Skjaldkirtilinn okkar og heilsufar almennt tengt honum

12/05/2026

Þegar barn fæðist án skjaldkirtils — lítil tafla með gríðarstórt hlutverk:

Flest okkar hugsa aldrei um skjaldkirtilinn fyrr en eitthvað fer úrskeiðis. En hjá sumum börnum byrjar lífið án þess að þessi litli kirtill sé yfirhöfuð til staðar.

Skjaldkirtillinn er lítill en hefur gríðarlega mikil áhrif á líkamann. Hann hjálpar til við vöxt, þroska, heilastarfsemi, orku og hitastjórnun. Þegar barn fæðist án skjaldkirtils kallast það meðfædd vanvirkni skjaldkirtils.

Sem betur fer eru nýburar á Íslandi skimaðir mjög snemma með blóðprufu úr hæl og þannig finnst þetta oft áður en einkenni fara að sjást. Það getur skipt sköpum. Með réttri meðferð geta flest börn vaxið og dafnað vel.

En þetta er samt lífstíðarástand.

Og þá kemur litla taflan inn í myndina.

Margir verða hissa þegar þeir heyra að svona lítil börn fái skjaldkirtilslyf. En þessi hormón eru lífsnauðsynleg fyrir vöxt, heilastarfsemi, orku og eðlilegan þroska.

Lyfið er oftast gefið í töfluformi, jafnvel nýburum. Taflan er yfirleitt mulin og gefin með örlitlu vatni, brjóstamjólk eða samkvæmt leiðbeiningum heilbrigðisstarfsfólks.

Og þó taflan sé lítil, þá getur hún skipt gríðarlega miklu máli.

Fyrstu mánuðirnir og árin í lífi barns eru sérstaklega mikilvæg fyrir þroska heilans. Þess vegna skiptir máli að meðferð hefjist snemma og að fylgst sé vel með blóðgildum og líðan barnsins.

Foreldrar verða oft litlir sérfræðingar á mjög stuttum tíma.

Þeir læra:
• hvenær best er að gefa lyfið
• hvernig á að fylgjast með einkennum
• mikilvægi reglulegra blóðprufa
• og hversu mikilvæg stöðug meðferð er

En stundum fylgir þessu líka ótti.

Ótti við að eitthvað fari framhjá manni.
Ótti um framtíðina.
Ótti sem margir sjá ekki utan frá.

Þetta getur verið yfirþyrmandi í byrjun. En með góðu eftirliti og réttri meðferð geta flest börn lifað eðlilegu og góðu lífi.

Þess vegna skiptir fræðsla máli.

Því skjaldkirtillinn er ekki „bara smá kirtill“. Hann er eins konar stjórnstöð fyrir allan líkamann jafnvel frá fyrstu mínútum lífsins.

Fyrir þessi börn er þetta ekki „bara tafla“ heldur hormón sem líkaminn getur ekki búið til sjálfur.

🦋🦋🦋🦋🦋🦋

Heimildir:

🔹 Landspítali – Skimun nýbura

🔹 Heilsuvera – Skimanir og rannsóknir hjá nýburum

🔹 American Thyroid Association – Congenital Hypothyroidism

🔹 NHS – Congenital hypothyroidism in babies

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

11/05/2026

Skjaldkirtillinn: innspýting líkamans 🏎️💨

Hafið þið pælt í því hvað stjórnar því hvort þið vaknið hress á morgnana eða hvort ykkur líður eins og það hafi verið “keyrt” yfir ykkur á vörubíl?

Svarið liggur oft í þessum litla, fiðrildislaga kirtli sem situr neðst á hálsinum.

Kynnumst skjaldkirtlinum, stjórnstöð efnaskiptanna.

Hvað gerir hann eiginlega?

Skjaldkirtillinn framleiðir hormón (aðallega T4 og T3) sem virka eins og inngjöf fyrir frumur líkamans. Hann segir þeim hversu hratt þær eiga að brenna orku, hvernig hjartað á að slá og hvernig við höldum líkamsh*tanum stöðugum.

