02/04/2026
Yaxın Şərq NATOsu
Mövcud geosiyasi mənzərə: ABŞ və İsrailin İrana qarşı başlatdığı müharibə fonunda Qərb ittifaqında yaranan ciddi çatlar Avropa və ABŞ münasibətlərində tarixi bir dönüş nöqtəsidir. Fransa, İspaniya, İtaliya və Böyük Britaniyanın bu münaqişədə iştirakdan imtina etməsi və hava məkanlarını/bazalarını ABŞ üçün məhdudlaşdırması Avropanı yeni reallıqlarla üz-üzə qoyur. İllər boyu NATO çətiri altında ABŞ-a arxalanan Avropanın hərbi-sənaye kompleksi kifayət qədər fraqmentasiya olunub. Hərbi logistika, peyk kəşfiyyatı, hava hücumundan müdafiə sistemlərində ABŞ-dan kəskin asılılıq var. Qısa müddətdə bu boşluğu doldurmaq praktiki olaraq çox çətindir. Öncəliklə Aİ ölkələri hərbi xərclərini xeyli qaldırmalıdır. Enerji böhranı və inflyasiya şəraitində bu qərarlar ittifaqı iqtisadi cəhətdən zəiflədəcək. Avropanın İrana qarşı əməliyyatlarda iştirakdan imtina etməsi NATO-nu "Zombi Təşkilata" çevirəcək. NATO artıq qlobal bir güc olmaqdan çıxıb, sadəcə Şərqi Avropanı Rusiyadan qoruyan "lokal bir sərhəd xidmətinə" çevriləcək. ABŞ isə özünün ən kritik maraqlarını (Yaxın Şərq və Çin) bu bürokratik maşından kənarda həll edəcək.
ABŞ və Səudiyyə Ərəbistanı masada tarixin ən böyük hərbi-siyasi müqavilələrindən birini müzakirə edir: Ərəblərin ABŞ-dan Tələbi: Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-dan mütləq hərbi müdafiə zəmanəti, ən qabaqcıl silahların (F-35-lər, qabaqcıl dronlar) satışına qoyulan qadağaların ləğvini və ən əsası öz daxilində mülki nüvə proqramı (uran zənginləşdirmə) qurmaq üçün texnoloji dəstək tələb edir. ABŞ-ın Ərəblərdən Tələbi: Vaşinqton bu hərbi çətiri yalnız bir şərtlə verir: Körfəz ölkələri Çinin hərbi bazalarının bölgədə qurulmasına qətiyyən icazə verməməli, Çinin qabaqcıl texnologiyasından imtina etməli və yalnız Amerika texnologiyasına inteqrasiya olunmalıdır. ABŞ-Ərəb alyansı təkbaşına işləməyəcək. Bu paktın mərkəzində mütləq şəkildə İsrail dayanır. Ərəblər və İsrail fərqli mədəniyyətlərə sahib olsalar da, onların ortaq bir düşməni var: İran. İbrahim Sazişləri (Abraham Accords) ilə başlayan proses, Səudiyyə-İsrail münasibətlərinin rəsmiləşməsi (normallaşması) ilə yekunlaşmalıdır. Məhz bu normallaşma baş verdiyi an, ABŞ-ın kuratorluğu altında İsrailin yüksək hava hücumundan müdafiə sistemləri, kəşfiyyatı və Ərəb ölkələrinin maliyyəsi, coğrafiyası birləşərək İrana qarşı bir "Yaxın Şərq NATO-su" formalaşdıracaq. Qırmızı dənizdən Fars körfəzinə qədər vahid bir radar və raket qalxanı yaranacaq.
Ərəb monarxiyaları və ABŞ fərqli dünya görüşlərinə malik olsalar da, bu müharibə ərəfəsində mütləq şəkildə bir oxda birləşəcəklər. Çünki Ərəblərin sağ qalmaq üçün Amerikanın qlobal hərbi texnologiyasına, ABŞ-ın isə Çini və İranı Yaxın Şərqdən sıxışdırıb çıxarmaq üçün Ərəb coğrafiyasına ehtiyacı var.
Bu yeni koalisiya Avropanın etdiyi kimi "insan haqları, demokratiya" dərsləri keçməyəcək. Ərəb monarxiyalarının kapitalı, İsrailin yüksək texnologiyası və kəşfiyyatı, ABŞ-ın isə kinetik hərbi gücü vahid, saat kimi işləyən bir maşında birləşəcək. ABŞ artıq Avropadakı kimi onlarla ölkəni razı salmaqla vaxt itirməyəcək. Breksitdən sonra Avropadan qopan London, indi də ABŞ-ın Yaxın Şərq macərasından kənarda qalarsa, qlobal təsir rıçaqlarını tamamilə itirəcək. Buna görə də İngiltərənin Avropadan fərqli olaraq, son anda pragmatik bir gedişlə (istəksiz də olsa) bu yeni Yaxın Şərq alyansına kəşfiyyat və dəniz gücü səviyyəsində dəstək verməsi olduqca yüksək ehtimaldır.
Bu proses yekunlaşdıqda, dünya iqtisadiyyatının və təhlükəsizliyinin ağırlıq mərkəzi rəsmən Atlantik okeanından (Avropa-ABŞ) çıxaraq, Hind-Sakit okean və Yaxın Şərq (Orta Dəhliz) oxuna sürüşəcək.