Genomics Myanmar

13/03/2026

၂၁ ရာစု ဇီဝနည်းပညာ နှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေး

21st Century Biotechnology Vs National Security

ယူကရိန်းမှာရှိတဲ့ အမေရိကန် အထောက်ပံ့ ဇီဝဓာတ်ခွဲခန်းများနဲ့ ရုရှားစွပ်စွဲချက် ပတ်သက်ပြီး ဇီဝနည်းပညာကို စစ်ရေးဘက် အသုံးချဖို့ ကြိုးပမ်းကြတဲ့အကြောင်း ယခင်ရေးထားတဲ့ ဆောင်းပါး

ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) ဆိုတဲ့ အသူံးနှုန်းကို ၁၉၁၉ ကတည်းက ဟန်ဂေရီ အင်ဂျင်နီယာ Karl Ereky ဆိုသူက စတင်သုံးစွဲခဲ့တယ်ဆိုပါတယ်။ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) ဆိုတာ လူသားတွေအသုံးပြုဖို့ သက်ရှိတွေ(Living Organisms) ကို အဆင့်မြှင့်တင်ပြုပြင် အသုံးချတဲ့ ဘာသာရပ်တခုဖြစ်ပါတယ်။

ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) နယ်ပယ်ဟာ အရမ်းကျယ်ပျံ့ပါတယ်။ ဒီဘာသာရပ်ဟာ မော်လီကျူးဇီဝဗေဒ (molecular biology), ဇီဝဓာတုဇေဒ (biochemistry), ဆဲလ်ဇီဝဗေဒ (cell biology), သန္ဓေသားဗေဒ (embryology), မျိုးဗီဇ (genetics), နဲ့ အဏုဇီဝဗေဒ (microbiology) စတဲ့ ဘာသာရပ်တွေအပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ဘာသာရပ်တခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘာသာရပ်ကိုတော့ ဆေးပညာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊ စက်မှုထုတ်ကုန်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး စတဲ့နယ်ပယ်တွေမှာ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် အသုံးပြုနေကြပါတယ်။ ယခု နောက်ပိုင်းမှာတော့ နေရာပေါင်းစုံမှာ အသုံးပြုလာတာ တွေ့ရပြီး နိုင်ငံတကာ ကာကွယ်ရေး အခန်းကဏ္ဍတွေမှာပါ စိတ်ဝင်တစား သုတေသနပြု အသုံးချလာကြတာတွေ့ရပါတယ်။

၁၉၂၇ အလက်ဇန္ဒြား ဖလဲမင်း ပန်နင်ဆလင် တီထွင်မှုမှ အစပြုပြီး ၁၉၅၃ ဒီအန်အေ တည်ဆောက်ပုံ သိရှိလာပြီးနောက်ပိုင်း ဆေးပညာနယ်ပယ်တွင် ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) အသုံးချမှုသည် အရှိန်အဟုန် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ကုသခြင်း တို့အပြင် လူ့ ဗီဇများကို သက်ရှိ ဆဲလ်ထဲအထိ ဝင်ရောက်ပြုပြင်နိုင်စွမ်းရှိသည်အထိ အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။

စိုက်ပျိုးရေးနယ်ပယ်တွင်လည်း အပင်များ မျိုးစပ်ခြင်း မှစ၍ အရွယ်အစား၊ ပါဝင်သော အဟာရဓာတ် တို့ကိုပါ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) အသုံးပြုပြီး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး ဆိုလျင် Golden Rice Project ပင်ဖြစ်သည်။ ၅ နှစ်အောက် ကလေးငယ်များ အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ရော့ကဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်းက ၁၉၈၂ မှာအစပြုသုတေသနလုပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်က စတင်စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးခဲ့သည်။ ဗိုက်တာမင် အေ ပိုမို ကြွယ်ဝသော ဆန် ထုတ်လုပ်ရန် သာမာန် စပါးမျိုးထဲတွင် Beta Carotene gene ထည့်သွင်းပေးခြင်းလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြောင်းဖူးပင်များ ပိုးကျခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် Bacillus thuringiensis Gene ပေါင်းထည့်သည့် စီမံကိန်းလည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။

မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းနယ်ပယ်တွင်လည်း နို့စားနွားမ များတွင် လူအတွက်သင့်လျော်သော HLZ ကဲ့သို့ဗီဇများ ပေါင်းထည့်ပြုပြင်ပြီး လူနှင့်အနီးစပ်ဆုံးတူညီသော နို့ရည်ထုတ်လုပ်နိုင်သောကြောင့် infant formula နို့မှုန့်များထက်အစွမ်းထက်ပြီး ကလေးငယ်များ ခုခံအားစနစ်ကိုလည်း ကောင်းမွန်စေပါသည်။ အခြားတဖက်တွင်လည်း အသားတိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများတွင် လူအတွက် ကောင်းမွန်သော ပရိုတင်းဓာတ်များ ပါဝင်ရေး ဗီဇပြုပြင် မွေးမြူလာကြသည်။ လတ်တလော သတင်းများတွင် စင်ကာပူ သည် တိရစ္ဆာန် အကောင်လိုက် မွေးမြူခြင်းမပြုဘဲ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) သုံးပြီး ဆဲလ်မွေးမြူကာ Bioreactor များဖြင့် အသားထုတ်လုပ်နိုင်ပြီဟု ကြေငြာခဲ့ဖူးတယ်။

စက်မှုထုတ်ကုန် ကဏ္ဍများတွင်လည်း ဘီယာကဲ့သို့ စားသောက်ကုန် လုပ်ငန်းများမှအစပြု၍ အဝတ်အထည်အတွက် ပိုးချည်မျှင်ထုတ်သော လုပ်ငန်းများအထိ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) ကို အသုံးပြုလာကြပါသည်။

သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးနယ်ပယ်တွင်လည်း ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ထဲမှာ ရေနံယိုဖိတ်မှုလို ညစ်ညမ်းမှုတွေ ထောက်လှမ်းနိုင်ဖို့ Biosensor တွေတီထွင်တပ်ဆင်တာမျိုး ယိုဖိတ်တဲ့ ညစ်ညမ်းမှုတွေ ပြန်လည်သန့်စင်ဖို့ Microbes တွေ ပြုပြင်အသုံးပြုတာမျိုးတွေ လုပ်လာကြပါတယ်၊ ယခုဆိုလျင် Fossil Fuel များလျော့နည်းလာခြင်းကြောင့် Biofuel များ အစားထိုးအသုံးချနိုင်ဖို့ သုတေသနပြုကြရာ ၂၀၅၀ ခန့်တွင် လက်ရှိတကမ္ဘာလုံး အသုံးပြုမှုရဲ့ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အစားထိုးသုံးစွဲနိုင်ဖို့ မျှော်မှန်းထားကြသည်။

တကယ်တော့ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) ရယ်လို့ စတင်သုံးစွဲခြင်းမပြုမီ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကတည်းက ဒီဘာသာရပ်ရဲ့ သဘောတရားတွေ နည်းပညာတွေကို စစ်ဘက်မှာ အသုံးချခဲ့ကြပါသေးတယ်။ ၁၉၁၇ မှာ UK က Chaim Weizmann ဟာ Clostridium acetobutylicum အသုံးပြုပြီး ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရာမှာ အသုံးပြုတဲ့ Acetone တွေ ထုတ်ပေးခဲ့ပါတယ်။

များမကြာမီကလည်း စစ်ဘက်တွင် Bioweapon ဟုခေါ်သော ကြောက်မက်ဖွယ် ဇီဝလက်နက်များ တီထွင်လာကြသည်။ လူသားမျိုးနွယ်များ ထိခိုက်ပျက်စီးနိုင်သဖြင့် ယင်း Microorganism များကို စစ်ပွဲတွင်အသုံးချခြင်းကိုလည်း အပြင်းအထန်ကန့်သတ်လာကြသည်။ အဖျက်မှောက် အုပ်စုများသည် ကူးစက်မြန်ပြီး ရောဂါပြင်းထန်စေနိုင်သော Microorganism ကို ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) လိုအပ်သလိုပြုပြင်ကာ ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်ရန်ကြိုးစားလာကြသည်။

ထို့ကြောင့် ခေတ်မီ တပ်မတော်အသီးသီးကလည်း ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) နှင့်ပတ်သက်သော သူတေသန ဓာတ်ခွဲခန်းများ တည်ထောင်ကာ ဇီဝအဖျက်မှောက်များရန်မှ ကာကွယ်တုန့်ပြန်နိုင်ရန် ငွေကုန်ကြေးကျခံကာ ကြိုးစားသုတေသန ပြုလာကြသည်။ နိူင်ငံအများစုကလည်း Bioterrorism ကို National Security အဖြစ်သတ်မှတ်၍ ကာကွယ်တုန့်ပြန်နိုင်ရန် မဟာဗျူဟာများ ချမှတ်ထားကြသည်။ အမှန်ဆိုရလျင် Bioterrorism သည် အလွန်သိမ်မွေ့သည်။ ခေတ်မီ ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) နှင့်ပတ်သက်သော သူတေသန ဓာတ်ခွဲခန်းများ ဖြင့်ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိလျင် တိုက်ခိုက်ခံရမှန်းပင် မသိနိုင်ပေ။ အချိန်ကြာလာပြီး ထိခိုက်ဆုံးရှုံးမှုများလာမှသာ သတိထားမိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လျင်လျင်မြန်မြန် ထိန်းချုပ် ကာကွယ် တုန့်ပြန်နိုင်ရန် ဇီဝနည်းပညာ (Biotechnology) သုတေသန ဓာတ်ခွဲခန်းများ တည်ထောင်ကာ စဥ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်ကင်းထောက်ဖို့ ကြိုးစားလာကြပါတယ်။