Þegar hann virkar vel finnum við varla fyrir honum.
En þegar hann fer úr jafnvægi getur það haft áhrif á nánast allan líkamann.

Tvær hliðar á sama peningi

Flest skjaldkirtilsvandamál falla í tvo flokka:

1. Ofvirkni

Hyperthyroidism

Ímyndaðu þér: Það er stigið í botn á pedalnum.

Einkenni geta verið:

* Hjartsláttur og óróleiki
* Mikil svitamyndun
* Kvíði og skjálfti
* Þyngdartap þrátt fyrir matarlyst
* Svefnvandamál

Líkaminn er á yfirsnúningi.

2. Vanvirkni

Hypothyroidism

Ímyndaðu þér: Það er dregið í handbremsuna.

Einkenni geta verið:

* Yfirþyrmandi þreyta
* Kulvísi
* Þokukennd hugsun
* Þurr húð og hármissir
* Hægari melting og þyngdaraukning

Líkaminn er bókstaflega kominn á „low battery“.

Af hverju ættum við að pæla í þessu?

Skjaldkirtilsvandamál eru mjög algeng sérstaklega hjá konum en þau leynast oft í skugganum.

Margir fá að heyra:

* „Þetta er bara stress.“
* „Þú ert bara þreytt.“
* „Þetta er aldurinn.“

En stundum er líkaminn einfaldlega að reyna að segja okkur eitthvað.

Ef þér líður eins og líkaminn sé ekki að spila með þér, þá er skjaldkirtillinn oft góður staður til að byrja að leita svara.

3 leiðir til að sýna skjaldkirtlinum smá ást 🦋

* Næring skiptir máli: Jóð, selen, sink, prótein og góð næring skipta máli fyrir hormónaframleiðslu og umbreytingu hormóna.

* Stress hefur áhrif: Langvarandi álag getur haft áhrif á hormónakerfið allt. Slökun og hvíld eru ekki leti þær eru viðhald.

* Ekki bara mæla TSH: Blóðprufur eins og TSH, frítt T4, frítt T3 og stundum mótefni geta gefið mun betri heildarmynd.

Ert þú að keyra í 1. gír eða er snúningsmælirinn í rauðu? 👇

Til þess að sjá alla myndina þarf að ýta á hana 😌

🦋

01/05/2026

Margir heyra setningar eins og
„Þetta er líklega bara streita“ eða „þú ert bara þreytt/ur“.

En stundum liggur líffræðileg orsök að baki sem sést í blóðprufum.

Hér koma 5 mikilvægar prufur sem geta gefið vísbendingar:

1. Skjaldkirtill (TSH, FT4, FT3)
Vanvirkur skjaldkirtill getur hægt á efnaskiptum og valdið mikilli þreytu.

2. Ferritín (járnbirgðir)
Lágar járnbirgðir geta valdið orkuleysi, svima og andþyngslum.

3. B12 vítamín
Skortur getur valdið þreytu, dofa, einbeitingarerfiðleikum og taugavandamálum.

4. D-vítamín
Lágt gildi tengist oft orkuleysi, vöðvaverkjum og slappleika.

5. Blóðhagur (Hb)
Getur sýnt hvort blóðleysi sé til staðar.

Þreyta er ekki alltaf bara þreyta.
Stundum er líkaminn að biðja um hjálp.

🦋 Skjaldkirtillinn🦋

29/04/2026

Stöðugur óróleiki?

Skjaldkirtillinn stjórnar hraða margra ferla í líkamanum, meðal annars efnaskiptum, hjartslætti, orku og hitastjórnun.

Þegar skjaldkirtillinn verður ofvirkur framleiðir hann meira af hormónum en líkaminn þarf. Þá getur líkaminn farið í eins konar ofkeyrslu.

