23/02/2022
Prof.Dr Daw Than Than Aye
အိုမီခရွန် အကြောင်း ထပ်လောင်းသိကောင်းစရာများ
အပိုင်း(၂)
၂) Omicron vs Delta severity
အိုမီခရွန်နဲ့ ဒယ်လ်တာ ဘယ်သူဆိုးလဲ ။
ယခင် delta မျိုးကွဲတုန်းက ကိုဗစ်က ကူးတာလဲမြန်တယ်။ ရောဂါလည်း ပြင်းထန်လို့ သေပျောက်နှုန်းကြည့်ရင် ထင်ရှားပါတယ်။
ယခုအိုမီခရွန်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုဗစ်ရောဂါကျတော့ ......ကူးစက်တာ အရမ်းပိုမြန်ပေမဲ့ သိပ်မဆိုးဘူး။ ပျော့တယ်၊ အသေအပျောက်နှုန်းနည်းတယ်။
Omicron is less severe than delta
ဘာကြောင့် အိုမိုင်ခရွန် ကြောင့်ရတဲ့ ကိုဗစ်က အရင်ကိုဗစ်( Delta ) လို မပြင်းထန်တော့သလဲ ?
စဉ်းစားစရာ ၂ ခုရှိတယ်။
(1) ယခင်က ကိုဗစ်ဖြစ်ဘူးသူတွေနဲ့ ကာကွယ်ဆေး (booster အထိ) အပြည့်ထိုးပြီးထားသူများလာခြင်းကြောင့်လား။ ဒီ၂ ခုပေါင်းပြီးလူတွေမှာ (HERD IMMUNITY )အုပ်စုလိုက် ကိုယ်ခံအားကောင်းလာပြီး ကိုဗစ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိလာလို့လား။
ဒါပေမဲ့ ပြောစရာရှိတာက ....ကာကွယ်ဆေး ထိုးထားပြီးတာ နည်းသေးတဲ့ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံ Africa , India တွေမှာလည်း Omicron သိပ်မပြင်းထန်ဘူး။ အရင်delta ကထက် အသေအပျောက်နည်းတယ်။ ကာကွယ်ဆေး လုံးဝ မထိုးထားသူ၊ သို့မဟုတ် ယခင်က မဖြစ်ဘူးသေးသူတွေမှာလည်း အိုမီခရွန်ကြောင့်ကိုဗစ်ရောဂါဖြစ်ရင် Delta လောက် မဆိုးဘူး။
ဒါမှမဟုတ်
(2) အိုမီခရွန်ရဲ့ ပင်ကိုယ်စရိုက်ကိုက အားမပြင်းတာ၊ မဆိုးတာလား?( LESS VIRULENT) )
ဒါတွေက စဉ်းစားစရာဖြစ်နေတယ်။
လေ့လာချက်တွေနဲ့ ဝေဖန်ချက်တွေအရ .....
ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသူရော မထိုးထားသေးသူတွေမှာရော ၊ ယခင်ကိုဗစ်ဖြစ်ဘူးလို့ ( natural immunity)သဘာဝ ခုခံအားရှိပြီးသူမှာရော၊ မရှိသေးသူတွေမှာပါ အားလုံးလိုလိုမှာ Severityပြင်းတဲ့ကိုဗစ် ဖြစ်တာ လျော့ကျသွားတာတွေ့ရပါတယ်။ အိုမီခရွန်ဟာ ကာကွယ်ဆေး ထိုးထားလို့ရတဲ့ Immunity ခုခံအားတွေနဲ့ မဆိုင်ဘဲ သူ့ပင်ကိုယ်ကအားပျော့တဲ့ အမျိုးအစားဖြစ်ပါတယ်။
High risk အောက်စီဂျင်ကျနိုင်ခြေများသူတွေမှာတောင် အိုမီခရွန် ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ကိုဗစ်ဟာ ယခင် delta တုန်းကလိုသိပ်မပြင်းထန်တော့တာတွေ့ရတယ်။
ဒါဟာ ကိုဗစ်ကို ကာကွယ်တဲ့ immunityပြည့်ဝလာတာတစ်ခုထဲကြောင့် ရောဂါမပြင်းထန်တာမဟုတ်ဘဲရောဂါကိုယ်၌ကလည်း ပေါ့သွားကြောင်း သာဓကတွေရှိနေပါတယ်။
******
Research တွေအရ ...
11th Jan 2022
USA ( California )မှ the Kaiser Permanente Southern California healthcare system ရဲ့ November 30, 2021 မှ January 1, 2022 က လေ့လာချက်ကို မှီငြမ်းပြီးပြောပါမယ် ။
***
December 2021 ၁ လတာ ကာလမှာ ကောက်ယူတဲ့ လေ့လာချက်အရ.....
