Lawy Medical Lab

18/03/2026

یەکێک لە زیانەکانی موبایڵ ..

خەمکردنەوە مل لە کاتی بەکارهێنانی مۆبایلەکەتدا بە شێوەیەکی بەرچاو فشار لەسەر بڕبڕەکانی مل زیاد دەکات.

لە کاتی خەمکردنەوەی سەرت بۆ پێشەوە:

• لە پلەی گەرمی 0°، بارەکە نزیکەی 5 کیلۆگرامە
• لە 15°دا دەگاتە 12 کیلۆگرام
• لە 30°دا دەگاتە 18 کیلۆگرام
• لە 45°دا دەگاتە 22 کیلۆگرام
• لە 60°، دەتوانێت بگاتە 27 کیلۆگرام

📱 بەکارهێنانی درێژخایەن لەم دۆخەدا دەبێتە هۆی:

• ئازاری مل و شان
• گرژی درێژخایەنی ماسولکەکان
• سەرئێشە
• خێرابوونی تێکچوونی ئیسقانەکانی بڕبڕەکان

✅ ئامۆژگاری: مۆبایلەکەت بەرز بکەرەوە بۆ ئاستی چاو و پشوویەکی ڕێکوپێک وەربگرە بۆ جوڵەکردن و ئەنجامدانی ڕاهێنانی مل.

16/03/2026

چاڵی بەشی خوارەوەی پشت
چاڵی بەشی خوارەوەی پشت کونێکە لە بەشی خوارەوەی پشت، کە لە کاتی لەدایکبوونەوە هەیە، بەڵام هەندێکجار تا کاتی پشکنینی ٦ هەفتەیی کۆرپەکە هەستی پێناکرێت.

زۆربەیان تەنها کونێکی داخراون، کە دەکەونە سەرەوە یان ناو (چاڵی) سمت و پێویستیان بە هیچ پشکنین یان چارەسەرێک نییە.

کەی پێویستە کۆرپە ڕەوانەی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوەی هەبوو، دەبێت کۆرپەکە ڕەوانەی پزیشکی پسپۆڕ بکرێت بۆ پشکنین،
وەک پشکنینی سۆنەر (Ultrasound)، بەڵام دوای تێپەڕبوونی نزیکەی ٨ هەفتە بەسەر تەمەنی (دوای ڕەقبوونی کەوانەکانی بڕبڕەی پشت)، MRI ئەنجام دەدرێت (یان لە کاتی شیردان و خەوتندا، یان بە بێهۆشکردنی گشتی).

نیشانەکان:
* قەبارەی چاڵەکە (کونەکە) زیاتر بێت لە ٢.٥ سم لە سەرەوەی لێواری کۆم (دەرچەی دواوە).
* لەگەڵیدا نیشانەی تری پێست هەبێت، وەک: پەڵەیەکی پڕ موو، زیادەی پێست (skintag)، یان گرێیەکی چەوری.
* لەگەڵیدا شێوازی نائاسایی (Malformation) ی پەیوەندیدار بە کۆم و ڕیخۆڵەی هەبێت..

14/03/2026

لە کۆتایی کرۆمۆسۆمەکانتدا، پێکهاتەی پارێزەر هەن کە پێیان دەوترێت «تێلۆمێر».
ئەمانە وەک سەری قەیتانی پێڵاو وان؛ ڕێگری دەکەن لەوەی DNA تێکبچێت و هەڵبووەشێتەوە.
هەر جارێک خانەیەک دابەش دەبێت، تێلۆمێرەکان کورتتر دەبنەوە.
کاتێک زۆر کورت دەبنەوە خانەکە دەمرێت.
ئەمانە کاتژمێرە بایۆلۆژییەکانی پیربوونن.
وە زاناکان دۆزینەوەیەکی شۆککەریان ئەنجامداوە:
سترێس ئەم کاتژمێرە بە توندی خێرا دەکات.
بەڵام حاڵەتێکی ناوەکی هەیە کە دەتوانێت ئەم پرۆسەیە پێچەوانە بکاتەوە.

