07/12/2016
FIVAROTAM-PANAFODY RAKATOARIVONY
Nanao fitiliana ny tsimok’aretina VIH/SIDA
“Aleo misoroka toy izay mitsabo”. Roa herinandro lasa izay nanao hetsika mikasika ny fitiliana ny diabeta ny Fivarotam-panafody Rakotoarivony etsy Analakely. Nahomby ny hetsika, maro ny olona no liana te-hahafantatra ny tahan’ny siramamy amin’ny vatany nandritra ity hetsika ity. Ny Alakamisy voalohany volana Desambra sy ny zoma, izay mifanandrify indrindra amin’ny andro maneran-tany hiadiana ny tsimok’aretina VIH/SIDA, hisy ny fitiliana maimaim-poana nandritra ireo tontolo andro roa ireo teo Analakely. Natao ho an’ny olona rehetra tsy ankanavaka, ary tsy nifidy salan-taona ny fitiliana. Tsy voatery ny olona miahiahy ny mety hisian’ny aretina ao aminy no afaka nanao ny fitiliana, fa izay rehetra te-hahazo antoka kokoa ny toe-pahasalamany. Nisy ny fiaraha-miasa akaiky miaraka amin’ny SE-CLNS (Secrétariat Exécutif du Comité Nationale de Lutte contre le SIDA) sy ny BMH (Bureau Municipal d’Hygiène) tamin’ity andiany voalohany ity, izy ireo izay tena manana andraikitra goavana amin’ny fiadiana ny tsimok’aretina VIH/SIDA eto Madagasikara. “Mety ho menatra ny olona na matahotra ny hanao ny fitiliana, ka izay no mahatonga ny toerana hanaovana izany tsy hatao talako-maso be ary mijanona ho tsiambaratelo ny vokatra azo avy eo”, hoy Ramatoa Laingo Robel tompon’andraikitra ao amin’ny Fivarotam-panafody Rakotoarivony.
Raha ny mikasika ny fitaovana indray, efa ary fomba tanteraka ka tsy nisy nahiana. Fitaovana manokana natao ho fitiliana VIH/SIDA an’ireo mpiara-miombon’antoka no nampiasaina tamin’ireo fotoana ireo. “Raha ohatra ka ahitana io tsimok’aretina io ny olona iray, dia toronay lalana ho any amin’ireo tompon’andraikitra mivantana misahana izany sy hanome torohevitra ary hanara-maso ny fahasalamany”, hoy hatrany ny fanampim-panazavana. Tsy voatery azo avy amin’ny alalan’ny firaisana ara-nofo ny VIH/SIDA, fa mety amin’ny alalan’ny fitaovana ampiasana ihany koa, ohatra amin’ny zava-maranitra efa niasa. Tsy misy matetika ny hetsika tahaka izao ary ampirisihana hatrany ny tsirairay hanararaotra izany raha azo atao mba hisorohana ny fihanaky ny aretina amin’ny manodidina raha toa ka voamarina fa misy izany.
4.800 ny Malagasy voa
35 taona lasa izay niparitahan’ny valan’aretina SIDA. Araka ny salan’isa navoakan’ny SE-CLNS ho an’ity taona 2016 ity, olona iray ao anatin’ny folo no mitondra ny tsimok’arentina VIH/SIDA maneran-tany. Raha ny tarehimarika nivoaka farany teto Madagasikara manokana, miisa 4.800 no fantatra fa mitondra izany. Raha ny fanampim-baovao voaray hatrany, ny fiarahan’ny lahy sy ny lahy no tena mampihanaka ny aretina maneran-tany. Araka ny loharanom-baovaova hatrany, amin’izao fotoana izao, mbola latsaky ny iray isan-jato ny malagasy mitondra io valan’aretina io amin’ny ankapobeny. Mihoatra lavitra an’io tarehimarika io anefa ny amin’ny vondron’olona sasany satria manodidina ny 14 isan-jato ny eo anivon’ny lehilahy miray ara-nofo amin’ny lehilahy ary manodidina ny 7 isan-jato kosa amin’ireo olona mitsindrona zava-mahadomelina. Raha ny voalazan’ny Ambasadin’ny Etazonia eto Madagasikara tao amin’ny tambazotran-tserasera kosa, 36,7 tapitrisa ireo olona miaina ao anatin’izany VIH/SIDA izany manerana izao tontolo izao. Nanentana ny rehetra ihany koa izy ireo mba tamin’io andro iraisam-pirenena momba ny SIDA 2016 io fa tokony hanamafisina hatrany ny fahavononana ny hampitsaharana io valan’aretina tsy misy fanafany io mialoha ny taona 2030. ”Miaro sy manohana ny mponina eny ifotony izahay. Raha hiaran’ny fanilikiliana ny olona iray ao amin’ny ao amin’ny fiaraha-monina, dia ny fahasalamana sy ny hasina maha-olombelona ny olona tsirairay ao amin’io vondrom-piaraha-monina io no tandindomin-doza”, hoy Deborah Birx.