တရုတ်အမျိုးသား ကာကွယ်ရေး တက္ကသိုလ်ရဲ့ ဥက္ကဌဟောင်း Zhang Shibo က Modern Biotechnology တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာမှုဟာ တိုက်ခိုက်ရေးအစွမ်းတွေပိုထက်လာနိုင်ကြောင်း၊ နောက်အပိုင်း Specific Genetic Attack လို့ခေါ်တဲ့ မျိုးဗီဇအုပ်စုတခုခုကို ပစ်မှတ်ထားပြီး တိတိကျကျ တိုက်ခိုက်နိုင်တာမျိုးအထိ လုပ်လို့ရလာနိုင်ကြောင်း သူ့စာအုပ်မှာ ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ PLA ရဲ့ Science of Military Strategy Textbook စာအုပ်တွင် ၄င်း Specific Genetic Attack အကြောင်းကိုဖော်ပြခဲ့တယ်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် တရုတ် တပ်မတော် Academy of Military Medical Science ရဲ့ PhD research dissertation တွင် “Research on the Evaluation of Human Performance Enhancement Technology,” ခေါင်းစဥ်တခုပါဝင်ခဲ့သည်။ ၄င်းစာတမ်းတွင် CRISPR ဗီဇနည်းပညာသည် တပ်ဖွဲ့ဝင်များရဲ့ တိုက်ခိုက်ရေးစွမ်းဆောင်ရည် မြှင့်တင်နိုင်ရန် နည်းလမ်း (၃) ခုထဲမှ တခုဖြစ်သည်ဆိုသည်။ တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ကြံ့ခိုင်မှု၊ တိုက်ပွဲဝင် အသင့်ဖြစ်စေမှု၊ တိုက်ပွဲအတွင်း လျင်လျင်မြန်မြန် မှန်မှန်ကန်ကန် ဆုံးဖြတ်လုပ်ကိုင်နိုင်မှု စသည်တို့ကို မြှင့်တင်ရန် ဇီဝနည်းပညာသုံးကြိုးစားလာကြသည်။

မကြာခင် ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာတုန်းလတုန်းကလည်း အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးထိပ်တန်းအရာရှိ John Ratcliffe က တရုတ်ဟာ CRISPR ဗီဇနည်းပညာ အသုံးပြုပြီး Captain America ရုပ်ရှင်ထဲကလို Super Soldier တွေဖြစ်အောင် စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်နေတယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ပါတယ်။

တရုတ်တပ်မတော်ရဲ့ ဇီဝနည်းပညာအသုံးချမှုများကို တန်ပြန်ယှဥ်ပြိုင်နိုင်ဖို့ ပင်တဂွန်ကလည်း ၄င်းတို့ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ Artificial Intelligence (AI) ကို အဓိကထားရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေရာမှ Biotechnology ကိုပါ AI နည်းပညာနှင့် ပေါင်းစပ် အသုံးပြုနိုင်ရန် မဟာဗျူဟာများ ချမှတ်လာကြသည်။

ထို့အပြင် စစ်ပွဲများအတွင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို လျင်လျင်မြန်မြန် ကုသပျောက်ကင်းနိုင်ရန်လည်း Stem Cell သုတေသနများ ပြုလုပ်နေကြသည်။ ကျည်ဆန်၊ ဗုံးဆံ၊မိုင်းစ အစရှိသည်တို့ကြောင့် ရရှိလာသော အရေပြားဒဏ်ရာများကို အချိန်တိုအတွင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်နိုင်စေရေး Stem Cell ဖြင့် ပြန်လည်ကုသနိုင်ရန် ဦးတည်ကြသည်။

တဖက်တွင်လည်း စစ်ပွဲတွင်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကြောင့် သွေးထွက်လွန်ကာ သေဆုံးရခြင်း နှင့် ဒဏ်ရာပိုးဝင်ပြီး သေဆုံးရခြင်း တို့သည် အများဆုံးဖြစ်ကြသည်။ သွေးထွက်လွန်ပြီး သွေးအမြောက်များဆုံးရှုံးမှုကိုဖြေရှင်းရန် လိုအပ်သောသွေး အချိန်မီသွင်းပေးနိုင်ရေး သည်အရေးကြီးသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန် စစ်ဘက်အဆင့်မြင့်သုတေသန စီမံကိန်း DARPA က Blood Pharming Project ကို ဇီဝနည်းပညာ သုံးကာ ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်း လူ့သွေး (Human Blood) ကို တီထွင်နိုင်ရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ သွေး ကို တီထွင်နိုင်ခြင်းအားဖြင့် စစ်မြေပြင် ဒဏ်ရာများကြောင့် သွေး ဆုံးရှုံးမှုများကို အလွယ်တကူပြန်လည် မဖြည့်တင်းနိုင်သဖြင့် အသက်ဆုံးရှုံးမှုမှ ကာကွယ်နိုင်လိမ့်မည်ဖြစ်သည်။

အခြားတဖက်တွင်လည်း ဒဏ်ရာပိုးဝင်သေဆုံးခြင်းမှကာကွယ်နိုင်ရန် စစ်သည်များ ကိုယ်ခံစွမ်းအားကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သော (သို့မဟုတ်) သွေးအတွင်းရောဂါပိုးဝင်ရောက်မှုကို စောလျှင်စွာထောက်လှမ်းပေးနိုင်သော Biosensor များလည်း တီထွင်ဖန်တီးနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြဆဲဖြစ်သည်။

နာမည်ကျော် အစ္စရေးသမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ ဟာရာရီ ကလည်း Information Technology နှင့် Biotechnology တို့ပေါင်းစပ် ဖွံ့ဖြိုးမှုကြောင့် သိပ်မဝေးတော့တဲ့ အနာဂတ်မှာ လူသားတွေဟာ နတ်ဘုရားတွေလို စွမ်းဆောင်နိုင်လာလိမ့်မယ် လို့ ၄င်းရဲ့ Homo Deus ဆိုသော စာအုပ်တွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်။

ယခုလည်း ယူကရိန်း-ရုရှားစစ်ပွဲတွင် ရုရှားဖက်မှ ယူကရိန်းရှိ အမေရိကန်အထောက်ပံ့ဖြင့် တည်ထာင်ထားသော ဇီဝဓာတ်ခွဲခန်းများနှင့်ပတ်သက်ပြီးစွပ်စွဲမှုများပြုလုပ်လာပြီး အမေရိကန်ရော၊ ယူကရိန်းကပါ ဇီဝလက်နက်သုတေသန မဟုတ်ကြောင်းငြင်းဆိုထားသည်။ တလောကလည်း ဒိန်းမတ် ကိုပင်ဟေဂင် တက္ကသိုလ်နဲ့ China BGI တို့ ဗီဇစမ်းသပ်မှုမှာ တရုတ်တပ်မတော် PLA ရဲ့ အထောက်ပံ့ပါတယ်၊ စစ်‌ရေးနယ်ပယ်မှာ အသုံးချဖို့လုပ်တယ် ဆိုပြီးစွပ်စွဲတာရှိပါသေးတယ်။

ဒီနေ့ခေတ် တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံများရဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးမှာ နျူကလိယား လက်နက်တွေနဲ့တင် မလုံလောက်ကြတော့ဘဲ Biotechnology နဲ့ AI ကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက် အဆင့်မြှင့်တင်အသုံးချလာကြတယ်။ ဒါ့ကြောင့် Biotechnology သုတေသန ဓာတ်ခွဲခန်းကြီးများကို နေရာအနှံ့ ထောက်ပံ့မြှုပ်နှံပြီး အချက်အလက်တွေ လက်ဦးမှုရရှိအောင် ကြိုးပမ်းလာကြတာ ပုံမှန်လုပ်ရိုးလုပ်စဥ် ဖြစ်လာနေပါပြီ။

11/03/2026

လူတယောက်တည်းကနေ က‌လေးယူလို့ရနိုင်မလား?