Sumir finna fyrir:
• hraðari eða óreglulegum hjartslætti
• innri óróleika eða kvíða
• svefnvandamálum
• miklum hita og svita
• skjálfta í höndum
• þyngdartapi þrátt fyrir góðan matarlyst

Aðrir upplifa meltingartruflanir, þreytu eða breytingar á hári og húð.

Algeng orsök ofvirks skjaldkirtils er Graves sjúkdómur, sem er sjálfsofnæmissjúkdómur. En ofvirkni getur einnig átt sér aðrar skýringar.

Það er mikilvægt að muna að svipuð einkenni geta einnig stafað af öðrum þáttum, til dæmis járnskorti, B12 skorti, D-vítamínskorti, blóðleysi, mikilli streitu eða blóðsykursveiflum.

Ef einkenni eru viðvarandi eða hafa áhrif á daglegt líf getur verið gagnlegt að ræða við heilbrigðisstarfsfólk og skoða heildarmyndina.

Kannast þú við eitthvað af þessu?

🦋 Skjaldkirtillinn okkar🦋

27/04/2026

Stöðug þreyta? Skjaldkirtillinn getur verið einn þáttur.

Margir velta fyrir sér hvers vegna þeir eru stöðugt þreyttir þó þeir sofi vel.
Ein möguleg skýring sem stundum gleymist er starfsemi skjaldkirtilsins.

Skjaldkirtillinn framleiðir hormón sem hafa áhrif á efnaskipti og orkuframleiðslu líkamans. Þegar starfsemi hans breytist getur það haft áhrif á orkustig og hvernig líkaminn vinnur úr næringu.

Fólk sem glímir við vanvirkan skjaldkirtil lýsir til dæmis oft:

• þreytu sem lagast ekki við svefn
• kulvísi
• heilaþoku eða einbeitingarerfiðleikum
• hægari meltingu
• þynnra hári eða hárlosi
• þurrri húð
• þyngdarbreytingum

Það er þó mikilvægt að muna að þreyta getur átt margar orsakir og skjaldkirtillinn er aðeins einn mögulegur þáttur.

Til dæmis getur þreyta einnig tengst:

• járnskorti eða lágu ferritini
• B12 skorti
• D-vítamín skorti
• blóðleysi
• svefnvandamálum
• miklu álagi eða streitu
• sýkingum eða bólgu í líkamanum
• blóðsykursveiflum

Ef þreyta er viðvarandi eða hefur áhrif á daglegt líf getur verið gagnlegt að ræða við heilbrigðisstarfsfólk og skoða heildarmyndina.

Líkaminn sendir okkur stundum merki um að eitthvað sé úr jafnvægi og þau merki er gott að taka alvarlega.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

20/04/2026

Þegar líkaminn hægir á sér – gæti skjaldkirtillinn verið að segja eitthvað?

Skjaldkirtillinn er lítið líffæri í hálsinum en hann hefur áhrif á nánast alla starfsemi líkamans.
Hann stýrir meðal annars orkuframleiðslu, efnaskiptum, hitastjórnun, hjartslætti og meltingu.

Þegar skjaldkirtillinn fer úr jafnvægi getur það haft áhrif á marga þætti í daglegu lífi.

Algeng einkenni sem fólk með vanvirkan skjaldkirtil lýsir eru til dæmis:

• mikil þreyta og orkuleysi
• kulvísi
• þyngdaraukning eða erfiðleikar við að léttast
• hægari melting eða hægðatregða
• þurr húð og hárlos
• einbeitingar erfiðleikar eða „heilaþoka“

Stundum koma einkennin smám saman, sem gerir það að verkum að fólk tengir þau ekki strax við skjaldkirtilinn.

Það er líka mikilvægt að muna að ekki allir með vanvirkan skjaldkirtil hafa sömu einkenni.
Hjá sumum eru þau fá og væg, hjá öðrum geta þau haft veruleg áhrif á lífsgæði.