پێنج ڕاستی کە ڕوانینت بۆ سترێس دەگۆڕن:

١- ئەلیزابێس بلاکبێرن خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنا بەهۆی دۆزینەوەی ئەنزیمێک بەناوی «تێلۆمێرەیز».
ئەنزیمێک کە تێلۆمێرەکان چاک دەکاتەوە و درێژیان دەکاتەوە.
ساڵانێک وا بیر دەکرایەوە کە ئەم ئەنزیمە تەنها لە خانە بنەڕەتییەکاندا چالاکە بەڵام هەڵە بوون.
باری دەروونی و سۆزداریت ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر چالاکیی «تێلۆمێرەیز» دەبێت.
فشار دەبێتە هۆی سەرکوتکردنی، تێلۆمێرەکان خێراتر کورت دەبنەوە. تۆ بەهۆی تێپەڕبوونی کاتەوە پیر نابیت، لەگەڵ باری ناوەوەت پیر دەبیت.

٢. کاریگەریی سترێسی مزمن:
توێژینەوەیەک لە زانکۆی کالیفۆرنیا دەریخستووە ئەو دایکانەی چاودێری منداڵانی خاوەن نەخۆشی درێژخایەن دەکەن، تێلۆمێرەکانیان هاوشێوەی کەسانێکە کە ١٠ ساڵ لە خۆیان بەتەمەنترن. ئەم ١٠ ساڵە پیرییە بایۆلۆجییە تەنیا بەهۆی سترێسەوە بووە، نەک نەخۆشی یان کەمخەوی. لە ڕاستیدا فشار ساڵانێک لە ژیانت دەبات لە ئاستی DNA.

٣. مێدیتەیشن و نۆژەنبوونەوە:
بلاکبێرن دۆزییەوە کە مێدیتەیشن دەتوانێت چالاکیی تێلۆمێرەیز تا ٪٣٠ زیاد بکات. نە دەرمانە و نە چارەسەر، بەڵکو تەنیا حاڵەتێکی «ئامادەیی و وشیارییە». کاتێک لە حاڵەتی «هەوڵدان بۆ مانەوە» (Survival) دەردەچیت و دەچیتە ناو ئارامی، DNA دەست دەکات بە چاکبوونەوە. تێلۆمێرەکان چیتر کورت نابنەوە و هەندێکیشیان درێژ دەبنەوە.

٤. مەسەلەکە تەنیا تەکنیک نییە:
مەسەلەکە خودی مێدیتەیشن وەک تەکنیک نییە، بەڵکو ئەو حاڵەتەیە کە دروستی دەکات: ئارامی، ئامادەیی، و سوپاسگوزاری. هەر کاتێک تێیدا گرفتار و بەندی سترێس، دڵەڕاوکێی داهاتوو یان ڕابردوو نەبیت، ئەوە ئەو ئاماژەیەیە کە DNAی تۆ هەموو ڕۆژێک چاوەڕێی دەکات.

٥. هەلێک بدە بە جەستەت:
تۆ ناتوانیت سترێس بە تەواوی لە ژیان لابەیت، بەڵام دەتوانیت دەرفەتی بازیابی (چاکبوونەوە) بە جەستەت بدەیت. تەنیا ١٠ خولەک ئامادەیی وشیارانە لە ڕۆژێکدا، شێوازی کارکردنی جینەکانت دەگۆڕێت. ئەمە زانستێکی سەلمێنراوە.

ئێستا تاقی بکەرەوە:
چاوەکانت دابخە... بە هێواشی هەناسە بدە... با دانەوەی هەناسەت درێژتر بێت لە هەڵکێشانی ، هەست بە جەستەت بکە... هەر لێرە بمێنەرەوە.
ئەمە تەنیا پشوودان نییە؛ ئەمە پەیامێکە بۆ DNAی تۆ: «نۆژەن بەرەوە». تۆ لە ڕاستیدا لە ئاستی کرۆمۆسۆمەکانتدا، خەریکی درێژکردنەوەی تەمەنی خۆتیت.

27/02/2026

✓ هەوکردنی کیسەیی جۆگەی فرمێسک (Infected nasolacrimal cyst)

بارودۆخێکی هەستیارە و پێویستی بە وریایی زۆر هەیە، بەتایبەت ئەگەر نیشانەکانی توند بن.