အရေပြားဆဲလ်ကနေ သန္ဓေသားလောင်းဆဲ ဖန်တီးခြင်း

ကျနော်တို့ လူသားတယောက်ဖြစ်ဖို့ သမားရိုးကျနည်းလမ်းမှာ ကျားနဲ့မ လိင်ဆက်ဆံ သံဝါသပြုရတယ်။ ကျားဘက်က အဖိုသုတ်ပိုး (S***m) နဲ့ မဘက်က မမျိုးဥ(Egg) တို့ သားဥပြွန်မှာတွေ့ကြပြီး သန္ဓေအောင်တာပေါ့။ အဲဒီသန္ဓေအောင်ပြီး ဥလေးက တစတစကြီးထွားလာတယ်။ မိခင်သားအိမ် (Uterus) မှာတွယ်ကပ်ပြီး သန္ဓေသားလောင်း(Embryo) ဖြစ်လာတယ်။ ဆိုတော့ သန်စွမ်းတဲ့၊ မျိုးအောင်တဲ့ သုတ်ပိုး တို့ မျိုးဥ တို့လိုအပ်သလို ဒီ (၂) မျိုးတွေ့ဆုံဖို့ လည်းလိုအပ်တယ်။ သူတို့တွေ့ဆုံနိုင်တဲ့ အချိန်ကလည်း တိုတောင်းတာကြောင့် ချိန်သားကိုက်ဖြစ်ဖို့ လိုအပ်ပြန်တယ်။ ဒါက သမားရိုးကျ မျိုးပွား (Reproduction) တဲ့နည်းလမ်းဆိုပါတော့။

နောက်တနည်းကတော့ ဖန်ပြွန်သန္ဓေသားနည်းပညာ လို့ခေါ်တဲ့ IVF နည်း။ ပုံမှန်သံဝါသပြုတဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မရလို့သော်လည်းကောင်း၊ မယူချင်လို့သော်လည်းကောင်း ဒီဖန်ပြွန်သန္ဓေသားနည်းနဲ့ ကလေးယူကြတယ်။ အမေရိကမှာ (၂) ရာခိုင်နှုန်းလောက်က ဒီဖန်ပြွန်သန္ဓေသားနည်းနဲ့ ယူကြတယ်ဆိုတယ်။

သူကတော့ သံဝါသပြုစရာမလိုဘူး။ ဖခင်ဘက် က သုတ်ပိုးထုတ်ယူတယ်။ (တချို့ကျတော့ ယောကျာ်းမယူဘဲ ကလေးမွေးချင်တဲ့အခါ/ ယောကျာ်းဘက်က ချို့ယွင်းပြီးကလေးမရနိုင်တဲ့အခါ S***m Bank ကတဆင့် သုတ်ပိုးအလှူရှင်ဆီက သုတ်ပိုးထုတ်ယူကြတယ်။) မိခင်ဘက်က မျိုးဥထုတ်ယူတယ်။ အဲ့ဒီ (၂)ခုကို Test Tube ထဲမှာ သန္ဓေအောင်စေတယ်။ သန္ဓေအောင်ပြီးသားဥ (Fertilized Egg) ကိုမှ ကလေးယူမယ့် မိခင်ရဲ့ သားအိမ်ထဲ (ဒါမှမဟုတ်) အငှားကိုယ်ဝန်ဆောင်မယ့် အမျိုးသမီး (Surrogate Mother)ရဲ့ သားအိမ်ထဲ ထည့်ပေးပြီး ၉ လလွယ်၊ ဆယ်လဖွား ကိုယ်ဝန်ဆောင်ပြီး ကလေးယူကြတာပေါ့။

ဒီနည်းစနစ်မှာတော့ သူ့သက်ဆိုင်ရာ နိုင်ငံအလိုက် သုတ်ပိုးလှူတာ၊ IVFလုပ်ဆောင်တာ၊ အငှားကိုယ်ဝန်ဆောင်တာ စတဲ့အဆင့်လိုက်မှာ ဥပဒေ၊ စည်းမျဥ်း၊ စည်းကမ်းနဲ့ ကျင့်ဝတ်တွေရှိကြတယ်။

ဘောလုံးသမား စီရော်နယ်လ်ဒို ဆိုလည်း IVF + Surrogate Mother နည်းနဲ့ သူ့သားကို‌ေမွးထားတယ်။ အဲ့ဒီကလေးအောက်က အမွှာလေးဆိုလည်း သူနဲ့ သူ့မိန်းမ ‌‌ဂျော်ဂျီနာ တို့ရဲ့ သုတ်ပိုးနဲ့ မမျိုးဥ ကို IVF လုပ်ပြီး အငှားကိုယ်ဝန်ဆောင်((Surrogate Mother)) နဲ့ မွေးထားတယ်ဆိုပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့လကပဲ ဘောလိဝုဒ်နာမည်ကျော် ပရိယံကာ ချိုပရာ တို့ ဇနီးမောင်နှံလည်း ဒီနည်းနဲ့ပဲ ကလေးမွေးလိုက်ကြတယ်။ ရှေးရိုးစွဲများတဲ့ အိန္ဒိယမှာဆိုတော့ ကိုယ့်ရင်သွေးကိုယ်တိုင် ကိုယ်ဝန်မဆောင်လို့ ဝေဖန်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်လိုက်ရပါတယ်။

နောက်ဆုံးနည်းပညာကတော့ မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cell) နည်းပညာဆိုရမယ်ထင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီနည်းလမ်းကို ကျင့်ဝတ်အရတားထားလို့ အခုချိန်ထိ ကလေးမွေးတဲ့အထိ မသွားနိုင်သေးပါဘူး။ ဒီနည်းက ၂၀၁၂ မှာ ဆေးပညာနိုဘယ်ဆုရှိသွားတဲ့ ဂျပန်ကြီး ရှင်ယာ ယာမာနာကာ ရဲ့ iPSC (induced Pluripotent Stem Cell) နည်းပညာကို အခြေခံထားတာပါ။

ရှင်ယာ ယာမာနာကာ ‌ကြောင်း (https://tinyurl.com/bdx4v36j)

၂၀၂၁ မတ်လက (မီချီဂန် တက္ကသိုလ် နဲ့ မိုနာ့ရှ်တက္ကသိုလ်) က သုတေသနအဖွဲ့ (၂) ဖွဲ့ သီးခြားစီ စာတမ်းတင်သွင်းခဲ့ကြတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ (၂) ဖွဲ့စလုံးက လူတယောက်ရဲ့ အရေပြားဆဲလ် ကို မူလပင်မဆဲလ်ပြောင်းပြီး သန္ဓေအောင်ပြီးဆဲလ် (Blastocyst) အဖြစ်ပြောင်းခဲ့ကြတာပါ။ အောင်မြင်တယ်လို့လည်းဆိုပါတယ်။ ဒါကို Reverse Engineered နည်းလို့ခေါ်ကြတယ်။

ဘယ်လိုလုပ်လဲ?

လူ့အရေပြားဆဲလ်ကို ခြစ်ယူပြီး အထူးဓာတုဆေးရည်စိမ်လိုက်ပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါမှာအရေပြားဆဲလ်ဟာ မူလပင်မဆဲ(Stem Cell) အခြေအနေကိုရောက်သွားတာပါ။ ရလာတဲ့ မူလပင်မဆဲ(Stem Cell) ကို ဆဲလ်မွေးမြူတဲ့ ဖန်ပြားဝိုင်းပေါ်မှာ လိုအပ်တဲ့အာဟာရတွေနဲ့ မွေးမြူလိုက်တဲ့အခါ သန္ဓေသားလောင်းတွေ အစောဆုံးပိုင်းမှာတွေ့ရတဲ့ ဆဲလ်အမျိုးအစား (၃)မျိုးအဖြစ် ပြောင်းလဲဖြစ်ထွန်းလာတာတွေ့ရပါတယ်။

ပုံမှန်ဆိုရင် သတ္တဝါတွေမှာ မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cell) ကတဆင့် အခြား အရေပြား/အသည်း/ ဦးနှောက်/ အစရှိတဲ့ဆဲလ်တွေ ပြောင်းလဲထုတ်ပေးရတာ။ အခုက သဘာဝက ပြောင်းပြီးသား အ‌ရေပြားဆဲလ်ကို မူလပင်မဆဲလ် ဖြစ်အောင်ပြန်ပြောင်းပြီး သန္ဓေအောင်ပြီးဆဲလ်(Blastocyst)) ပြောင်းယူတာဆိုပါတော့။ ဒီ ပြောင်းထားတဲ့ သန္ဓေအောင်ပြီးဆဲလ်(Blastocyst) ဟာ သာမန် အဖေသုတ်ပိုး+အမေမျိုးဥ ကနေရတဲ့ သဘာဝ (Blastocyst) နဲ့ တပုံစံတည်းတူပါတယ်တဲ့။ ကလေးကြီးထွားလာရင် နေနိုင်ဖို့ အချင်း (Placenta) အတွက် ဆဲလ်တွေပါ ပါရှိတယ်လို့ဆိုပါတယ်။

တကယ်တမ်း ဒီနည်းနဲ့ ၂၀၁၈တုန်းက ကြွက်ကိုစမ်းသပ်ပြီး ကြွက်ပေါက်လေးရတဲ့အထိ မွေးမြူပြီးပါပြီ။ လူမှာတော့ ကျင့်ဝတ်အရ တကမ္ဘလာလုံး အခုလိုစမ်းသပ်တဲ့ Artificial Baby တို့ Genetic Engineering Baby တို့ကို သန္ဓေသား (၁၄) ရက်ရသည်အထိပဲ ကြီးထွားခွင့်ပြုထားတာကြောင့် ဆက်လက်စမ်းသပ်ခွင့်မရပါဘူး။