Ef grunur vaknar um skjaldkirtilsvanda er hægt að ræða við lækni um blóðprufur og mat á einkennum.

Fræðsla og vitund hjálpar fólki að þekkja merkin og leita sér hjálpar þegar þarf.

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

10/04/2026

Ég er þreytt/ur á að vera alltaf þreytt/ur 😔

Ég er ekki að tala um venjulega þreytu eftir annasaman dag.

Ég er að tala um þreytuna sem situr í líkamanum frá morgni til kvölds.
Þreytuna sem hverfur ekki þó maður sofi.
Þreytuna sem lætur einföldustu hluti stundum verða erfiðari en þeir ættu að vera.

Það er þessi þreyta sem aðrir sjá ekki.

Þú brosir.
Þú heldur áfram.
Þú gerir það sem þarf að gera.

En inni í þér hugsarðu stundum:

„Ég er svo þreytt/ur á að vera alltaf þreytt/ur.“

Margir sem glíma við skjaldkirtilsvanda þekkja þessa tilfinningu.

Þetta er ekki leti.
Þetta er ekki viljaleysi.
Og þetta er ekki eitthvað sem hægt er að „harka af sér“.

Þetta er líkami sem er að reyna að halda jafnvægi.

Líkaminn er stundum að berjast við meira en aðrir sjá.

Ef þú þekkir þessa tilfinningu vil ég bara segja eitt:

Þú ert ekki ein.
Og það er ástæða fyrir því hvernig þér líður.

🦋 Skjaldkirtilinn okkar 🦋

07/04/2026

Getur Hashimoto verið í erfðunum?

Margir sem greinast með Hashimoto taka eftir einu:

Einhver annar í fjölskyldunni er líka með skjaldkirtilsvanda eða annan sjálfsofnæmissjúkdóm.

Rannsóknir benda til þess að ákveðin gen geti aukið næmi fyrir Hashimoto.

Það er ekki til eitt „Hashimoto-gen“, en nokkur gen hafa verið tengd við sjúkdóminn.

Til dæmis:

• HLA-DR genin
(tengjast starfsemi ónæmiskerfisins)

• CTLA-4 genið
(stjórnar ónæmissvörum líkamans)

• PTPN22 genið
(tengt nokkrum sjálfsofnæmissjúkdómum)

• TG genið (thyroglobulin)
(tengist próteini sem skjaldkirtillinn framleiðir)

• TSHR genið
(tengist hormónaviðtökum skjaldkirtils)

En gen segja ekki alla söguna.

Umhverfi, streita, hormón, sýkingar og næring geta líka haft áhrif á hvort sjúkdómur þróast.

Þess vegna sjáum við oft að sjálfsofnæmissjúkdómar ganga í fjölskyldum, þó þeir séu ekki alltaf nákvæmlega þeir sömu.

Eru fleiri í þinni fjölskyldu með skjaldkirtilsvanda eða annan sjálfsofnæmissjúkdóm?

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

Heimildir:
American Thyroid Association
Journal of Autoimmunity

03/04/2026

Ég fór að velta einu fyrir mér núna yfir páskana…🤔

Hvernig líður fólki eiginlega í páskafríinu?

Páskarnir eru fyrir marga tími til að slaka á, hitta fjölskyldu og njóta góðs matar. En þegar rútínan breytist getur líkaminn stundum brugðist við sérstaklega hjá fólki sem glímir við skjaldkirtilsvanda.

Yfir hátíðarnar breytist oft margt í einu:
meiri matur, meira af sætindum, breyttur svefn og stundum minni hreyfing.

Margir finna þá fyrir:

• meiri þreytu
• orkufalli eftir sætindi
• uppþembu
• kulvísi
• svefntruflunum

Þetta getur tengst því að blóðsykur sveiflast hraðar þegar við borðum mikið af sykri eða breytum rútínunni skyndilega.