Mihalafo ny vidim-piainana, misondrotra manaraka izany koa ny vidim-panafody. Anisan’ny miteraka izany olana izany ny tsy fifandanjan’ny vola Malagasy sy vola vahiny, mihamidina ny sandan’ny ariary. Amin’izao fotoana izao, ny iray Euro dia 3.555 Ariary amin’ny vola Malagasy. Miakatra noho izany koa ny haban-tseranana alohan’ireo mpamongady fanafody any amin’ny doany eto Madagasikara. Raha ho an’ny fivarotam-panafody Rakatoarivony manokana, misy ireo izay tsy manana fahefa-mividy fanafody manjifa ao aminy, mba ialana amin’ny faty antoka dia tsy afaka ny hisitraka sy handray an-tanana izany izy ireo. Efa nisy kosa anefa ny hetsika ara-tsosialy “Salama aho” nandraisan’izy ireo anjara niaraka tamin’ny Fiangonana iray teny Iavoloha, nijerena manokana ireo sahirana ara-pivelomana tany an-toerana. Marihina fa any amin’ny mpamongady ifotony eto an-toerana izy ireo no maka fanafody fa tsy manafatra mivantana any ivelany.
Ankoatra izany, tsy mbola foana hatramin’izao ny farmasia tsy manaraka ny fenitra ara-dalana eto amintsika tahaka ny hita etsy Ambohipo ary efa misy ihany koa any amin’ny faritra. Miroborobo ireo mpanjifa mihazakazaka amin’izy ireny noho izy vidiana mora, tsy vitsy ihany koa ny mitaraina fa tsy mahazo fahasitranana tanteraka amin’ireo fanafody ireo. Tsy azo antoka zato isan-jato ny fitsaboana amin’izy ireny. Tsy mbola fantatra hatreto izay tena loharano ipoiran’ny fanafody amidin’izy ireo. Andrasana noho izany ny fepetra raisin’ny Ministeran’ny fahasalamam-bahoaka mikasika izany olana sedrain’ny fivarotam-panafody eto Madagasikara izany. Ny fepetra raisin’ireo mpivarotra fanafody ara-dalana sy azo antoka nifampiresaka taminay, dia hateraina any amin’ny tompon’ andraikitra miandraitritra izany ireo fanafody lany daty avy eo dorana mba tsy hiparitaka. Anisan’ny faty antoka iray ho an’ireo mpivarotra izany, fa ny fepetra raisina dia ezahina araka izay tratra mba ho fanafody tsy hifanakaiky amin’ny daty farany tsy ampiasana azy intsony no hovarotana. Miainga amin’ny tsirairay ny mahafoana na tsia ireny fivarotam-panafody tsy manara-dalana eto amintsika ireny, raha tsy hisy tsinona ny mpanjifa hihena kokoa ireo mpivarotra.
Mickaellah RAHARISOA
Fivarotam-panafody Rakatoarivony Analakely, nanao fitiliana VIH/SIDA tsy nandoavam-bola ho fanasoavana ny mpiara-belona