ဆိုတော့ ဒီနည်းသာချောမွေ့ပြီး ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်မယ်၊ ကျင့်ဝတ်တွေအရ ခွင့်ပြုမယ်ဆိုရင် လူတယောက်ဖြစ်လာဖို့ အဖေ (သို့မဟုတ်) အမေ မလိုတော့တဲ့သဘောပေါ့။ မိမိမျိုးဗီဇ ပါတဲ့ သားသမီးရဖို့ အိမ်ထောင်သားမွေးပြုတာ၊ သုတ်ပိုး/မမျိုးဥ အလှူခံတာတေွ လုပ်စရာမလိုတော့ပဲ ကိုယ့်အရေပြားဆဲလ်လေး ခြစ်ယူပြီး ကလေးဖန်တီးလို့ရမယ့်သဘောဆိုပါတော့။

သမားရိုးကျ လိင်ဆက်ဆံ ကလေးယူရာကနေ၊ သုတ်ပိုးနဲ့မမျိုးဥ တစုံရှိရုံနဲ့ လိင်ဆက်ဆံစရာမလို၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စရာမလိုပဲ ကလေးယူတဲ့အထိ နည်းပညာထွန်းကားလာခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီကတဆင့် သုတ်ပိုးတို့ မမျိုးဥတို့တောင် မလိုတော့ဘဲ လူတယောက်တည်းရဲ့ ဆဲလ်တမျိုးမျိုးကနေ ကလေးယူလို့ရတဲ့အထိ နည်းစနစ်တွေ တိုးတက်လာခဲ့တာပဲဖြစ်ပါတယ်။

19/02/2026

Prof David Sinclair

David Sinclair (သို့မဟုတ်) နုပျိုခြင်းကိုရှာဖွေသူ

၁၉၆၉ ခုနှစ်ဖွား သြစတေးလျနိုင်ငံမှာမွေးဖွားခဲ့တဲ့ ဇရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ သုတေသနပညာရှင် ဂုရုကြီးတပါးပေါ့။ ဆစ်ဒနီနားက မြို့ငယ်လေးမှာမွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့တယ်။ သူ့မိဘ (၂)ပါးကိုယ်တိုင်က သိပ္ပံပညာရှင်တွေဖြစ်တာလည်းပါမယ်။ သူ့ဖခင်ဖက်ခြမ်းကတော့ ဟန်ဂေရီနွယ်တွေဆိုပါတယ်။ ဆင်ကလဲယား ကလည်း ငယ်ငယ်ကတည်းက သိပ္ပံနဲ့ ဇီဝဗေဒကိုစိတ်ဝင်စားတယ်။

သူက ဇီဝဓာတုဗေဒ (Biochemistry)နဲ့ မျိုးဗီဇ (Genetics) ကို သင်ယူပြီး နယူးဆော့သ်ဝေးလ် တက္ကသိုလ်ကနေ first-class honors နဲ့ဘွဲ့ရခဲ့တယ်။ ပြီးတာနဲ့ ဆစ်ဒနီတက္ကသိုလ်ကနေ ပညာသင်ဆုနဲ့ PhD တက်ပြီး ၁၉၉၅ မှာ တဆေး (Yeast) ရဲ့ မျိုးဗီဇကို အထူးပြုလေ့လာပြီး PhD ဘွဲ့ရခဲ့တယ်။

(တချိန်က ဘောလုံးသမားတိုင်းရဲ့ အိပ်မက် ရီးရဲမက်ဒရစ်ကို ရောက်အောင်ပြောင်းကြသလိုပဲ) ပြီးတာနဲ့ အမေရိကားကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး MIT မှာ Post-Doctoral fellow အနေနဲ့လုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီမှာ ဇရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ မျိုးဗီဇတွေကို စတင်လေ့လာတော့တာပဲ။ ဒီသုတေသနမှာ တဆေး (Yeast) ရဲ့ သက်တမ်းကို လွှမ်းမိုးထားတဲ့ ဗီဇအချို့ကို သူရှာတွေ့ပြီး‌ လူမှာပါ စမ်းကြည့်ဖို့ စိတ်ဝင်စားခဲ့တာ။

၁၉၉၉ မှာတော့ သူဟာ ဟားဗတ်ဆေးကျောင်းမှာ လက်ထောက် ပါမောက္ခဖြစ်လာတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ကိုယ်ပိုင် ဓာတ်ခွဲခန်းနဲ့ ဇရာနဲ့ ဗီဇ သူတေသနတွေ အာရုံစိုက်လုပ်နေပါပြီ။ (သူတို့ဆီမှာတော့ (Asst.)Professor ဆိုတာနဲ့ကိုယ်ပိုင် ဓာတ်ခွဲခန်း၊ ကိုယ် focus ထားတဲ့ သုတေသနအကြောင်းအရာနဲ့ နဲ့ အထောက်ပံ့ပေးမယ့် Funding အပိုင်နဲ့ ဖြစ်နေပါပြီ။) အဲ့ဒီမှာ သူ့ရဲ့ သုတေသနကနေ ဇရာအတွက် အရေးကြီးတဲ့ SIRT1 လိုမျိုး ဗီဇတွေ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီ ဗီဇက Yeast Cell တွေ၊ တီကောင်တွေနဲ့ ကြွက်တွေရဲ့ သက်တမ်းကို ဆွဲဆန့်နိုင်တာ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

နောက်ထပ် သူ့ရဲ့ သုတေသနရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတခုက ဝိုင်နီ (Red Wine) ကရတဲ့ Resveratrol ဟာ ဇရာဟန့်တားရေးမှာ အရေးပါတယ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖော်ထုတ်မှုကပဲ သူ့ကို Celebrity Scientist ဖြစ်လာစေတာပါ။

သူဟာ သူ့အဖွဲ့တွေနဲ့ သုတေသန စာတမ်းပေါင်း ၇၀ ကျော် ပြုစုထားပြီး ၂၀၁၄ မှာ “Lifespan: Why We Age – and Why We Don’t Have To” ဆိုတဲ့ စာအုပ်ရေးသားထုတ်ဝေပြီး New York Bestseller စာရင်းဝင်ခဲ့ပါတယ်။ (ဇရာ နဲ့ ပတ်သက်ရင် သိပ္ပံနည်းကျ အချက်အလက်တွေ၊ ဇရာကို သီအိုရီအမျိုးမျိုးထုတ်ယူဆခဲ့ကြတာတွေ၊ ဇရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ဗီဇတွေ၊ ဇရာကိုတွန်းလှန်ဖို့ နည်းလမ်းတွေ၊ အနာဂတ် ဇရာနဲ့ပတ်သက်တဲ့ နည်းပညာတွေ အကြောင်းရေးထားတာမို့ တကယ်စိတ်ဝင်စားစရာပါ။)

လက်ရှိမှာတော့ သူဟာ ဟားဗတ်ဆေးကျောင်း မှာ ပါမောက္ခတာဝန်ယူထားသလို ဟားဗတ်က ဇရာရဲ့ဇီဝဗေဒ စင်တာမှာလည်း ဒါရိုက်တာ ရာထူးယူထားပါတယ်။ ဇရာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သုတေသနတွေလည်း ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေသလို ဇရာနဲ့ပတ်သက်ပြီး TV Show တွေ Talk Show တွေလည်း လုပ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ ဇရာနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ Podcast တွေလည်း တော်တော် နားထောင်လို့ကောင်းပြီး တကယ်ဗဟုသုတ ရရှိစေပါတယ်။ (Google Podcast မှာ David Sinclair ဆိုပြီး ရိုက်ရှာ နားထောင်လို့ရပါတယ်။ အသက်ရှည်ကျမ်းမာ နုပျိုရေး နည်းလမ်းတွေ ရှာဖွေချင်သူတွေ နားထောင်သင့်ပါတယ်။)

ဇရာနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဇရာကို နှေးပစ်ဖို့၊ ရပ်ပစ်ဖို့ နဲ့ ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်ဖို့အထိပါ စိတ်ကူးရှိနေတဲ့ ဇရာသုတေသီ ဂုရုကြီးတွေထဲက တယောက်ဆိုလည်း မမှားပါဘူး။ ဇရာနဲ့ပတ်သက်ပြီး သူ့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေ အတွက်လည်း ဂုဏ်ပြုဆုတွေ အမြောက်အများရရှိထားတဲ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တယောက် ဖြစ်ပါတယ်။








Photo credit

16/02/2026

Chemical Elements of Life (အပိုင်း ၃)

Chemical Elements of Life (အပိုင်း ၁ + ၂)

shorturl.at/rHW07

နျူကလိယပ်စ် ကို အီလက်ထရွန်တွေ ဘယ်လိုလှည့်ပတ်နေကြသလဲ?
(Octet Rules)

ဒီမှာ အက်တမ် တလုံးဖွဲ့စည်းတဲ့အခါ အလယ်မှာ နျူကလိယပ်စ် (Nucleus) ရှိပြီး သူ့ထဲမှာ proton နဲ့ neutron ရှိတယ်။ ဒါက ရှင်းတယ်။ အီလက်ထရွန် (Electron) တွေကကျတော့ နျူကလိယပ်စ် (Nucleus) ကို ဗဟိုပြုပြီး လှည့်ပတ်နေကြတယ်။ ဘယ်လိုလှည့်နေကြလဲ? လှည့်ချင်သလို ကျပမ်းလှည့်ပတ်နေကြတာလား? ပေါ့။ အဲ့လိုမဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ဟာ ကမ္ဘာအပါအဝင် ဂြိုလ်ကြီး ၉ လုံး နေကို လှည့်ပတ်သလိုမျိုး သူ့ပတ်လမ်းကြောင်းတွေနဲ့သူ စနစ်တကျ လှည့်ပတ်နေကြတာပါ။ ပတ်လမ်းတွေကို Orbit or Shell လို့ခေါ်ကြတယ်။