လူပေါင်း ၇၀,၀၀၀ ကိုလေ့လာကြည့်ခဲ့ပါတယ်။ အဲ့ဒီအချိန်မှာ Delta ပိုးကလျော့ကျလာပြီး အိုမီခရွန်ကလည်းများလာချိန် ....၂ မျိုးလုံးကို တပြိုင်ထဲ နှိုင်းယှဉ်ပြီး လေ့လာထားတာတွေ့ရပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ...
Delta လူနာ - ၁၆၉၈၂ယောက်
Omicron လူနာ - ၅၂၉၆၇ ယောက် ကိုလေ့လာခဲ့ပါတယ်။
တွေ့ရှိချက် ...
Omicron ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုဗစ်ရောဂါခံစားရသူတွေမှာ....
ကာကွယ်ဆေးထိုးထားသူဘဲဖြစ်ဖြစ် ၊ မထိုးထားသူဘဲဖြစ်ဖြစ် ၊
ယခင်က ကိုဗစ်ရောဂါဖြစ်ခဲ့သူဘဲဖြစ်ဖြစ်၊ မဖြစ်ခဲ့ဘူးသူဘဲဖြစ်ဖြစ်
ရောဂါ ပြင်းထန်တာ သိသိသာသာ လျော့သွားပါတယ်။
ရလာဒ်အားလုံးကိုခြုံပြီးကြည့်မယ်ဆိုရင်....
Delta မှာ ဆေးရုံတက်ဖို့လိုအပ်သူ ၁.၃% ရှိနေချိန်မှာ Omicron ဖြစ်တဲ့သူတွေဟာ ၀.၅% လောက်သာရှိပါတယ်။ Omicron ကဆေးရုံတက်ရတာ ၆-၈ ဆပိုလျော့နည်းပါတယ်။
ICU မှာကုရသူ ၀.၂၆ ဆလျော့ကျသွားပါတယ်။ဥပမာ .. Delta တုန်းက ၄ ယောက်ICU ဝင်ရချိန်မှာ Omicron ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုဗစ်လူနာတွေဆို ၁ ယောက်လောက်ဘဲ ရှိပါမယ်။ ICU လိုအပ်မှု ၇၄% လျော့သွားတယ်။
သေပျောက်နှုန်းကလည်း Delta တုန်းကနဲ့ဆာရင် ၀.၀၉ဆလျော့သွားပါတယ်။ ( Delta ရဲ့ ၁/၁၀ ခန့်သာရှိပါတယ်။ သေပျောက်နှုန်း ၉၁% လျော့သွားတာတွေ့ရတယ်။)
လူနာ ၅သောင်းကျော်မှာ အသက်ရှူစက်တင်ရသူ တစ်ယောက်မျှမရှိပါဘူး။
ဆေးရုံတင်ရတဲ့ရက် ၃.၂ ရက်(၇၅%) ပိုတိုပါတယ်။
*****
another study from Hong Kong study
သေနှုန်း ..,
Omicron မှာ ၀.၉% နဲ့
Delta မှာ ၅.၃% ရှိတယ် ။
******
ကနေဒါ မှတွေ့ရှိချက် ( Estimates of SARS-CoV-2 Omicron Varient severity in Ontario , Canada published in 17-2-2022)
Omicron varient cases : 0.6% ဆေးရုံတက်ရပြီး 0.03% ဘဲသေတယ် ။
Delta varient cases : 1.4% ဆေးရုံတက်ရန်လိုပြီး 0.3% သေဆုံးတာတွေ့ရတယ်။
WHY ?
ဘာကြောင့် Omicron ကပိုပျော့တာဖြစ်နိုင်လဲ?
