18/03/2026
उन्हाळ्याच्या कडाक्याच्या उन्हात शरीरातील पाण्याची पातळी कमी होते आणि त्याचा थेट परिणाम आपल्या मूत्रपिंडावर (Kidneys) होतो. या काळात मुतखड्याचा (Kidney Stones) त्रास होण्याचे प्रमाण लक्षणीय वाढते.
सर्वसामान्यांसाठी या विषयावर काही महत्त्वाची माहिती आणि उपाय खालीलप्रमाणे आहेत:
उन्हाळ्यात मुतखड्याचा त्रास का वाढतो?
उन्हाळ्यामध्ये घामावाटे शरीरातील पाणी बाहेर पडते. जर आपण पुरेसे पाणी प्यायलो नाही, तर लघवीचे प्रमाण कमी होते आणि ती अधिक गडद (Concentrated) होते. लघवीमध्ये कॅल्शियम, ऑक्झलेट आणि युरिक ॲसिड यांसारख्या क्षारांचे प्रमाण वाढल्याने त्यांचे खड्यांत रूपांतर होऊ लागते.
मुतखड्याची मुख्य लक्षणे
तीव्र वेदना: कंबर किंवा पाठीच्या खालच्या भागात अचानक आणि असह्य वेदना होणे.
लघवी करताना त्रास: लघवी करताना जळजळ होणे किंवा वारंवार लघवीला जावे लागणे.
रंग बदलणे: लघवीचा रंग लालसर किंवा गडद पिवळा होणे.
इतर लक्षणे: मळमळणे, उलट्या होणे किंवा काही वेळा थंडी वाजून ताप येणे.
प्रतिबंधात्मक उपाय: स्वतःला कसे वाचवाल?
मुतखडा टाळण्यासाठी सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे आपली जीवनशैली आणि आहारात छोटे बदल करणे:
प्रतिबंधात्मक उपाय: स्वतःला कसे वाचवाल?
मुतखडा टाळण्यासाठी सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे आपली जीवनशैली आणि आहारात छोटे बदल करणे:
उपाय काय करावे?
पाणी दिवसातून किमान ३ ते ४ लिटर पाणी प्या. लघवीचा रंग पांढरा राहणे हे पुरेसे पाणी प्यायल्याचे लक्षण आहे.
लिंबू सरबत लिंबूवर्गीय फळांमधील 'सायट्रेट' खडे तयार होण्यापासून रोखते. रोज एक ग्लास लिंबू सरबत पिणे फायदेशीर ठरते.
मीठ कमी करा अन्नातील मिठाचे प्रमाण कमी ठेवा. जास्त मीठ लघवीवाटे कॅल्शियम बाहेर टाकते, ज्यामुळे खडे बनतात.
नारळ पाणी शरीरातील पाण्याचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी आणि नैसर्गिक थंडाव्यासाठी नारळ पाणी उत्तम आहे.
काय टाळावे?
खूप जास्त प्रमाणात चहा, कॉफी किंवा कोल्ड ड्रिंक्स पिणे टाळा.
पालक, टोमॅटोच्या बिया आणि काजू यांचे अतिसेवन टाळा (जर तुम्हाला आधी खड्याचा त्रास झाला असेल तर).
मांसाहार मर्यादित ठेवा.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
जर वेदना सहन करण्यापलीकडे असतील, लघवीतून रक्त पडत असेल किंवा तापासोबत उलट्या होत असतील, तर घरगुती उपाय न करता त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. आजच्या काळात सोनोग्राफी आणि साध्या चाचण्यांद्वारे याचे निदान सहज शक्य आहे.
महत्त्वाची टीप: उन्हाळ्यात "पाणी" हेच तुमचे सर्वात मोठे औषध आहे. तहान लागण्याची वाट न पाहता नियमित अंतराने पाणी पिण्याची सवय लावा.