکړل سي، په ژمي کې هم ګټه لري.

۳. هګۍ په ګرمي کې نه دي پکار
حقیقت: هګۍ په هر موسم کې ګټورې دي.
که په اعتدال وکارول سي، هېڅ تاوان نه لري او د ماشومانو لپاره د پروټین ډېر مهمه سرچینه ده.

۴. ماهي او شیدې یو ځای خوړل د سپینو داغونو (فس) سبب کېږي
حقیقت: د ساینسي څېړنو له مخې د دې خبرې هېڅ ثبوت نسته.
ماهي او شیدې دواړه صحي دي او یو ځای خوړل یې زیان نه لري.

د خوراک په اړه ډېر نظرونه د وخت، تجربې او کلتور له لارې رامنځته سوي دي، خو د هرې خبرې منلو مخکې باید اوسني طبي او ساینسي شواهد هم په پام کې ونیول سي.

والدین باید د ماشوم شوق، د بدن دفاعي ځواک، موسم او د روغتیا حالت ته په کتو د خوراک انتخاب وکړي.
نه بې‌ځایه سختي سمه ده، او نه هر څه بې‌حده زيات.
ډاکټر زمریالی ``اميد``
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص

18/12/2025

د پښو کږوالی (Bow legs)
دا یوه عامه ستونزه ده، د ماشوم د پښو سیده‌والی له څو پړاوونو تېرېږي؛ لکه کږې پښې ،یو بل ته نږدې زنګونونه(knock knees) ، او نورمال حالت, د زېږون پر مهال پښې په نورمال ډول کږې وي. د ۱۸ میاشتو څخه تر ۲ کلونو پورې د پښو حالت ورو ورو سيده کېږي، او وروسته بیا زنګنونه يو بل ته نژدې کيږي، له ۴ کلنۍ وروسته، دا حالت کمېږي او د لوی انسان غوندي سم شکل اخلي...
کږې پښې په ډېرو ماشومانو کې عادي وي، په ځانګړي ډول په هغو ماشومانو کې چې تر ۲ کلنۍ کم عمر لري، د هغوی هډوکي لا د ودې په حال کې دي او د مور په رحم کې د تاو پاتې کېدو وروسته ورو ورو سمېږي.
کله چې ماشوم ودرېږي، ګرځېدل پیل کړي د پښو عضلې قوي کړي نو پښې یې په طبیعي ډول ورو ورو سمېږي.
کله کږې پښې عادي ګڼل کېږي؟
دواړي پښې په یو ډول کږې وي
ماشوم ګرځي
درد نه لري
ماشوم لا هم تر ۲–۳ کلونو کم عمر لري،
د ډېرو ماشومانو پښې تر ۳ کلنۍ پورې سمېږي.

کله باید والدین مرسته وغواړي؟
له ۳ کلنۍ وروسته هم د پښې کږې وي
د زنګونونو تر منځ فاصله (Intercondylar separation) له ۶ سانتي‌متره زیات وي
نا متقارن بدلون (یوه پښه تر بلې ډېره کږه وي)
بدلون په زیاتېدو وي یا په خپله ښه نه سي
درد موجود وي
یا د کومي حادثې وروسته رامنځته سوی وي
د ماشوم قد د عمر له مخې د پنځم سلنې (5th centile) څخه کم وي
د هډوکو نوري ستونزي ولري، لکه ریکیټس

د ډاکټر سره حتمي مشوره وکی که:
یوازې یوه پښه کږه وي
د ۳ کلنۍ وروسته کږوالی موجود وو
ماشوم درد ولري
د وزن زیاتوالی غیر نورمال وي
د ویټامین D کموالی موجود وي

والدین څه کولی شي؟
ماشوم ته کافي د لمر وړانګې برابرې کی
د عمر مطابق د ویټامین D لرونکي خواړه ورکی
له وخته مخکې د ګرځيدلو وسایل (لکه پای روان مه کاروی

ډاکټر زمریالی اميد
د ماشومانو د داخله ناروغيو متخصص