ဥပမာ ရှေ့ဆုံးက Hydrogen Atom ဆိုပါတော့ သူ့ Atomic Number က ၁ ပဲ။ Electron (1) လုံးပဲပါတယ်။ ဆိုတော့ ရှင်းတယ် ပတ်လမ်း တခုတတည်းနဲ့ အီလက်ထရွန် တလုံးပတ်နေတယ်။ နောက် နံပါတ် (၂) ဟီလီယမ် (He) မှာ ကျ အီလက်ထရွန် (၂) လုံးပါလာပြီ။ သူကလည်း စောစောကအတိုင်း ပတ်လမ်း တခုတည်းမှာပဲ အီလက်ထရွန် ပတ်နေတယ်ပေါ့၊

Octet Rule or အီလက်ထရွန် ပတ်လမ်း စည်းမျဥ်းများ

ဟော၊ လစ်သီယမ်(Lithium) မှာတော့ ထူးလာပါပြီ။ အီလက်ထရွန် (၃) လုံး။ သူ့ရဲ့ ပတ်လမ်း ပထမ စည်းမျဥ်း မှာ ပထမပတ်လမ်း မှာ အီလက်ထရွန် (၂) လုံးအထိပဲ ပတ်တာ လက်ခံတယ်။ ဒီမှာ (၃) လုံးဆိုတော့ ပိုတဲ့ တလုံးက နောက်ပတ်လမ်း တထပ်နဲ့ တိုးပြီးပတ်သွားတယ်။

နောက် ဒုတိယ စည်းမျဥ်းက ဒုတိယပတ်လမ်းက စတင်ပြီး ပတ်လမ်းတခုမှာ အီလက်ထရွန် (၈) လုံးအထိ လက်ခံ ပတ်ပေးတယ်။ (၈) လုံးထက်ကျော်လွန်သွားရင် နောက်ပတ်လမ်း အသစ်တခု ထပ်ပေါ်ပြီး ဆက်ပတ်သွားတယ်။ အဲ့ဒီ (၈) လုံးထိ လက်ခံ ပတ်ပေးတာကို Octet Rules လို့ခေါ်တယ်။ ကြက်သွန်နီဥ တို့ နှင်းဆီပန်းတို့ တထပ်ပြီးတထပ် ထပ်ထားသလိုပေါ့။

ဥပမာ Phosphorus ဆို Atomic Number က (၁၅) ဆိုတော့ အီလက်ထရွန် (၁၅) လုံးပတ်မယ်။ ပထမစည်းမျဥ်းအရ ပထမပတ်လမ်းမှာ ၂ လုံး ဆိုတော့ ၁၃ လုံးကျန်မယ်။ ဒုတိယ Octet rule အရ နောက်ပတ်လမ်းတွေက စပြီး ပတ်လမ်းတခု (၈) လုံးလက်ခံတော့ ဒုတိယပတ်လမ်းအထိ ဆို ၁၀ လုံးဖြစ်မယ် (၅) လုံးကျန်နေတယ်။ အဲ့ (၅) လုံးအတွက် နောက်ပတ်လမ်းအသစ် ဆက်ပတ်တာပေါ့။ ဆိုတော့ ပထမပတ်လမ်းမှာ (၂)လုံး၊ ဒုတိယပတ်လမ်းးမှာ (၈) လုံးနဲ့ အပြင်ဘက်ဆုံး တတိယပတ်လမ်းမှာ (၅) လုံး ပတ်နေကြတဘ်။ ဒါက အီလက်ထွန်တွေက Nucleus ကို စနစ်တကျ လှည့်ပတ်နေတဲ့ အကြောင်းပေါ့။ Octet Rules ကို ချိုးဖောက်တဲ့ Elements အချို့လည်းရှိပါတယ်။

ဒါတွေက ဘာအရေးကြီးလဲပေါ့? မေးစရာရှိတယ်။ ကြီးတာပေါ့။ ဒီလို လှည့်ပတ်ပုံ ဖွဲ့စည်းပုံကို သိမှ ကျနော်တို့တွေ နောက်တဆင့် ဘယ်သူနဲ့ ဘယ်သူ ဘယ်လိုပေါင်းကြလဲဆိုတာ သိနိုင်နားလည်နိုင်မှာ။ ထင်ရာအက်တမ်ချင်း မပေါင်းဘူး။ ဒါကို တင်စားပြီး တယောက်နဲ့ တယောက် အပေးယူ အချိတ်ဆက် ညီညီ ပေါင်းလို့တွဲလို့ရတဲ့ လူတွေကို သူတို့တွေက Chemistry မိတယ် လို့ သုံးကြတာထင်ပါတယ်။

Inert Gases or Noble Gases

မော်လီကျူးဖြစ်ဖို့ အက်တမ်တွေ တခုနဲ့ တခု ပေါင်းတော့မယ်ဆို အပြင်ဆုံးပတ်လမ်း ကို ကြည့်ပေါင်းကြတယ်။ Periodic Table ရဲ့ ညာအစွန်တန်းက အက်တမ်တွေဖြစ်တဲ့ Helium, Neon, Argon, Krypton, Xenon ဆိုတဲ့ အက်တမ်တွေပဲ။ သူတို့ကို Inert Gas or Nobel Gas လို့ခေါ်ကြတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့ဟာ အပြင်ဆုံးပတ်လမ်းတွေဟာ သတ်မှတ် အက်တမ် (၈)လုံး အပြည့်ရှိနေကြလို့ တခြား အက်တမ်တွေနဲ့ ဓာတ်ပြုမှု မရှိ၊အပေါင်းမခံတော့ပဲ သူချည်း ထီးတည်း ရပ်တည်နိုင်ကြတယ်။ သူတို့ကို ဒါ့ကြောင့် မီးငြိမ်းသတ်ရာ နေရာမျိုးတွေမှာလည်း အသုံးချကြတယ်။ မိုးပျံပူပေါင်းတွေမှာလည်း ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့ သုံးကြတယ်။






Photo credit

13/02/2026

အဆုတ်ကင်ဆာ အတွက် ပထမဆုံးသော ဗီဇကုထုံး ရှူဆေး KB707

13 February 2026

ကျနော်တို့တွေ အရင်က ဗီဇကုထုံး လို့ ခေါ်ကြတဲ့ Gene Therapy အကြောင်း မကြာခဏရေးခဲ့ဖူးပါတယ်။ တကယ်စိတ်ဝင်စားစရာ နည်းပညာပါ။ အကြမ်းဖျင်း ဆိုရရင် မွေးရာပါ မျိုးဗီဇ ချွတ်ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်နေတဲ့ ရောဂါတွေ ကို ကုသပေးနိုင်ဖို့ လုပ်ထားတဲ့ နည်းပညာပါ။ မကောင်းတဲ့ ဗီဇ ကို သိပြီဆိုတာနဲ့ အပြင်ကနေ ကျန်းမာ ကောင်းမွန်တဲ့ မျိုးဗီဇ နဲ့ အစားထိုးပေးတာပေါ့။ ဘယ်လို အစားထိုးလဲဆိုရင် ကောင်းမွန်တဲ့ ဗီဇကို လူ့ဆဲလ်ထဲအထိ သယ်သွားပေးမယ့် Vector တခုခုထဲထည့်ပြီး ဆေးအဖြစ် ထိုးပေးလိုက်တာမျိုးပါ။ ဒါက နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြတာပါ။ ‌အောက်က Link မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။

https://www.facebook.com/share/p/18TJAoPe4E/

ဆိုတော့ ဒီ ဗီဇကုထုံး အဆင်ပြေအောင်မြင်လာတော့ မွေးရာပါ နားမကြားကလေးတွေ၊ မွေးရာပါ မျက်စိမမြင်တဲ့ ကလေးတွေ၊ မွေးရာပါ ရောဂါနဲ့ မွေးကင်းစမှာတင် သေဆုံးတတ်တဲ့ ရောဂါ ပါလာတဲ့ ကလေးတွေကို ကယ်တယ်နိုင်ခဲ့တဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေ အများကြီးရှိလာပါပြီ။ ဒါ့အပြင် အခြား ရောဂါ အမျိုးမျိုးအတွက်လည်း အောင်မြင်မှုတွေ ကြားလာရသလို၊ Longevity တို့လို သက်ရှည်ကျန်းမာနုပျိုရေး နယ်ပယ်မှာလည်း အသုံးချလာတာ ရှိပြန်ပါတယ်။

ဒီတခေါက် ပြောပြချင်တဲ့ သတင်းလေးကတော့ အဆုတ်ကင်ဆာ အတွက် ဗီဇကုထုံး လူမှာ စတင်စမ်းသပ်တာ အောင်မြင်မှုတွေရပြီး ဒီ ဖေဖော်ဝါရီလထဲမှာ FDA ကနေ အမြန်လမ်းကြောင်း First track ခွင့်ပြုလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိုထူးခြားတာက အရင် ဗီဇကုထုံးများလို ဆေးထိုးထည့်တာ မဟုတ်ဘဲ ရှုဆေးပုံစံ ရှုသွင်းရတာလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါဟာ ဗီဇကုထုံး နယ်ပယ်က ပထမဆုံးသော ရှူဆေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

