19/08/2025
မင်္ဂလာပါ
ယနေ့ ဆရာမ တို့လူအများကြားတွင် အလွန်အရေးကြီးပြီး စိုးရိမ်ဖွယ်ရတဲ့ ကျန်းမာရေး ပြဿနာတခုအကြောင်းကို တင်ပြဆွေးနွေးပါမည်။
ကောင်မလေးတစ်ယောက်ရဲ့ အလွန်အမင်းပိန်နေတဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ( Anorexia Nervosa ဖြစ်ဖို့များပါတယ် ) ကို ဝေဖန်ပြီးဟာသ တခုလို share ပြီး ပြောနေတာတွေ တွေ့ရလို့
ဤအကြောင်းအရာများသည် လုံးဝ (လုံးဝ) ဟာသ မဟုတ်ပါ။ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်၏ အသွင်အပြင်နှင့် အစာစားသုံးမှု အလေ့အထများအပေါ် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် မကျေနပ်မှုများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေနိုင်သည့် ပြင်းထန်သော ရောဂါများ ဖြစ်ကြပါသည်။
အထူးသတိပြုရန်: ဤအခြေအနေများစွာသည် လူတစ်ဦး၏ အတွင်းစိတ်မှ ခံစားရသော ဖိစီးမှုများ၊ စိတ်ဒဏ်ရာများကိုမဖော်ထုတ်နိုင်ဘဲတခြားနည်းဖြင့်မိမိကိုယ်ကိုကာကွယ်ခြင်း(defense mechanisms) နှင့် မဖြေရှင်းရသေးသော စိတ်ဒဏ်ရာများ (unresolved trauma) ၏ ပြင်ပသို့ ထုတ်ဖော်ပြသမှု (projection) တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
1. အစာစားသုံးမှုပုံမှန်မဟုတ်သောရောဂါများ (Eating Disorders)
အစာစားသုံးမှုပုံမှန်မဟုတ်သောရောဂါများသည် အစာစားခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ်ထားရှိသော ကိုယ်ပိုင်အမြင်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ပုံမှန်မဟုတ်သော အလေ့အကျင့်များနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး နက်ရှိုင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းတရားများမှ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ ရှိသည်။
* Anorexia Nervosa - အစာကိုအလွန်အမင်း ရှောင်သောရောဂါ
* အဓိကလက္ခဏာများ:
* ကိုယ်အလေးချိန် အလွန်အမင်း တက်လာမှာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြောက်ရွံ့နေခြင်း။
* ကိုယ့်ကိုယ်ကို အလွန်အမင်း ဝနေသည်ဟုခံစားရခြင်း
* ကိုယ်အလေးချိန် မတက်အောင် အစားအသောက်ကို လုံးဝနီးပါး ကန့်သတ်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း။
* အစားအသောက်နှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်အမင်း အာရုံစိုက်နေခြင်း (ဥပမာ - ကယ်လိုရီရေတွက်ခြင်း)။
* Defense mechanisms အဖြစ်: မိမိဘဝတွင် ထိန်းချုပ်နိုင်သော အရာတစ်ခု (control) အဖြစ် ခံစားရစေပြီး၊ မိမိစိတ်ထဲရှိ အခြားသော ထိန်းချုပ်မရနိုင်သော အရာများ (သို့မဟုတ် မဖြေရှင်းရသေးသော စိတ်ဒဏ်ရာများ) ကို ကျော်လွှားရန် အားထုတ်ခြင်း။
* Bulimia Nervosa - အစာကိုအလွန်အမင်း စားသောက်ပြီး အန်ထုတ်ခြင်းရောဂါ
* အဓိကလက္ခဏာများ:
* တိုတောင်းသောအချိန်အတွင်း အစားအသောက်များစွာကို အလွန်အမင်းစားသုံးခြင်း (Binge Eating)။
* စားပြီးနောက် ကိုယ်အလေးချိန် မတက်စေရန် အန်ထုတ်ခြင်း၊ ဝမ်းနုတ်ဆေးများ၊ အလွန်အမင်း သုံးစွဲခြင်း၊ သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ကိုယ်လက်လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း (Purging behaviors)။
* အစာစားသုံးမှုနှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းချုပ်မှုအပေါ် မထိန်းချုပ်နိုင်မှုနှင့် စိုးရိမ်စိတ်များ။