✓ بۆچی پێویستی بە نەخۆشخانە و چارەسەری چڕ هەیە؟

* مەترسی بڵاوبوونەوە:
ناوچەی دەوروبەری چاو زۆر هەستیارە. ئەگەر هەوکردنەکە کۆنتڕۆڵ نەکرێت، ئەگەری هەیە بڵاوببێتەوە بۆ ناو کاسەی چاو (Orbital Cellulitis) کە ئەمەش مەترسی لەسەر بینین و تەنانەت مێشکیش دروست دەکات.

* تێکەڵەی دژەبەکتەریا (Combined Antibiotics):
زۆرجار یەک جۆر دژەبەکتەریا بەس نییە بۆ لەناوبردنی هەموو جۆرە بەکتریاکان، بۆیە پزیشک تێکەڵەیەک لە دەرمانی بەهێز بەکاردێنێت بۆ ئەوەی دڵنیابێتەوە کە هەوکردنەکە بە تەواوی بنبڕ دەبێت.

* وەرگرتنی دەرمان بە دەمار (IV):
لە نەخۆشخانە دەرمانەکان ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دەمارەوە دەدرێن بۆ نەخۆشەکە، کە زۆر خێراتر و کاریگەرترە لە حەب.

✓ نیشانە مەترسیدارەکان:

ئەگەر منداڵ ئەم نیشانانەی تێدا دەرکەوت، پێویستە دەستبەجێ لەژێر چاودێری پزیشکدا بێت:

* سووربوونەوە و هەڵئاوسانی توندی گۆشەی چاو و پێڵوەکان.
* تایەکی بەرز.
* ئازارێکی زۆر کە بە ئازارشکێنە ئاساییەکان دانەمرکێتەوە.
* کەمبوونەوەی بینین یان کێشە لە جوڵاندنی چاودا.

✓ دوای ئەوەی هەوکردنەکە بە دەرمان کەم بویەوە، زۆرجار پزیشک بڕیاری نەشتەرگەرییەکی بچووک دەدات بۆ کردنەوەی جۆگەی فرمێسکەکە، تا ڕێگری بکات لەوەی جارێکی تر کیسەکە دروست ببێتەوە و تووشی هەوکردن بێت.

25/02/2026

ڕێژەی شەکرەی خوێن لە منداڵی تازە لەدایکبوودا (Newborn) کەمێک جیاوازە بەراورد بە منداڵانی گەورەتر.

​بە شێوەیەکی گشتی، ڕێژەی ئاسایی بەم شێوەیەیە:
​
​لە ٢٤ کاتژمێری یەکەمی تەمەندا: ڕێژەی شەکرە لە نێوان ٤٥ بۆ ٩٠ mg/dL دایە. (ئاساییە لە چەند کاتژمێری یەکەمدا کەمێک نزم بێت و پاشان جێگیر ببێت).

​دوای تێپەڕبوونی ٢٤ کاتژمێر: پێویستە ڕێژەکە لە نێوان ٥٠ بۆ ٩٠ mg/dL بێت.

​نزمبوونەوەی شەکرە (Hypoglycemia):

​ئەمە باوترین کێشەیە لە ساوایاندا. ئەگەر ڕێژەی شەکرەی منداڵەکە کەمتر بێت لە ٤٠ یان ٤٥ mg/dL، بە نزمبوونەوە دادەنرێت و پێویستی بە چارەسەری خێرا هەیە.

​نیشانەکانی نزمبوونەوەی شەکرە لە ساوادا:

​لەرزینی جەستە (Jitteriness).
​شینبوونی لێو و پێست (Cyanosis).
​خەواڵوویی زۆر و بێهێزی لە کاتی شیرخواردندا.
​هەناسەتەنگی یان وەستانی کاتیی هەناسە.
​گریانێکی نائاسایی و لاواز.

​ بەرزبوونەوەی شەکرە (Hyperglycemia):
​ئەمە لە ساوایاندا کەمتر باوە

بەڵام ئەگەر ڕێژەی شەکرە سەروو ١٢٥ یان ١٥٠ mg/dL بێت، بە بەرزبوونەوە دادەنرێت.