Krystal Biotech ကုမ္ပဏီက စမ်းသပ်တာဖြစ်ပြီး KB707 လို့ အမည်ပေးထားပြီး အခု လူမှာ အဆင့် ၁ အနေနဲ့ စမ်းသပ်တာကို KYANITE-1 လို့ ‌ပေးထားတာပါ။

အဆုတ်ကင်ဆာ ဒါမှမဟုတ် အခြားကင်ဆာကနေ အဆုတ်ကို ပျံ့လာတဲ့ ကင်ဆာတွေအတွက် ကနဦး လူမှာ စမ်းလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ လူနာက ပန်းနာရင်ကြပ် လူနာတွေ ဆေးငွေ့ရှုသလို ရှူသွင်းလိုက်ရုံပါပဲ။ အခု Phase 1 ရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်က အန္တရာယ်အကင်းဆုံး ပမာဏ သိဖို့ ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအနေနဲ့ ထည့်ပေးချင်တဲ့ ဗီဇ (IL-12 and IL-2) တို့ တွေ တကယ်ပဲ ကင်ဆာဆဲလ်ထဲ ဝင်ရောက်ပြီး ကင်ဆာဆဲလ် ကို တိုက်ခိုက်နိုင်ရဲ့လားဆိုတာ စမ်းသပ်ဖို့ပါ။

ဆိုတော့ သူက ကျနော်တို့တွေမှာ ရေယုန်အနာဖြစ်စေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ် Herpes Simplex Virus (HSV-1) ကို ဗီဇသယ်ဆောင်သူ Vector အဖြစ်သုံးထားပါတယ်။ ဒီ Virus ကို ဆက်မပွးများနိုင်အောင် လုပ်ထားတာပါ။ ပြီးမှ Virus ထဲမှာ Cytokines တွေဖြစ်တဲ့ IL-12 & IL-2 ထုတ်ဖို့ ဗီဇတွေ ထည့်ပေးလိုက်တာပါ။

IL-12 က ကင်ဆာဆဲလ်ထဲ ရောက်ပြီဆိုရင် ကျနော်တို့ရဲ့ ခုခံအားစနစ်ကို အချက်ပြပေးပါတယ်။ IL-2 က ကျတော့ ကျနော်တို့ ခုခံအားစနစ်က ဒီကင်ဆာဆဲလ်ကို အုံနဲ့ကျင်းနဲ့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်နိုင်အောင် အားဖြည့်ပေးတာပါ။

အခု Phase-1 စမ်းသပ်လိုက်တဲ့အခါမှာလည်း အဆုတ် ကင်ဆာဆဲလ်တွေ ရှုံ့တွန့်သွားတာ တွေ့ရပြီး တဖက်ကလည်း လူမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး မခံစားရဘူးဆိုတာ တွေ့ရတာကြောင့် သူ့ကို Antibody ဆေးတမျိုးဖြစ်တဲ့ Pembrolizumab ဆေးနဲ့ တွဲဖက်အသုံးပြုမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အခုချိန်မှာ အမေရိကန်က ပြည်နယ်တော်တော် များများမှာ စမ်းသပ်ကုသမှုမှာ ပါဝင်ချင်သူတွေ စာရင်းသွင်းလို့ ရပြီဆိုပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ စိတ်ဝင်စားမိတာ Krystal Biotech ကုမ္ပဏီပါပဲ။ ဒီ ကုမ္ပဏီကို Krish and Suma Krishnan စုံတွဲက ၂၀၁၆ ခုနှစ်တုန်းက Pittsburgh မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့တာပါ။ ၂ ဦးစလုံးက အိန္ဒိယ မှာ မွေး၊ အိန္ဒိယမှာ ကြီးပြီး မဟာသိပ္ပံတန်း တက်ရင်းနဲ့မှ အမေရိကန် ကို ရောက်လာကြသူတွေပါ။ ယောကျာ်းလုပ်သူက Mechanical Engineering နဲ့ IIT ကနေ ကျောင်းပြီးတယ်။ ပြီးမှ အမေရိက University of Toledo ကနေ Engineering မာစတာ ဆက်တက်တယ်။ နောက်တော့ The Wharton School မှာ MBA in Finance နဲ့ မာစတာတက်တာပါ။ သူတို့ စုံတွဲအတူ အလုပ်လုပ်ခဲ့တဲ့ New River Pharmaceuticals မှာ သူက CFO and COO ဖြစ်လာတယ်။

အမျိုးသမီး ဖြစ်တဲ့ Suma Krishnan ကတော့ Lab ထဲမှာ အဓိက လုပ်တာပေါ။့ အိန္ဒိယက Fergusson College ကနေ Organic Chemistry နဲ့ဘွဲ့ရပြီး MBA ပါ ဆက်ယူခဲ့တယ်။ ပြီးမှ အမေရိကန် ရောက်လာပြီး Organic Chemistry နဲ့ Villanova University ကနေ မာစတာ ထပ်ယူခဲ့တယ်။ သူမက New River Pharmaceuticals မှာ အကြီးတန်း ဒုဥက္ကဌ (Senior Vice President) တာဝန်ယူခဲ့တာ။

နောက်တော့ New River Pharmaceuticals ကို တခြားကုမ္ပဏီ တခုက ဝယ်လိုက်လို့ သူတို့လည်း အလုပ်တွေပြောင်း၊ နောက်ဆုံး ၂၀၁၆ မှာ ကိုယ်ပိုင် Krystal Biotech ကို ထူထောင်လိုက်ကြတာ။ အခုဆို Krystal Biotech က ၄.၄ ဘီလျံလောက်အထိ တန်ဖိုးရှိနေပြီ ဆိုပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ပထမဆုံးအောင်ပွဲက Butterfly Skin လို့ ခေါ်ကြတဲ့ Dystrophic Epidermolysis Bullosa (DEB) ဆိုတဲ့ ရှာပါး အရေပြားရောဂါ အတွက် ဗီဇကုထုံး Vyjuvek(B-VEC) ပဲဖြစ်ပါတယ်။ သူမဟာ ၂၀၂၅ မှာ Forbes မဂ္ဂဇင်းက အသက် ၅၀ အထက် လူ ၅၀ စာရင်းမှာ ရွေးချယ်ဖော်ပြခြင်းခံရပါတယ်။ တကယ်စွမ်းတဲ့ အင်ဒီယန်းတွေပါပဲ။

11/02/2026

Cell (ဆဲလ်)

ကျနော်တို့ ပို့စ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စိတ်ဝင်တစားဖတ်ပြီး လာမေးကြလို့ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ တချို့က ပို့စ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး သူတို့သိချင်တာလေးတွေ ဖြတ်မေးတဲ့အခါ Cell Biology တို့ Molecular Biology တို့မှာ အခြေခံလေးတွေ မသိထားတော့ ရှင်းပြရင်း ပိုရှုပ်နေတတ်ကြတယ်။ တချို့ကလည်း Molecular Biology ကို သေချာနားလည်ချင်တယ် ဘယ်က စလေ့လာရမှန်းမသိဘူး ဖြစ်နေကြတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဒီတပတ်တော့ သူတို့ရဲ့ အခြေခံ Cell Biology ကို အနှစ်ချုပ်လေး ဖော်ပြပါရစေ။

What is a Cell?
(ဆဲလ်ဆိုတာ ဘာလဲ?)

သက်ရှိအားလုံးတို့ရဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံအရ‌ရော၊ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ပုံအရပါ အခြေခံအကျဆုံး ယူနစ်တွေကို ဆဲလ်လို့ခေါ်ပါတယ်။ ဆဲလ် တလုံးတည်းနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ သက်ရှိကို Unicellular Organism (ဥပမာ ဘက်တီးရီးယားတွေ) လို့ခေါ်ပြီး ဆဲလ်အများကြီးနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ သက်ရှိတွေကိုတော့ Multicellular Organism (ဥပမာ လူသားဆဲလ်တွေ)လို့ ခေါ်ပါတယ်။
သက်ရှိမျိုးစိတ်တွေ တခုနဲ့တခုကြားမှာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားတဲ့ ဆဲလ် အရေအတွက်၊ အရွယ်အစား၊ ပုံသဏ္ဍာန် မတူညီကြပါဘူး။

Who discovered the Cell?
(ဆဲလ်ကို ဘယ်သူရှာဖွေဖော်ထုတ် ခဲ့သလဲ)

- ရောဘတ် ဟုခ် (Robert Hooke) – 1665 က ဆဲလ် လို့ စတင်ခေါ်ပြီး သက်မဲ့ (Non Living) လို့ကောက်ချက်ချခဲ့တာ။ သူ့ရဲ့ မိုက်ခရိုစကုပ်အောက်မှာ အကန့်လေးတွေနဲ့ အခန်းငယ်ပုံစံတွေ တွေ့ရလို့ cell လို့ နာမည်ပေးခဲ့တာ။
- အန်တွန် လီဝန်ဟွခ် (Anton Leeuwenhoek) - ဆဲလ်လှုပ်ရှားတာ တွေ့ပြီး သက်ရှိ (Alive) လို့ ကောက်ချက်ချခဲ့။
- ရောဘတ် ဘရောင်း (Robert Brown) – 1883 သစ်ခွပန်းရဲ့ ဆဲလ် တည်ဆောက်ပုံ အပြည့်စုံကို ပထမဆုံး ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး နျူကလိယပ်စ်(Nucleus) ပါတာ သိခဲ့ရ။