တွေ့ရှိချက်
Omicron က upper respiratory tract အသက်အရှူလမ်းကြောင်း အထက်ပိုင်းမှာဘဲ ပိုeffect ဖြစ်တာများပြီး အခြား ကိုဗစ်တွေလို lower respiratory tract ကိုသွားတွယ်ကပ်တာ နည်းတယ် ။ ဒါကြောင့် ဆိုးရွားတဲ့ အဆုပ်ရောင်တာ ၊ အောက်စီဂျင်ကျတာ သိပ်မရှိဘူး ။
Honkong study တစ်ခု မှာ အိုမီခရွန်ဟာ ယခင်ပိုးအမျိုးအစားတွေနဲ့ဆာရင် လေပြွန်ကြီးတွေ၊ (Upper airways )အပေါ်ပိုင်း အဆုပ်လေပြွန်မှာ အဆ ၇၀ ပိုပွားများတာ တွေ့ရပြီး ( lower airways ) အောက်ပိုင်း အဆုပ်ပြွန်နဲ့ လေအိပ်လေးတွေမှာစွဲကပ်တာ infect ဖြစ်တာ ၁၀ ဆပိုနည်းပါတယ်။
ဒါကြောင့် လေပြွန်ကြီးတွေပိုယောင်ပြီး ချောင်းဆိုးတာ ပိုဖြစ်ပါတယ်။ ပိုးတွေအလွယ်တကူ ဖြန့်ပြီးကူးစက်စေတယ်။ အောက်ပိုင်း အသက်ရှူလမ်းကြောင်းနဲ့ အဆုပ်လေအိပ်တွေ မှာဖြစ်တဲ့ နမိုးနီးယား အဆုပ်ယောင်တာ၊ အောက်စီဂျင်ကျတာ၊ ရောဂါပြင်ထန်တာ နည်းသွားပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း အသေအပျောက်နှုန်းပိုလျော့နည်းသွားပါတယ်။
*****
သတိပြုရမှာက ကူးစက်နှုန်းအရမ်းမြန်တဲ့အတွက် ကာကွယ်မထားဘဲ လွှတ်ထားရင် ဖြစ်တဲ့သူ အများကြီးတိုးပွါးလာပြီး နောက်ဆုံးတော့ ဆေးရုံတက်ရသူဦးရေ၊ ဆိုးတဲ့လူနာဦးရေ၊သေတဲ့သူ စုစုပေါင်ဦးးရေ ကတော့ ယခင် ဒယ်လ်တာနဲ့တန်းတူ သို့မဟုတ် ပိုလို့တောင်များသွားနိုင်တယ်။
နောက်ထပ်တွေ့ရှိချက်ကတော့ရောဂါစုံတဲ့ co-morbidity တွေများရင် ကိုဗစ်ကြောင့်ပိုသေနိုင်တဲ့အပြင် ၊ ကိုဗစ်မို့ မကူးစက်အောင် အိုင်ဆို Isolation လုပ်ထားရလို့ ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်မှု အပြည့်မရလို့ အသက်ဆုံးရှုံးရတာပိုဖြစ်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။ သူတို့တွေ မကူးသွားအောင် အထူးကရုစိုက်ပါ။
အိုမီခရွန်ကို မတားနိုင်လို့ ကာကွယ်ဆေးက အလကားမဖြစ်ပါဘူး။သေတဲ့သူတွေအများစုက ကာကွယ်မထားသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ booster ထပ်ထိုးထားသူတွေမှာ ရောဂါဆိုးတာနဲ့ သေနှုန်း ပိုနည်းတာတွေ့ရလို့ ကာကွယ်ဆေးbooster တော့ ပြည့်အောင်ထိုးထားပါ။ ပိုးမဝင်အောင် မတားဆီးနိုင်ပေမဲ့ Severe ဆိုးတဲ့အဆင့်ရောက်မသွားအောင် ကာကွယ်နိုင်ပါသေးတယ် ။
****
Summary
ခြုံပြောရရင်
Omicron variant ( အိုမီခရွန် မျိုးကွဲ )ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါသည် .......
ပိုပြီးကူစက်မြန်တယ်
ကာကွယ်ဆေး ( vaccine immunity ) အတားအဆီးကို ကျော်နိုင်တယ်။ breakthrough infection လို့ခေါ်တယ်။
ယခင်ရောဂါဝင်ဘူးလို့ရထားပြီးတဲ့ ခုခံနိုင်စွမ်း ( natural immunity ) တို့ကိုလည်း ကျော်လွှားနိုင်တယ် ။
ဒါပေမဲ့ ယခင်မျိုးကွဲတွေ( Alpha , Delta ) တွေနဲ့စာရင် ရောဂါသိပ်မပြင်းထန်တော့ဘူး။ တော်တော်လေး အားပျော့သွားပါတယ်။သိပ်မကြောက်ပါနဲ့ ။
ဘယ်လောက်အားပျော့ပျော့ မပေါ့ပါနဲ့ ။ သေတဲ့ သူရှိသေးတယ်။ဖြစ်ပွါးနှုန်း အဆပေါင်းများစွာတိုးပွါးလာရင် အသက်ဆုံးရှုံးသူဦးရေလည်း အလွန်များသွားနိုင်ပါတယ်။
အထူးသဖြင့် နောက်ခံ ရောဂါကြီးတွေရှိသူ၊ နာတာရှည် နေမကောင်းသူ ၊ အသက်အရွယ်ကြီးလွန်းသူတွေကတော့ အသေအပျောက်များအုန်းမှာဖြစ်ပါတယ်။
**********
ဆေးရွေးချယ်တာနဲ့ ပတ်သက်လို့ ....