* အလွန်အမင်း စားသုံးခြင်းနှင့် အန်ထုတ်ခြင်းတို့ကို မည်သူ့ကိုမှမပြောပြဘဲလျှို့ဝှက်ထားလိုခြင်း။
* Defense mechanism အဖြစ်: အလွန်အမင်း စားသုံးခြင်းသည် ခေတ္တ ခဏ စိတ်ခံစားမှုများကို မေ့ပျောက်စေရန် သို့မဟုတ် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော နာကျင်မှုကို ခေတ္တ ထုံထိုင်းသွားစေရန် ကြိုးစားခြင်း။ ထို့နောက် အန်ထုတ်ခြင်းသည် "သန့်စင်ခြင်း" ကဲ့သို့ ခံစားချက်ပေးပြီး မိမိ၏ အတွင်းစိတ် ပြဿနာများကို ဖယ်ရှားပစ်နေသည်ဟု ထင်မြင်စေသည်။
*
3. ဤရောဂါများ၏ အကျိုးဆက်များ (Consequences)
* ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ: အာဟာရချို့တဲ့ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း၊ သွားနှင့်ခံတွင်း ကျန်းမာရေး ပျက်စီးခြင်း၊ ကျောက်ကပ် ပျက်စီးခြင်း၊ အရိုးပွခြင်း၊ (electrolyte imbalances) နှင့် အသက်အန္တရာယ်ပင် ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။
* စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: ပြင်းထန်သော စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ အလွန်အမင်း စိတ်ခံစားမှုများ၊ အထီးကျန်ဆန်ခြင်း၊ လူမှုရေး ဆက်ဆံရေး ပျက်ကွက်ခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်လိုစိတ်များပင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါသည်။
4. ကူညီစောင့်ရှောက်မှုနှင့် ကုသမှု (Help & Recovery)
* အသိအမှတ်ပြုခြင်း: ကိုယ်သည် အစာစားသုံးမှု သို့မဟုတ် ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ် ပြဿနာများရှိနေသည်ကို ကိုယ်တိုင် အသိအမှတ်ပြုခြင်းသည် ပထမဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံး အဆင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဤအပြုအမူများသည် ရောဂါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း နားလည်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
* ကျွမ်းကျင်သူ၏ အကူအညီ: ထိုသို့ခံစားရပါက ဆရာဝန်၊ စိတ်ရောဂါကုဆရာဝန်၊ အာဟာရပညာရှင် (dietitian) တို့နှင့် အမြန်ဆုံး တိုင်ပင်ဆွေးနွေး အကူအညီ ယူသင့်ပါသည်။
* ကုသမှုနည်းလမ်းများ: စိတ်ကုထုံး (therapy - CBT, DBT), အာဟာရ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး (nutritional rehabilitation), ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိုယ်ခန္ဓာအပေါ် အမြင်များ ပုံဖော်ခြင်း (body image therapy) နှင့် လိုအပ်ပါက ဆေးဝါးကုသမှုများ ပါဝင်သည်။ စိတ်ဒဏ်ရာ-အခြေခံ ကုသမှုများ (trauma-informed therapies) သည် အလွန်အရေးပါပါသည်။
* မိသားစုနှင့် သူငယ်ချင်းများ၏ ပံ့ပိုးမှု: ချစ်ခင်ရသူများ၏ နားလည်မှုနှင့် ပံ့ပိုးမှုသည် ကုစားရေး လုပ်ငန်းစဉ်တွင် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
အရေးကြီးသော သတိပေးချက်: ဤ post သည် အသိပညာပေးရုံသာ ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်တိုင် ရောဂါရှာဖွေရန် (self-diagnosis) သို့မဟုတ် ကုသရန်အတွက် မဟုတ်ပါ။ အထက်ဖော်ပြပါ လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အခြား ကျန်းမာရေး စိုးရိမ်မှုများ ရှိသည်ဟု သံသယရှိပါက၊ နားလည်တတ်ကျွမ်းသော ကျန်းမာရေး ပညာရှင်များနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။