Characteristics of Cells
(ဆဲလ်ရဲ့ ဝိသေသလက္ခဏာများ)

- ဆဲလ်တွေက သက်ရှိတွေလိုအပ်တဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှုပုံစံကို ထောက်ပံ့ပေးထားတယ်။
- မျိုးပွားဖို့လိုအပ်တဲ့ ဗီဇသတင်းအချက်လက်တွေကို နျူကလိယပ်စ်ထဲမှာ သိမ်းထားတယ်။
- တည်ဆောက်ပုံအရ အင်္ဂနုတ်(Organelles) တွေဟာ ဆိုက်တိုပလာဆမ် (Cytoplasm) ထဲမှာ ပေါလောပေါ်နေကြတယ်။
- မိုက်တိုခွန်ဒရီးယား (Mitochondria) ကတော့ ဆဲလ်လိုအပ်တဲ့ စွမ်းအင်ဖြည့်ဆည်းပေးသူပေါ့။
- လိုင်ဆိုဇိုင်း(Lysozymes) တွေကတော့ ဆဲလ်ထဲက အလုပ်လုပ်ပြီးထွက်လာတဲ့ အမှိုက်သရိုက်တွေနဲ့ ပြင်ပဝင်လာတဲ့ ပိုးမွှားတွေကိုပါ ဖမ်းငုံ ချေဖျက်ပေးသူပေါ့
- Endoplasmic Reticulum ကတော့ တချို့မော်လီကျူးတွေ (အဆီ၊ စတီးရွိုက်နဲ့ ပရိုတိန်း) ကို ဖန်တီးလုပ်ကိုင်ပေးပြီး သင့်လျော်ရာနေရာကို လမ်းညွှန်ပို့ဆောင်ပေးပါတယ်။

Cell Structures and Components
(ဆဲလ်ဖွဲ့စည်းပုံ နဲ့ ပါဝင်တဲ့ အစိတ်ပိုင်းများ)

ဆဲလ်မှာ အစိတ်ပိုင်းအမျိုးမျိုး ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပြီး သက်ရှိတွေနဲ့ နေ့စဥ်ဘဝ လုပ်ငန်းတွေ လုပ်ကိုင်နိုင်ဖို့ အဲ့ဒီအစိတ်အပိုင်းတွေက သက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတွေ ထမ်းဆောင်ပေးကြပါတယ်။
ဆဲလ်ကို အောက်ပါ အစိတ်ပိုင်းတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပါတယ်။

(၁) Cell Membrane (ဆဲလ်အမြှေးပါး)
(၂) Cell Wall (ဆဲလ် နံရံ)
(၃) Cell Organelles (ဆဲလ် အင်္ဂနုတ်များ)
- (နျူကလိယပ်စ် ထဲက ရိုင်ဘိုဇုမ်း ထုတ်လုပ်ရာနေရာ၊ဆဲလ်လုပ်ငန်းနဲ့ ဆဲလ်မျိုးပွားရေးမှာပါဝင်)
- (နျူကလိယပ်စ် အမြှေးပါး၊ နျူကလိယပ်စ်ကို ကာကွယ်)
- (ပရိုတိန်းကို တွန့်ခေါက်အဆင့်မြှင့်တင်ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ပေးသူ)
- (ER ကထွက်လာတဲ့ ပရိုတိန်းကို အဆီလွှာနဲ့ ထုပ်ပိုးပြီး လိုရာပို့ဆောင်ပေးသူ- ဆဲလ်ရဲ့ စာတိုက်ကြီးပေါ့)
- (ပရိုတိန်းထုတ်လုပ်ရာနေရာ)
- (ဆဲလ်အတွက်လိုအပ်သော စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ပေးသူ)
- (ဆဲလ်ထဲက အလုပ်လုပ်ပြီးထွက်လာတဲ့ အမှိုက်သရိုက်တွေနဲ့ ပြင်ပဝင်လာတဲ့ ပိုးမွှားတွေ ကိုပါ ချေဖျက်ပေးသူ)
- (အလင်းမှီစုအစာဖွဲ့စည်းရာနေရာ - အပင်ဆဲလ်မှာသာရှိ)
- (တိရစ္ဆာန်တွေမှာ ဆဲလ်တွင်း အမှိုက်တွေ ရှင်းပေး/ အပင်မှာ ရေဓာတ်ထိန်းပေး)

Types of Cells
(ဆဲလ်အမျိုးအစားများ)

- Prokaryotic Cells (ပရိုကယ်ရီယုတ် ဆဲလ်)
1. နျူကလိယပ်စ် မရှိဘူး။ ဗီဇနဲ့ပတ်သက်တာတွေက ဒီအတိုင်း အလွတ်တည်ရှိနေတာ။ အဲ့ဒါကို နျူကလွိုက် (Nucleoid) လို့ခေါ်ကြတယ်။
2. ဆဲလ်တလုံးတည်း အကောင် (Singel Cell Organism) တွေ ဖြစ်ကြတယ်။
3. ဥပမာ- အာခီရာ (Archaea) ဘက်တီးရီးယား (Bacteria)နဲ့ ဆိုင်ယာနို ဘက်တီးရီးယား(Cyanobacteria) တို့ပေါ့။
4. အရွယ်စားကတော့ ၀.၁ ကနေ ၀.၅ မိုက်ခရိုမီတာ ရှိပါတယ်။
5. ဗီဇအနေနဲ့က DNA or RNA ၂ ခုစလုံးဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
6. ယေဘုယျ အားဖြင့် လိင်မဲ့မျိုးပွားနည်း တခုဖြစ်တဲ့ Binary fission နည်းနဲ့ မျိုးပွားပါတယ်။
- Eukaryotic cells (ယူကယ်ရီယုတ် ဆဲလ်)
1. သူ့မှာတော့ နျူကလိယပ်စ် (Nucleus) ရှိပါတယ်။
2. အရွယ်စားကတော့ ၁၀ ကနေ ၁၀၀ မိုက်ခရိုမီတာ လောက်ရှိပါတယ်။ Prokaryote ထက်ကြီးတာပေါ့။
3. ဥပမာ - အပင်တွေ၊ လူသားတွေအပါအဝင် တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ ဆဲလ်တွေအပြင် မှို (fundi) နဲ့ ပရိုတိုဇွ(Protozoan)တွေပေါ့
4. လိင်မဲ့ရော၊ လိင်ဆက်ဆံနည်းနဲ့ပါ မျိုးပွားပါတယ်။

Cell Theory (ဆဲလ် သီအိုရီ)

- ကမ္ဘာပေါ်က သက်ရှိမျိုးစိတ်တွေအားလုံးဟာ ဆဲလ်တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားကြတယ်။
- ဆဲလ် ဆိုတာ သက်ရှိတို့ရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး ယူနစ်ပါပဲ။
- ဆဲလ်အားလုံးဟာ ရှိနှင့်ပြီးဆဲလ်ကနေ ဖြစ်ထွန်းလာတယ်။

Essential Function of the Cell
(ဆဲလ်တွေရဲ့ အဓိကလုပ်ဆောင်မှုတွေ)

- သက်ရှိခန္ဓာကိုယ်တွေအတွက် ဖွဲ့စည်းပုံ နဲ့ အထောက်ပံ့ ပေးထားတယ်။
- ကြီးထွားမှုအတွက် Mitosis နည်းနဲ့ ထိန်းညှိတာလုပ်ပေးတယ်။
- မျိုးပွားဖို့အတွက် ကူညီပေးတယ်။
- စွမ်းအင်ထုတ်ပေးပြီး အရာဝတ္ထုတွေ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ ကူညီပေးတယ်။



Photo credit

11/02/2026

အားလုံးကို နုပျိုစေချင်သူ

Shinya Yamanaka (ရှင်ယာ ယာမာနာကာ)

လူသားတွေကို ပြန်လည်နုပျိုစေရေး ကြိုးပမ်းပေးသူ

၁၉၆၂ ခုဖွား ဂျပန်နိုင်ငံသား။ အသက် (၂၅) နှစ်အရွယ် ၁၉၈၇ မှာ Kobe တက္ကသိုလ်ကနေ MD ဘွဲ့ရခဲ့တယ်။ ၁၉၉၃ မှာ Osaka City University Graduate School ကနေ PhD ရခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီနောက်တော့ National Osaka Hospital မှာ အရိုးခွဲစိတ်ကုဆရာဝန်ဖြစ်လာခဲ့တာပေါ့။ သူ့ပထမဆုံးခွဲစိတ်တဲ့ လူနာက သူ့သူငယ်ချင်းတယောက်ရဲ့ ဦးနှောက်အကြိတ်ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားရတယ်။ အဲ့ဒီမှာ တခြားကျွမ်းကျင် ဆရာဝန်တွေ မိနစ်ပိုင်းနဲ့ ပြီးတဲ့ ကေ့စ်ကို တနာရီကျော်တဲ့အထိ အောင်မြင်ပြီးစီးခြင်း မရှိလို့ စီနီယာတွေက “ဂျာမာနာကာ” (ဂျပန်လို အရှုပ်ထုပ်အတားဆီးကောင်) ဆိုတဲ့ နာမည်ပြောင်ပေးခံခဲ့ရတယ်။