ဒီအချက်တွေ လေ့လာပြီး ရင်တော့ တတိယလှိုင်း delta တုန်းကလိုဘဲ မစဉ်းစား Omicron အလိုက်ဆုံးဖြတ်သင့်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် Anti viral drugs တွေ Remdesivir နဲ့ Monupiravir ကိုရွေးချယ်ရာမှာ ဘယ်လိုလုပ်သင့်လည်း ? ( ဒါကိုယ်လုပ်တဲ့ပုံစံပါ။ GL မရှိသေးပါဘူး။)
-oxygen ကျခါစတွေ့ရင် Rem ဘဲသုံးမယ်။
-unvaccinated & very high risk especially bed ridden , sdvere comobidity တွေကိုတော့ ဆေးသွင်းတာ safe ဖြစ်ရင် Rem ကိုရွေးလို့သင့်တယ်။ ၃ ရက်လောက်မှာ inflammatory markers တွေများနေရင် ၅ ရက်ပြည့်အောင်သွင်းသင့်တယ်။ ဒါပေမဲ့ LFT, RFTတော်တော်မကောင်းရင်၊ Heart arrhythmia ,bradycardia ရှိရင် Rem မသုံးသင့်ပါ။ ဒါပေမဲ့ သွင်းတာက ပိုအကျိုးရှိမယ်၊ သွင်းမှဖြစ်မယ်ဆိုရင် GFR 30 အောက်နည်းနည်းကျပေမဲ့ ဘာမျှမဖြစ်သွားဘူး။ keep good hydration if no oedema .ပြီးတော့ Liver enzyme တွေက မကောင်းတာက ကိုဗစ်ဖြစ်ပြီးမှဆိုရင် ဆေးသွင်းပြီး ပြန်ကောင်းသွားတယ်။ ဒါအတွေ့အကြုံလေးပါ။
ကျန်တဲ့ risk ရှိသူအားလုံး၊ vaccine ထိုးထားပြီးသူတွေကို monupiravir ဘဲတိုက်ဖြစ်ပါတယ်။ ခုထိ သူ့ဘာသာသူလည်းကောင်းသွားကြတယ်။ စောစော စတိုက်ရင် Symptoms တွေမြန်မြန်သက်သာပါတယ်။ ၅ ရက်တော့မကျော်မီစပေးဖို့ သတိပေးပါ။တအိမ်လုံးဖြစ်ဖို့သေခြာနေတော့ ဖြစ်လာလို့ ပြသနာရှိနိုင်သူတွေကို post exposure အနေနဲ့ ပေးတာထိရောက်ပါတယ်။ ဒါကGL မဟုတ်သေးပေမဲ့ ၊ individualized approach ပါဘဲ။
*********
Post Omicron thoughts
အိုမီခရွန်ပြီးရင် ....
အိုမီခရွန်က ကူးစက်နှုန်းသိပ်မြန်လို့
လူတိုင်းကိုကူးပြီးသွားရင် လူတွေခုခံအားတွေပြည့်ပြီး ခံနိုင်သွားလို့ ဒါနောက်ဆုံးကိုဗစ်ဖြစ်ပြီလား။ ဒါဆို pandemic / epidemic တွေဇာတ်သိမ်းတော့မှာလား။ ဆက်ရှိအုန်မလား။
ဒီလိုမျှော်လင့်ကြပေမဲ့ ကိုဗစ်က မျိုးကွဲတွေကတော့ထပ်ပေါ်လာနေအုန်းမှာပါဘဲ။
(အခုတောင် ယခုOmicron subvarient BA1 ရဲ့ အဆွယ်အပွါး Omicron sub varient BA2 ဆိုပြီး ဒိန်းမတ်၊ ယူကေ ၊ နော်ဝေး စတဲ့နိုင်ငံတွေမှာဖြစ်နေတယ်။ သူကလည်း ကူးစက်နှုန်အရမ်းမြန်ပါတယ်။ သူလည်း အသေအပျောက်နည်းပါတယ်။
အိုမီခရွန် ၂ ကြိမ်ဖြစ်နိုင်မလားမေးစရာရှိပေမဲ့ ဖြစ်ဖို့အလားမလာနည်းပါတယ်တဲ့။ )
ဒါဆို Pandemic ကနေ Endemic အသွင်ပြောင်းသွားတာဘဲရှိမယ်လို့ပြောကြတယ်။ အမြဲတမ်း ကိုဗစ်နဲ့နေသွားရတော့မယ်လို့ဆိုပါတယ်။
"အကူးစက်နှေးပြီး ရောဂါမပြင်းတဲ့ Covid varient မျိုးကွဲလေးတွေ" ဘဲ ပေါ်ပေါက်လာကြပါစေ။
အကောင်းဆုံးမျှော်လင့်ယင်း အထိရောက်ဆုံးပြင်ဆင်ထားပါ။