زۆرجار ئەمە لەو منداڵانەدا دەبینرێت کە کێشیان زۆر کەمە یان زۆر زوو (پێش وەختە) لەدایک دەبن

​چی بکەیت؟

​شیرپێدانی بەردەوام: باشترین ڕێگە بۆ پاراستنی ئاستی شەکرەی ساوا، شیرپێدانی زوو و بەردەوامە (هەر ٢ بۆ ٣ کاتژمێر جارێک).

10/02/2026

ماوەی بەسەرچوونی دەرمان دوای کردنەوەی (هەڵپچڕانی)
شێوەکانی دەرمان جیاوازن و هەر یەکێکیان ماوەی تەمەنی دیاریکراوی خۆی هەیە دوای ئەوەی بۆ یەکەمجار دەکرێتەوە، گرنگترین جۆرەکانیش ئەمانەن:

• دەرمانی شل (Syrup): وەک دەرمانی کۆکە، هەڵامەت، ئازارشکێن و دژە تا. دەتوانرێت تا (٦) مانگ دوای کردنەوەی بەکاربهێنرێن، بەمەرجێک لە بارودۆخێکی گونجاودا هەڵبگیرێن (کە بەزۆری لەسەر کارتۆنەکەی نووسراوە).

• دەرمانی شیوە تۆز (Suspension): کە بە ئاوی دڵۆپێنراو دەگیرێتەوە، وەک دژەبەکتریاکان (Antibiotics). بەزۆری ئەگەر لە دەرەوەی سەلاجە بێت یەک هەفتە و ئەگەر لەناو سەلاجە بێت (١٠ بۆ ١٤) ڕۆژ کارایە؛ ئەمەش بەپێی ئەو ڕێنماییانەی لەسەر پاکەتەکەی نووسراوە.

• حەبی فەوار (Effervescent tablets): تەنها بۆ ماوەی یەک مانگ دوای کردنەوەی قوتووەکە بەکاردێت.

• حەب و کەپسول: بەزۆری ئەم جۆرانە بەپێی پلانێکی چارەسەری ڕۆژانە تەواو دەبن، بەڵام ماوەی ئاسایی دوای کردنەوەیان لە نێوان (٢ بۆ ٦) مانگدایە، یان بەپێی ئەوەی لەسەر پاکەتەکەی ئاماژەی پێ دراوە.

• ئەمپۆلی شل (Ampule): کە شووشەیەکی بچووکە و تەنها بۆ یەک ژەمە؛ دەبێت دەستبەجێ دوای بەکارهێنان فڕێ بدرێت.

• ڤایەڵ (Vial): ئەو شووشانەی کە تۆز یان شلن و سەری دەرمانەکە لاستیکێکی پێوەیە بۆ کێشان بە سرنج. ئەگەر ماددەی پارێزەری تێدا نەبێت، دەبێت دەستبەجێ دوای بەکارهێنان فڕێ بدرێت. بەڵام ئەگەر ماددەی پارێزەری تێدا بوو، دەتوانرێت تا (٣٠) ڕۆژ دوای کردنەوەی بەکاربهێنرێت، بە ڕەچاوکردنی مەرجەکانی هەڵگرتن و ڕێنمایی سەیدەلانیکار.

• ئەنسۆلین: جا بە شێوەی قەڵەم بێت یان ئەمپۆل، ماوەی بەکارهێنانی دوای کردنەوەی (٤) هەفتە (نزیکەی ٢٨ ڕۆژە)، مەگەر لەسەر پاکەتەکەی شتێکی تر نووسرابێت.

• دەرمانە جێگیرەکان (Topical): وەک کرێم (Cream)، مەرهەم (Ointment)، هەویر (Paste) و لۆشن (Lotion). ئەمانە بۆ ماوەی (٣ بۆ ٦) مانگ دوای کردنەوە گونجاون.

• دڵۆپە و مەرهەمی چاو: ئەگەر ماددەی پارێزەری تێدا بێت تا (٢٨) ڕۆژ کارایە، بەڵام ئەگەر ماددەی پارێزەری تێدا نەبوو، دەبێت دەستبەجێ فڕێ بدرێت.