Fyrir marga með skjaldkirtilsvanda getur líkaminn verið viðkvæmari fyrir slíkum sveiflum.

Það getur hjálpað að:

• borða páskaegg með máltíð
• fá prótein með
• drekka vel af vatni
• fara í stutta göngu ef veðrið leyfir
• hvíla sig þegar líkaminn biður um það

Markmiðið er ekki að sleppa hátíðinni – heldur að styðja líkamann svo honum líði sem best.

Hvernig líður þér í páskafríinu?

👍 Mér líður vel
❤️ Ég er frekar þreytt/ur
😴 Ég finn fyrir orkufalli

🦋 Skjaldkirtillinn okkar🦋

19/03/2026

“Þessi grein kom mér algjörlega á óvart” 😳

Er Hashimoto bara erfðir?

Lengst af hefur Hashimoto verið talið fyrst og fremst erfðasjúkdómur og erfðir skipta sannarlega mestu máli.

En nýlegar rannsóknir benda til að það sé ekki öll sagan.

Við vitum í dag að umhverfi og lífsstíll geta líka haft áhrif. Þættir eins og streita, svefn, næring og daglegt álag geta spilað inn í hvernig sjúkdómurinn þróast.

Áhugavert er að rannsóknir hafa sýnt að makar fólks með Hashimoto geta haft aukna áhættu, ekki vegna erfða, heldur líklega vegna sameiginlegs lífsstíls og umhverfis.

Það þýðir ekki að Hashimoto sé smitandi.
Heldur að lífið sem við lifum skiptir máli.

Kannski er mikilvægasta spurningin ekki bara:
„Er þetta í ættinni?“
Heldur líka:
„Hvernig er lífstíllinn okkar í dag?“

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋

👉 Æ𝐠𝐭𝐞𝐟æ𝐥𝐥𝐞𝐫 𝐭𝐢𝐥 𝐩𝐞𝐫𝐬𝐨𝐧𝐞𝐫 𝐦𝐞𝐝 𝐇𝐚𝐬𝐡𝐢𝐦𝐨𝐭𝐨𝐬 𝐡𝐚𝐫 𝐨𝐩 𝐭𝐢𝐥 𝟓𝟖% 𝐡ø𝐣𝐞𝐫𝐞 𝐫𝐢𝐬𝐢𝐤𝐨 𝐟𝐨𝐫 𝐬𝐞𝐥𝐯 𝐚𝐭 𝐮𝐝𝐯𝐢𝐤𝐥𝐞 𝐬𝐲𝐠𝐝𝐨𝐦𝐦𝐞𝐧!

Vildt ikke?
Indtil nu har man set Hashimotos som genetisk betinget.
Det er det også - men det handler åbenbart også om andet end gener. Det viser et nyt studie.

𝐃𝐞𝐭 𝐛𝐞𝐭𝐲𝐝𝐞𝐫 𝐢𝐤𝐤𝐞, 𝐚𝐭 𝐬𝐲𝐠𝐝𝐨𝐦𝐦𝐞𝐧 "𝐬𝐦𝐢𝐭𝐭𝐞𝐫".

Det handler om det liv, som I lever.
Om jeres kost, stress, søvn, infektioner og hverdag.

Med andre ord:
𝐇𝐚𝐬𝐡𝐢𝐦𝐨𝐭𝐨𝐬 𝐞𝐫 𝐢𝐤𝐤𝐞 𝐤𝐮𝐧 𝐞𝐧 𝐬𝐲𝐠𝐝𝐨𝐦, 𝐝𝐞𝐫 “𝐥𝐢𝐠𝐠𝐞𝐫 𝐢 𝐟𝐚𝐦𝐢𝐥𝐢𝐞𝐧” — 𝐝𝐞𝐧 𝐤𝐚𝐧 𝐨𝐠𝐬𝐚̊ 𝐯æ𝐫𝐞 𝐤𝐧𝐲𝐭𝐭𝐞𝐭 𝐭𝐢𝐥 𝐥𝐢𝐯𝐬𝐬𝐭𝐢𝐥.

