21/11/2025
ჰემპი მეზღვაურობაში ⛵ დავიწყებული მემკვიდრეობა, რომელიც ცდილობს დაბრუნებას
სტეითსის (Staithes), ინგლისის სანაპირო მუზეუმში ინახება გაყვითლებული განცხადება 1828 წლიდან, სადაც, ნახსენებია XIX საუკუნის ყოველდღიური პროდუქტები: გამხმარი თევზი, ხე-ტყე, ვეშაპის ზეთი, სელი — და ასევე ჰემპი.
ეს მოკრძალებული არტეფაქტი ნათლად გვახსენებს, რომ ჰემპი ოდესღაც ზღვის ცხოვრებისთვის ისეთივე აუცილებელი იყო, როგორც მარილიანი წყალი და ხე-ტყე. ბევრად ადრე, ვიდრე XX საუკუნის აკრძალვები დაიწებოდა, ჰემპი იყო ზღვასთან განუყოფელი.
ჰემპის მრავალფუნქციურობა საზღვაო სამყაროში
საილოს ეპოქაში ჰემპი ყველგან იყო გემზე. პირდაპირი მნიშვნელობით შეიძლება ითქვას, რომ 1800-იან წლებში გემზე ყველაზე ხშირად გამოყენებული მასალა — ხის შემდეგ — სწორედ ჰემპი იყო. გაფენილი მეზღვაურები ჰემპს იყენებდნენ უამრავ კრიტიკულ დანიშნულებაში:
• თოკები და რიგინგი (Rigging)
ანძებიდან ლანგარამდე თითქმის ყველა თოკი მზადდებოდა ჰემპისგან. მძლავრი, სქელი ჰემპის შტრიკები ამწევდნენ იალქნებს, აკავებდნენ გემს, აყენებდნენ ანძებს. ჰემპი იყო ერთადერთი ბოჭკო, რომელსაც გამომდგარი იყო მარილიანი ჰაერისა და ტალღების პირობებში.
ლპობისთვის წინააღმდეგობის გასაზრდელად თოკებს ტარში ალესავდნენ — ამან ბრიტანელ მეზღვაურებს მეტსახელი „Jack Tar“ შესძინა.
• იალქნები და ტილო
სხივებსა და შტორმებში მდგრადი იალქნები ტრადიციულად ჰემპის მძიმე ტილოსგან მზადდებოდა. თავად სიტყვა canvas მოდის სიტყვა cannabis-დან. XIX საუკუნეში იალქნები თითქმის ყოველთვის 100% ჰემპისგან იკერებოდა. ერთი დიდი გემის იალქნების ნაკრები იმდენ ბოჭკოს მოითხოვდა, რომ ნახევარ ჰექტარზე გაშენებული ჰემპის მოსავალიც კი ძლივს ჰყოფნიდა.
• გასქელება და ჰერმეტიზაცია
გემების ძირითადი დაცვა წყლისგან იყო oakum — ტარში გაჯერებული ჰემპის ბოჭკო, რომელსაც ხის გემბანისა და ფიცრების შორის ტენიდნენ. ჰემპის გარეშე გემები სწრაფად იწყებდნენ წყლის შევარდნას. ამ სამუშაოსთვის ხშირად ბებრ, გამოშლილ თოკებს ხელით ხლეჩდნენ და ხელახლა იყენებდნენ.
• სათევზაო ბადეები და ჯოხები
სანაპირო სოფლებში ჰემპის ბადეები ძირითადი იარაღი იყო. ისინი ძლიერი, მარილიან წყალში გამძლე და საიმედო იყო — საუკუნეების განმავლობაში გამოიყენებოდა ბრიტანეთის წყლებში.
• ტილოს ნივთები გემზე
ჰემპის ტილოსგან მზადდეოდა მეზღვაურების ჰამაკები, ტომრები, ტანსაცმელი, დროშები და ათასობით სხვა ნივთი.