• دڵۆپە و سپڕای لووت و دڵۆپەی گوێ: دەتوانرێت بۆ ماوەی (٣) مانگ یان زیاتر بەکاربهێنرێن بەپێی ئەوەی لەسەر پاکەتەکە نووسراوە. بەڵام هەندێکیان تەنها بۆ یەک هەفتە کاران، وەک دڵۆپەی خوێیاو (Normal Saline) بۆ منداڵان.

• سپڕای کۆئەندامی هەناسە: سپڕای سنگ و لووت تا (٣) مانگ دوای کردنەوە بەکاردێن، مەگەر ڕێنماییەکی تر لەسەر پاکەتەکەی هەبێت.

• شلەی (Salbutamol): کە بۆ چارەسەری ڕەبوو لە ئامێری بوخارکەردا (Nebulizer) بەکاردێت، بۆ ماوەی یەک مانگ دوای کردنەوەی کارایە.

01/11/2025

Salam ..xoshawistanm
Ba hiwam hamw laiak tandrwst bn.

16/10/2025

نه‌خۆشی چه‌وری جگه‌ر
كحول هۆكارێكی سه‌ره‌كی هه‌وكردنی جگه‌ره‌ و بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌یه‌كی درێژدا ببێته‌ به‌ ریشاڵبوون و په‌ككه‌وتنی جگه‌ر، ئه‌وه‌ی له‌م كورته‌ پۆسته‌دا ده‌مه‌وێت باسی بكه‌م ئه‌و حاڵه‌ته‌ی چه‌وری جگه‌ره‌، كه‌ په‌یوه‌ندی به‌ كحوله‌وه‌ نییه‌( Non-Alcoholic Fatty Liver Disease)".

له‌رێگه‌ی نۆ خاڵ ئه‌م بابه‌تە زیاتر شیده‌كەمەوە كه‌بریتنین له‌ :

1-له‌ دۆخی ئاساییدا بڕێكی زۆر كه‌م، یاخود چه‌وری له‌ جگه‌ر نابینرێت، هه‌ندێك كه‌س چه‌وری زێده‌ی له‌ جگه‌ردا كۆده‌بێته‌وه‌، كه‌ لای خه‌ڵك به‌ چه‌وری جگه‌ر ده‌ناسرێت، هه‌ر كاتێك 5-1٪0‏ له‌ كێشی جگه‌ر بوو به‌ چه‌وری، ئه‌و كاته‌ به‌ حاڵه‌تی چه‌وری جگه‌ر ده‌ناسرێت.

2-له‌ به‌شێكی زۆری وڵاتانی ئه‌وروپا و ئه‌مریكا نزیكه‌ی 25٪‏ ی دانیشتووان حاڵه‌تی چه‌وری جگه‌ریان هه‌یه‌، به‌شێكی زۆر له‌و كه‌سانه‌ ئاگادار نین كه‌ ئه‌و چه‌وریه‌یان هه‌یه‌.

3-چه‌وری جگه‌ر لای زۆربه‌ی كه‌سه‌كان هیچ نیشانه‌یه‌ك دروست ناكات و زۆربه‌ی حاڵه‌ته‌كان به‌ رێكه‌وت له‌ رێگای پشكنینی خوێن یاخود سۆنار، كه‌ بۆ مه‌به‌ستی نه‌خۆشییه‌كی تر بۆ كه‌سه‌كه‌ ده‌كرێت به‌دیار ده‌كه‌وێت.

4-به‌شێكی كه‌م له‌و نه‌خۆشانه‌ی چه‌وری جگه‌ریان هه‌یه‌ تووشی هه‌وكردنی جگه‌ر ده‌بن، له‌و كاتانه‌دا له‌ پشكنینی خوێندا ئه‌نزیمه‌كانی جگه‌ر به‌ رێژه‌یه‌كی به‌رچاو به‌رزده‌بێته‌وه‌ و بۆی هه‌یه‌ وا له‌نه‌خۆشه‌كه‌ بكات هه‌ست به‌ ماندووبوون و سك ئێشه‌ بكات.