Denne viden gør nok,
at man skal tager det mere alvorligt,
hvis ægtefællen pludselig
udviser træthed eller
andre symptomer på lavt stofskifte.

Der er kun én vej så - det er at komme afsted til lægen med det samme.

Jeg har skrevet en artikel, der forklarer studiet i lidt nærmere detaljer 👇 (Link i kommentarfeltet)

18/03/2026

🦋 Af hverju byrjar þetta oft í meltingunni 🦋

Í gær ræddum við hvernig margir með Hashimoto muna eftir einkennum frá barnæsku
magaveseni
kulvísi
járnskorti.

En af hverju byrjar þetta svona oft í meltingunni?

Meltingin er ekki bara maginn
hún er grunnurinn að svo mörgu í líkamanum.

Þar er næring tekin upp
þar er stór hluti ónæmiskerfisins
og þar byrjar jafnvægið.

Þegar meltingin er ekki í lagi
hefur það áhrif á allt annað.

Og það sjáum við mjög oft hjá fólki með Hashimoto:

Uppþemba
hægðavandamál
viðkvæmni fyrir mat
gas og óþægindi.

Hvað gæti verið að gerast?

Hjá mörgum er ekki bara um „viðkvæman maga“ að ræða

Heldur dýpri orsök:

Veikari magasýra
Ójafnvægi í þörmum
Og hjá sumum það sem kallast SIBO

Hvað er SIBO?

SIBO er þegar bakteríur sem eiga heima í ristli
eru komnar upp í smáþarmana.

Þar eiga þær ekki að vera.

Og það getur valdið:

mikilli uppþembu
óþægindum eftir mat
gasmyndun
og hægða vandamálum.

Margir lýsa því eins og maginn „þenjist út“ eftir að máltíð.

Þetta sést mjög oft hjá fólki með skjaldkirtilsvanda.

Hvernig tengist þetta Hashimoto?

Um 70–80% af ónæmiskerfinu er í meltingarveginum.

Ef eitthvað er í ójafnvægi þar
getur það haft áhrif á ónæmiskerfið

og ýtt undir bólgu og sjálfsofnæmi.

Þess vegna er þetta ekki bara maga vandamál

Þetta er heildarmynd

Af hverju er þetta ekki alltaf skoðað?

Í hefðbundnu kerfi er oft horft á
TSH
T4 og T3

En sjaldnar á
meltingu
upptöku næringarefna
þarmaheilsu

og þá vantar stóran hluta af myndinni.

💛 Hvað ef við myndum horfa fyrr á heildarmyndina🤔

Hvað ef við myndum taka meltinguna alvarlega frá byrjun?

Hvað ef við myndum hlusta á líkamann
áður en ástandið versnar?

Hversu mörgum myndi líða betur.🤔

🦋 Smá áminning:

Þetta snýst sem sagt ekki bara um hormón.

Heldur líka um
meltingu
næringu
og jafnvægi í líkamanum.

Líkaminn er ekki að vinna gegn þér
hann er að reyna að segja þér eitthvað.

Tengir þú við þetta?

Uppþemba
magavesen
óþægindi eftir mat?

Væri ekki gott ef heilbrigðiskerfið tæki Hashimoto alvarlega frá upphafi
og skoðaði fyrr hvort það gæti verið rótin að einkennunum?

Hversu margir ganga í gegnum ár
af þreytu
meltingarvandamálum
járnskorti
og vanlíðan,

án þess að fá svör 🤔

Hvað ef við myndum grípa þetta fyrr
og horfa á heildarmyndina?

Myndi það ekki bæta líðan
starfsgetu
og lífsgæði svo margra🤔

Er það ekki líka hagur samfélagsins 💛

🦋Skjaldkirtillinn okkar🦋