24/03/2026
Konpòtman lawont nan sistèm sante ayisyen an : yon analiz kritik sou refi swen kont moun LGBTQ+ yo
Nan anpil sosyete, sistèm sante a fèt pou garanti dwa fondalnatal chak moun genyen pou jwenn bon jan swen sante san diskriminasyon. Men malerezman, nan reyalite pa nou sa souvan diferan, sitou pou moun ki idantifye yo kòm masisi, madivin oswa trans. Konpòtman lawont kèk pèsonèl medikal ansanm ak pratik diskriminatwa nan kèk enstitisyon sante revele yon kriz etik ak sosyal ki merite yon denonsyasyon klè ak yon refleksyon pwofon.
Premyeman, refi bay swen sou baz oryantasyon seksyèl li oswa idantite l kòm kò reprezante yon vyolasyon grav dwa moun. Dwa pou jwenn bon jan swen sante se yon dwa inivèsèl ki pa dwe depann de jijman moral oswa prejije pèsonèl pwofesyonèl yo. Lè yon enfimyè, yon doktè, oswa nenpòt ajan sante refize pran an chaj yon pasyan paske li se masisi, madivin oswa trans, li pa sèlman vyole prensip etik pwofesyon li, men li mete lavi moun nan an danje tou.
Dezyèmman, konpòtman sa yo soti nan yon melanj inyorans, prejije sosyal, ak mank fòmasyon sou kesyon divèsite seksyèl ak dwa moun. Nan anpil enstitisyon k ap fòme teknisyen, pwofesyonèl ak kad nan domèn medikal, kesyon sa yo rete tabou oswa yo trete yo ak neglijans. Sa lakoz pwofesyonèl yo antre nan sistèm nan san zouti nesesè pou yo bay swen ki respekte diyite tout pasyan. Se poutèt sa, *li enpòtan pou entegre yon edikasyon ki baze sou respè, enklizyon ak jistis sosyal nan kourikoulòm sante yo.*
Anplis, sistèm sante a se yon eleman ki egziste anndan sosyete a, li pa deyò. Li reflete rapò fòs ki egziste ladan li. Diskriminasyon kont moun LGBTQ+ yo souvan mare ak yon lojik dominasyon kote kèk gwoup konsidere tèt yo kòm "nòmal" pandan yo mete lòt yo sou kote. Yon vizyon pwogresis mande pou nou kraze kite sa ak lojik sila, pou n konstwi yon sistèm ki chita sou egalite ak solidarite.
Nan kontèks Ayiti a, pwoblèm nan vin pi konplèks toujou. Pa gen ase kad legal klè ki pwoteje moun masisi, madivin ak trans kont diskriminasyon, espesyalman nan domèn swen sante. Absans lwa sa yo pa dwe sèvi kòm eskiz pou jistifye move tretman oswa refi bay swen. Okontrè, li mete yon pi gwo responsabilite sou tèt pwofesyonèl sante yo ak enstitisyon yo pou yo aji ak plis etik, plis konsyans sosyal, ak plis respè pou diyite imen. Menm san pwoteksyon legal solid, prensip imanitè ak etik medikal egzije pou okenn moun pa mete sou kote nan sistèm swen an.
Anplis, sistèm sante a deja ap fè fas ak anpil limit nan peyi a, sa lakoz sitiyasyon moun LGBTQ+ yo vin pi vilnerab toujou. Yo soufri doub penalite: yon bò, mank laswenyay; yon lòt bò, bwa long ki vize idantite yo kòm moun. Sa mande yon chanjman estriktirèl: mete politik piblik klè kont diskriminasyon, ankouraje fòmasyon kont prejije, epi kreye yon kilti swen ki baze sou respè ak enklizyon.
Anfen, batay kont refi swen pou moun masisi, madivin ak trans yo pa yon kesyon "tolerans" sèlman, men se yon kesyon jistis sosyal. Li mande angajman kolektif pou transfòme sistèm sante a pou fè li vin yon espas ki vrèman ouvè pou tout moun, san eksklizyon. Se nan sans sa a yon apwòch pwogresis vin nesesè: mete moun nan sant aksyon ki rekonèt divèsite kòm yon richès, epi bati yon sosyete kote dwa pou viv ak pou jwenn bon jan swen epi respè san kondisyon.
Sergeline NAZULUS Enfimyè Lisansye
Feminis
Militan Angaje