5-به‌شێكی زۆر كه‌م له‌و نه‌خۆشانه‌ی، كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی توند تووشی هه‌وكردنی جگه‌ر ده‌بن، بۆی هه‌یه‌ له‌ ماوه‌یه‌كی درێژدا دووچاری ریشاڵبوونی جگه‌ر ببن، كه‌ ئه‌مه‌ش حاڵه‌تێكی ترسناكه‌ و ئه‌گه‌ر نه‌خۆشه‌كه‌ چاره‌سه‌ر وه‌رنه‌گرێت بۆی هه‌یه‌ ببێته‌ په‌ككه‌وتنی جگه‌ر، له‌و حاڵه‌ته‌دا كۆمه‌ڵێك نیشانه‌ له‌ نه‌خۆشه‌كه‌ ده‌رده‌كه‌وێت و ده‌بێت له‌ نزیكه‌وه‌ له‌ژێر چاودێری پزیشكی پسپۆڕ چاره‌سه‌ری وه‌ربگرێت.

6-چه‌وری جگه‌ر زیاتر له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كێشیان زیاده‌ یان قه‌ڵه‌ون، به‌ تایبه‌ت له‌و كه‌سانه‌ی ورگیان گه‌وره‌یه‌ به‌دیارده‌كه‌وێت، هه‌روه‌ها هه‌ندێك نه‌خۆشی تر هه‌یه‌ ئه‌گه‌ری تووشبوون به‌ چه‌وری جگه‌ر زیاد ده‌كات، وه‌ك نه‌خۆشی شه‌كره‌ و ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی چه‌وری خوێنیان به‌رزه‌، به‌ تایبه‌ت چه‌وری سیانه‌
(Triglycerid)
-7هه‌وكردنی جگه‌ر به‌هۆی چه‌وری جگه‌ر زیاتر له‌و كه‌سانه‌ به‌دیارده‌كه‌وێت، كه‌ له‌نێوان ته‌مه‌نی 40 بۆ ساڵیدان، هاوكات ئه‌و منداڵانه‌ش كه‌ كێشیان زیاده‌ و قه‌ڵه‌ون ئه‌گه‌ری تووشبوون به‌ چه‌وری جگه‌ریان هه‌یه‌.

8-تێبینی كراوه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی قه‌ڵه‌ون و به‌شێوه‌یه‌كی خێرا كێشیان داده‌به‌زێنن، ئه‌گه‌ری تووشبوون به‌ چه‌وری جگه‌ریان هه‌یه‌.

9-چاره‌سه‌ری چه‌وری جگه‌ر په‌یوه‌سته‌ به‌ گۆڕانكاری له‌ ژیانی نه‌خۆش و ده‌بێت له‌ پاڵ وه‌رزش، په‌یڕه‌وی سیسته‌مێكی خواردنی ته‌ندروست بكات، ئه‌وانه‌ی كێشیان زۆره‌ به‌تایبه‌ت ورگیان هه‌یه‌، ده‌بێت هه‌وڵبده‌ن به‌شێوه‌یه‌كی ته‌ندروست كێشیان دابه‌زێنن و له‌ هه‌فته‌یه‌كدا نیو بۆ یه‌ك كیلۆ زیاتر نه‌بێت، ئه‌وانه‌ی نه‌خۆشی شه‌كره‌یان هه‌یه‌ ده‌بێ به‌شێوه‌یه‌كی باش شه‌كره‌كه‌یان كۆنتڕۆل بكرێت، ئه‌و نه‌خۆشانه‌ی چه‌وری خوێنیان به‌رزه‌ بۆیان هه‌یه‌ پێویستیان به‌ ده‌رمان بێت بۆ دابه‌زاندنی چه‌وری سیانه‌، له‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری حاڵه‌ته‌كاندا دوای په‌یڕه‌وكردنی رژێمێكێ خواردنی ته‌ندروست و دابه‌زاندنی كێش، چه‌وری جگه‌ر و مه‌ترسییه‌كانی نامێنێت.