XIX საუკუნის სრულად აღჭურვილ დიდ გემზე ჰემპის საერთო რაოდენობა 50–100 ტონას აღწევდა. ამიტომ ქვეყნის საზღვაო ძალები განსაკუთრებულად ზრუნავდნენ ჰემპის მიწოდებაზე. ნაპოლეონის ომების დროს ბრიტანეთის სამხედრო ფლოტი ჰემპის 90%-ს რუსეთიდან იმპორტირებდა — და სწორედ ამ მიწოდების შეწყვეტას გეგმავდა ნაპოლეონი.
გადასვლა აუცილებლობიდან აკრძალვამდე
საილოს ეპოქის დასრულებასთან ერთად, XX საუკუნის დასაწყისში ჰემპის ბედი მკვეთრად შეიცვალა. ამის მიზეზები იყო:
ორთქლმავლების და მოტორიანი გემების გამოჩენა — იალქნები ნაკლებად გახდა საჭირო
მთავარი — ჰემპის დაკავშირება მარიხუანასთან და სრული აკრძალვა
ბრიტანეთმა ჰემპის მოყვანა 1928 წელს აკრძალა, აშშ-მ კი 1937 წელს.
ამავდროულად, გაჩნდა ნაილონი — იაფი სინთეტიკური ბოჭკო, რომელმაც სწრაფად შეცვალა ბუნებრივი მასალები.
მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ჰემპი კვლავ დაუშვეს დროებით, რადგან მასალების დეფიციტი იყო (ფილმი H**p for Victory). მაგრამ ომის შემდეგ ისევ აიკრძალა. 1961 წლის გაეროს კონვენციამ საბოლოოდ შეიტანა „კანაფი“ აკრძალულ ნარკოტიკებში — განსხვავების გარეშე, იყო იგი მარიხუანა თუ სამეწარმეო ჰემპი.
ასე გაქრა მასალა, რომელიც ასობით წლის განმავლობაში მართავდა ოკეანეებს.
XXI საუკუნის ჰემპის აღორძინება — დაბრუნება მომავალში
დღეს ჰემპი დიდი ძალით ბრუნდება. მისი ახალი როლი უკავშირდება ეკოლოგიას, მდგრადობასა და ინოვაციას. ბოლო 20 წლის განმავლობაში ბევრმა ქვეყანამ კვლავ დაუშვა სამრეწველო ჰემპის მოყვანა. შედეგად, ჰემპი კვლავ გახდა პოპულარული მასალა:
ტექსტილი — ძლიერი, ეკოლოგიური, ნაკლებ ქიმიურ წყალს მოითხოვს
ჰემპკრიტი (h**pcrete) — თბოიზოლაცია და ბუნებრივი მშენებლობა
ბიოპლასტიკი, ავტომობილების დეტალები, იზოლაციები
სასოფლო და სამშენებლო მასალები
ზღვის სფეროშიც კი ბრუნდება — ზოგი ეკოლოგიური ნავით იყენებს ჰემპის კომპოზიტებს.
ჰემპი აღარ არის ახალი მოდური ტენდენცია — ეს არის დაბრუნება ძველ, საიმედო ტრადიციაზე, რომელიც თანამედროვე ეკოლოგიურ საჭიროებებს შესანიშნავად ერგება.
ჰემპის მემკვიდრეობის გაცოცხლება
ჰემპის ზღვის ისტორია გვახსენებს, რამდენად სწრაფად შეიძლება დავიწყებას მიეცეს მნიშვნელოვანი რესურსი — და რამდენად ადვილად შეიძლება მისი ხელახლა აღმოჩენა. სტეითსის მუზეუმში გამოფენილ 1828 წლის აფიშას რომ შევხედოთ, ვიგრძნობთ იმ ძველ მეზღვაურებთან კავშირს, რომლებიც ჰემპს პატივს სცემდნენ.
ვინ იფიქრებდა რომ 200 წლის შემდეგ ჰემპი ისევ გახდებოდა გამოსავალი თანამედროვე ეკოლოგიური გამოწვევებისთვის
#ჰემპი **p
Edit