နောက်တော့ ဆန်ဖရန်စစ္စကို က J. David Gladstone Institutes မှာ နှလုံးနဲ့သွေးကြော ဆိုင်ရာရောဂါတွေ လေ့လာဖို့ Postdoctoral fellowship ရခဲ့တယ်။ သူ့မိန်းမကတော့ သူ့ကိုဆေးကုတဲ့ဆရာဝန်ဖြစ်စေချင်တယ်။ သူကတော့ Nara Institute of Science and Technology မှာ တွဲဖက်ပါမောက္ခရာထူးယူပြီး မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cell) သုတေသနတွေ လုပ်ခဲ့တာ။ အဲ့ဒါကြောင့်လည်း သူ့အနေနဲ့ (၂၀၁၂) ခုနှစ်မှာ ဆေးပညာ နိုဘယ်လ်ဆုကို ရရှိခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဘာတွေအထူးထွေရှာတွေလို့ချီးမြှင့်ခံရတာလဲ?

၂၀၀၆ မှာ သူဦးဆောင်တဲ့ သုတေသနအဖွဲ့က အရွယ်ရောက်ပြီးသား ကြွက်ရဲ့ ကြွက်သားဆဲလ် (Fibroblast) ကို မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cell) အဖြစ် ပြန်ပြောင်းသွားအောင် ဓာတ်ခွဲခန်းထဲမှာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြတာ။ အဲ့ဒီလိုပြန်ပြောင်းထားတဲ့ မူလပင်မဆဲလ်ကို Induced pluripotent stem cell (iPS Cells) လို့ နာမည်ပေးထားကြတယ်။ ဒီကောင်တွေက သန္ဓေသားမူလဆဲလ် (Embryonic Stem Cells) တွေနဲ့ တပုံစံတည်းပဲ။ Blastocyst (ဖိုသုတ်ပိုးနဲ့မမျိုးဥ သန္ဓေအောင်ပြီးစ ဆဲလ်) ရဲ့အပိုင်းနဲ့ သွားတူတယ်။

သူတို့ပြန်ပြောင်းထားတဲ့ iPS Cells တွေက ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တခြားဘယ်အပိုင်းက ဆဲလ်အဖြစ် ဖြစ်ပါစေ ဆက်လက် ကြီးထွားရှင်သန်စေနိုင်တယ်။ ဒါက ကြွက်ရဲ့ ဆဲလ်တွေကို စမ်းသပ်အောင်မြင်တာ။ ဆိုလိုတာက အရွယ်ရောက်ပြီး ကြွက်ရဲ့ ဆဲလ် တခုကို iPS Cells အဖြစ်ပြန်ပြောင်းလိုက်တယ်။ ရလာတဲ့ iPS Cells တွေကို ကြွက်ရဲ့ တခြား အရေပြား၊ နှလုံး၊ အသည်း၊ အစရှိသဖြင့် ကိုယ်လိုအပ်တဲ့ ဆဲလ်ဖြစ်လာအောင် ပုံသွင်းပေး (Differentiate) လုပ်ပေးလို့ရတယ်။

အဲ့ဒီနောက်တော့ သူတို့တွေ ကြွက်တင်မကတော့ပဲ လူရဲ့ဆဲလ်ကို စမ်းကြည့်ဖို့ကြိုးစားလာကြတယ်။ ကြွက်ရဲ့ဆဲလ်မှာ Transfection နည်းနဲ့ လုပ်လိုက်ရုံအဆင်ပြေပေမယ့် လူ့ဆဲလ်မှာကျတော့မရတော့ဘူး။ ဒါ့ကြောင့် Transcription Factors တွေသုံးပြီး ပြောင်းဖို့ကြိုးစားခဲ့ရတယ်။ သူတို့တွေ Transcription Factors (၂၄) ခုသုံးပြီးစမ်းကြည့်ရာမှာ Adult Cells ကနေ iPS Cells ပြောင်းပေးနိုင်တဲ့ အဓိက Transcription Factors (၄) ခုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တယ်။ Sox2, Oct4, Klf4 နဲ့ Myc တို့ပေါ့။ ဒီ factor (4) ခုကို ဖော်ထုတ်စမ်းပြနိုင်ခဲ့လို့ အဲ့ဒီ (၄) ခုကို Yamanaka Factors လို့ အမည်သမုတ်ပေးခဲ့တယ်။ သူလည်း ဆေးပညာနိုဘယ်လ်ဆု ရသွားတာပေါ့။ နိုဘယ်ဆုအပြင် နာမည်ကျော် Breakthrough Prize (ဆုကြေး ဒေါ်လာ ၃ သန်း) အပါအဝင် နာမည်ကြီးဆုပေါင်း (၃၁) ခု ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရတယ်။

ဘာ့ကြောင့်များ အာ့လောက်ချီးမြှောက်ကြတာလဲ? သူတွေ့ရှိတာက တကယ့်အကြီးကြီး။ အရင်က Stem Cell သုတေသနနယ်ပယ်မှာ ကလေးမွေးလာရင် မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cell) ကို ကလေး ချက်ကြိုးကနေယူပြီး အအေးခန်းမှာ သိမ်းထားကြတယ်။ Cryopreservation ပေါ့။ အဲ့ဒီ ဝန်ဆောင်မှု ခေတ်စားလိုက်သေးတယ်။ ဘာလို့သိမ်းလဲဆို အကြမ်းဖျင်းပြောရရင် နောင်တချိန် ဒီကလေးတခုခုဖြစ်လို့ ကုသမှုလိုလာရင် အဲ့ဒီ မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cells) ကိုပြန်ယူပြီး ကုသရေးအတွက် အသုံးချနိုင်တယ်ပေါ့။

ဆိုတော့ အခု ယာမာနာကာ ရဲ့ နည်းက မွေးကင်းစ မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cells) ကိုယူပြီး နှစ်အကြာကြီး ကုန်ကျစားရိတ်တွေခံ သိမ်းစရာမလိုတော့ဘဲ ကိုယ့်ရဲ့လက်ရှိအရွယ်ရောက်ပြီး ဘယ်ဆဲလ်ကိုမဆို မူလပင်မဆဲလ် (Stem Cells) အဖြစ်ပြောင်းအောင် လုပ်ပေးနိုင်တဲ့ နည်းစနစ်ပေါ့။ ဒါ့ကြောင့်လည်း လူသားသမိုင်းမှာ အရေးကြီးတွေ့ရှိမှု မှတ်တိုင်မို့ ဆုတွေ ချီးမြှင့်ကြတာ။

နောက်တခုက သူ့တွေ့ရှိမှုဟာ အထက်ကပြောတဲ့ အကြောင်းတွေအတွက်တင်မကဘဲ ဇရာ နဲ့ သက်ရှည်ကျန်းမာနုပျိုရေး သုတေသနလုပ်နေကြသူတွေအတွက်လည်း အင်မတန်မှ အရေးကြီးတဲ့ အထောက်ပံ့ဖြစ်စေပါတယ်။ ကိုယ့်ဆဲလ်တွေ မွေးကင်းစအရွယ် မူလပင်မဆဲလ်အသွင် ပြန်ပြောင်းနိုင်တယ်ဆိုတာ အသက်ရှည်နုပျိုရေးအတွက် တကယ့် လမ်းစတခုပေါ်လာတာပါပဲ? ဇရာကြောင့် အိုမင်းလာတာတွေကို ဒီနည်းသုံးပြီး ပြန်လည်နုပျိုလာစေဖို့ Cellular Reprogramming မှာ အရေးကြီးဆုံး ကဏ္ဍဖြစ်လာပါတယ်။

ဒါ့ကြောင့်လည်း ယာမာနာကာ ဟာ Kyoto University ရဲ့ iPS Cells သုတေသန စင်တာမှာ ဒါရိုက်တာဖြစ်လာသလို၊ Gladstone Institute ရဲ့ အကြီးတန်းသုတေသနပညာရှင်၊ ကမ္ဘာကျော် UCSF ရဲ့ ခန္ဓာဗေဒ ပါမောက္ခ နဲ့ နိုင်ငံတကာ မူလပင်မဆဲလ် သုတေသနအဖွဲ့ကြီး (ISSCR) ရဲ့ ဥက္ကဌ လည်း ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ အခုနောက်ဆုံး ရာထူးကတော့ Cellular Aging ကို နောက်ပြန်လှန်ပစ်ဖို့ ရည်ရွယ်တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ ဘီလျံနာ သူဌေးကြီး (၂) ဦးဖြစ်တဲ့ Jeff Bezos နဲ့ Yuri Milner တို့ Alto Labs (shorturl.at/dnrMS ) မှာ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်နဲ့အကြံပေး တာဝန်ယူထားပါတယ်။






Photo- Credit