10-تا ئێستا ده‌رمانێكی دیاریكراو بۆ چاره‌سه‌ری چه‌وری جگه‌ر نییه‌، به‌ڵام ده‌كرێت جۆرێك له‌و ده‌رمانانه‌ی بۆ نه‌خۆشی شه‌كره‌ به‌كارده‌هێنرێت، بۆ به‌شێك له‌و نه‌خۆشانه‌ش به‌كاربهێنرێت كه‌ تووشی هه‌وكردنی جگه‌ر بووینه‌، دیاره‌ ئه‌وه‌ش ده‌بێت له‌ ژێر چاودێری پزیشكی پسپۆڕدا بێت

16/10/2025

سایکۆسۆماتی چیە ؟
نەخۆشیە دەروون جەستەییەکان ؟
نةخؤشيةكى ( جةستةى دةروونيه ) كه دةرئةنجامى كؤبوونةوةو كةلةكةبوونى خةم و خةفةت و ترس و تووربوونى زؤره ، واته كاتيك مرؤف بةردةوام دةبيت به ( مامه خةمه ) و خةفةت لةهةموو شتيك دةخوات و ترس و توورةبوون و بيزارى و دلتةنكييةكانى كب و خةفه دةكات و له ناوةوه دةيان هيليتةوةو لةريكةى جؤرةها جالاكى وةك ( كريان ، بيكةنين ، هاوار ، كؤرانى ، جيرؤك ، هؤنراوه ، يارى و وةرزش ، ......... ) كوزارشتيان لئ نةكات و فرييان ناداته دةرةوه ، ئةوا دواى ماوةيةك تووشى يةكيك لةنةخؤشيةكانى وةكو ( هةوكردن و سوتاندنةوةى كةدةو دوانزةكرئ ، ئازارى بشت و ماسولكةكان ، زانه سةر ، رةبؤو تةنكةنةفةسى ، قؤلؤن ، زيادبوونى بالةبةستؤى خؤين ، نةزؤكى،..........) دةبيت ، كه بةم نةخؤشيانةش دةكوتريت نةخؤشى ( سايكؤسؤماتى ) واته ( جةسته - دةروونى )يه لةبةر ئةوةى هؤكارو سةرجاوةى ئةم نةخؤشيانه دةروونين ( خةم و خةفةت و ترس و شةرم و توورةبوون و دلةراوكئ و غيرةو رق و قينه ، .......)، بةلام دةرئةنجام و شوينةوارةكةى جةستةيين و له ريكةى يةكيك لةو نةخؤشييانةى سةرةوه دةردةكةون .
* لةوانةيه يةكيك برسيار بكات و بليت ، باشه ئةكةر خةم و خةفت و ترس لةلاى دوو كةس هةبن ،ئةى بؤ جى هةردووكيان تووشى يةك نةخؤشى نابن و تووشى دوو نةخؤشى جياواز دةبن؟
جونكه جياوازى تاكايةتى لةنيوان مرؤفةكاندا هةيه و بةهيزى و لاوازى ئةندام و كؤئةندامةكانى لةش لةيةكيكةوه بؤ يةكيكى تر دةگؤريت.

16/10/2025

یەکێک لە نەخۆشیە باوەکان.
نةخؤشى كؤلؤن (قؤلؤن)
كؤلؤن لة سى بةش بيك ديت
1- بةرزة كؤلؤن
2-بانة كؤلؤن
3نزمة كؤلؤن
كؤلؤن دةكةويتة كؤتايى ريخؤلة باريكة فرمانى مزينى هةندى لةو مادانةى هةية بيش كةيشتنيان بؤ ريكةو كؤم ئةم مزينى ماددانةش زؤر سود مةندين بؤ لةشى مرؤف بةتايبةت روون بوونى بيست و كةشانةوةى رةنكى دةم و جاوى مرؤف.
نةخؤشى كؤلؤن :
ئةم نةخؤشية بريتى ية لة هةلئاوسانى (تةشةنوج)دوو بةشى جياوازوو دز بةيةك لةم ريخؤلةدا ريخؤلة بة كشتى شيوةى كرمة جولةى هةية بةيةك ئاراستةوة نةوةك بيجةوانةى يةكتر يةك ئاراستة واتا ريخؤلة كرمة جولةى تةواو دةكات لة مرؤفى ئاسايىدا بةلام لة مرؤفى نا ئاساي واتا ئةوانةى توشى ئةم نةخؤشية دةبن جياوازة واتا كرمة جولة ئاراستةى بيجةوانةى يةكتر دةكةن لةم حالةتة كؤلؤن توشى هةلئاوسان دةبى .
ئةم نةخؤشية كاتى كؤلؤن توشى هةلئاوسان دةبى لةو كاتةدا ئةو باشةرؤييةى هيشتا تةواو لةناو ريخؤلة باريكةدا نةمزراوةو دةكاتة كؤلؤن كؤلؤن كارى خؤى دةكات تاكو ئةو باشةرؤية دةكاتة شوينى هةلئاوسانةكة ئةو شوينةى كرمة جولة ئاراستةى بيجةوانةى يةكتر دةكةن لةو حالةتةدا بةشى يةكةمى هةلئاوسانةكة كرمة جؤلةى تةواو دةكات بة يةك ئاراستة بؤ بالنانى باشةرؤكة بؤ بةشى دووةمى هةلئاوسانةكة بةلام لة بةشى دووةم دا ئاراستةى كرمة جولة بيجةوانة دةبيتةوة بةمةش دةبيتة هؤى كةرانةوةى باشةرؤكة بؤ بةشى يةكةمى هةلئاوسانةوة بؤية لةم حالةتةدا باشةرؤكة ناتوانى بكاتة ريكةو كرمةوة بؤية قةبزى لة كةسى توش بوو دروست دةبى بؤ ماوةى 3 رؤز ناتوانى باشةرؤكة فريبداتة دةرةوةى لةشى يا لةو كاتة توشى سك جوون دةبى بةمةش هةلئاوسان (تةشةنوج)زياد دةكات .
ئةكةر جارةسةر نةكريت ئةوا تووشى وشك بوونةوةى تةواو دةبى ئةو بةشةى ريخؤلة وة ريكر دةبى لة فريدان و مزينى ماددةى تواوة لة باشةرؤدا .
هؤكارى تووش بوون
1- خواردنةوةى ماددة كازيةكان و ماددة كهوليةكان
2- خواردنى باقلةمةنيةكان بةتايبةت فاصؤليا و نؤك
3-خواردنى كؤشت بة سوركراوةى
4-جكةرة كيشان
5-زؤرى خواردنى ماددةى ترشى
6- بيركردنةوةى زؤر لة نةخؤشي تر
7- خواردنى سةوزة
fast foodبة كشتى
نيشانةكانى كةسى تووش بوو:
1- دلة راوكى بوون (دل توندى)
2- بيركردنةوةى
3- ئارةزوو نةكرنى خواردن
4- بوونى دةنكى نامؤ لة ريخؤلةدا واتا(قؤرة قور)لة سك دا
5-قةبزى
6- سك جوون لةيةك رؤزدا نزيكةى 5 بؤ 6 جار جونة wc
7-بونى خوين لة باشةرؤدا
8- كةبوونةوةى كيشى لةش
9-بوونى جرج و لؤجى دةم و جاو
زؤر نيشانةى تر
جارةسةرى
1-بةكارهينانى دةرمان بة شيوةيةكى ريك و بيك وةك حةبى (colospasmin forte )
ئةم حةبة بيش نان خواردن بةكارديت ئةكةر كيشةى كةدةت نةبى تةنها بةيانى ئيوارة وة جؤرى حةبيش زؤرة بؤ جارةسةر كردنى بة بيى وولات و جؤرةكةى .
2- نةشتةركةرى بؤ كةسى تووش بوو واتا برينى بةشيك لة ريخؤلة

خؤباراستن
دووركةوتنةوة لةو خالانةى كة لة هؤكارى توش بوونةوة باسمان كرد وةك لة خوارةوة دووبارة بؤتةوة
1- خواردنةوةى ماددة كازيةكان و ماددة كهوليةكان
2- خواردنى باقلةمةنيةكان بةتايبةت فاصؤليا و نؤك
3-خواردنى كؤشت بة سوركراوةى هةموو ئةو ماددانةى كة سوور دةكرينةوة
4-جكةرة كيشان
5-زؤرى خواردنى ماددةى ترشى
6- بيركردنةوةى زؤر لة نةخؤشي تر
7- خواردنى سةوزة
بة هيواى سةلامةتى بؤ كشت لايةكتان .

01/10/2025