14/08/2025
Транс тос гэж юу вэ?
“Транс тос” гэдэг нэрийг та зурагт, сонин, сэтгүүл, цахим сүлжээнээс хүний биед хортой тухай олонтаа сонсож, уншиж байсан байх. Гэвч бидний ихэнх нь транс тос ямар хүнсэнд агуулагддаг, эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд яагаад зайлсхийх хэрэгтэйг төдийлөн сайн мэддэггүй.
Транс тосны төрлүүд
Өдөр тутмын хоол хүнсэнд хоёр төрлийн транс тос агуулагддаг. Үүнд:
1. Байгалийн гаралтай транс тос
• Зарим амьтдын гэдсэнд бий болж, тэдгээрийн сүү, мах зэрэг бүтээгдэхүүнээр дамжин бидний хоолонд бага хэмжээгээр агуулагдана.
• Энэ нь ихэвчлэн маш бага хэмжээтэй тул эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөө нь харьцангуй бага.
2. Хиймэл транс тос
• Шингэн ургамлын тосонд устөрөгч нэмж хатуу төлөвт оруулах замаар үйлдвэрийн аргаар гаргаж авдаг.
• Хүнсний үйлдвэрүүд хямд үнэтэй, удаан хадгалах боломжтой, бүтэц нь тогтвортой учир олон бүтээгдэхүүндээ ашигладаг.
• Гэвч хиймэл транс тос нь эрүүл мэндэд маш их сөрөг нөлөөтэй.
Эрүүл мэндэд үзүүлэх нөлөө
Бидний хэрэглэсэн өөх тос нь ходоод гэдсэнд боловсорч, цусанд шимэгдэнэ. Цусанд агуулагдах өөх тос нь:
• Холестерин
• Триглицерид
• Липопротейн
Липопротейныг:
• Их нягтралтай липопротейн (HDL) – “сайн” холестерин
• Бага нягтралтай липопротейн (LDL) – “муу” холестерин гэж ангилна.
Транс тос нь “сайн” холестерины хэмжээг бууруулж, “муу” холестериныг ихэсгэнэ.
• Сайн холестерин нь судас хатуурахаас сэргийлдэг.
• Муу холестерин нь судас хатуурал үүсгэнэ.
Иймээс транс тос их хэрэглэх тусам:
• Зүрх судасны өвчин
• Тархины цус харвалт
• Чихрийн шижин зэрэг эрсдэл нэмэгдэнэ.
Ихээр агуулагддаг хүнс
• Үйлдвэрийн талх, боорцог, бялуу, нарийн боов
• Чипс, майонез, маргарин
• Түргэн хоолны газрын тосонд шарсан бүтээгдэхүүнүүд
Зөвлөмж
• Бүтээгдэхүүн худалдан авахдаа шошгыг нь шалгаж, транс тосны агууламжийг хар.
• Найрлагад “хагас устөрөгжсөн тос” (partially hydrogenated oils) гэсэн нэр байвал транс тос агуулсан гэсэн үг.
• Цөцгийн тос (сүүнээс гаргаж авсан) нь хамгийн зөв сонголт.
• Транс тосны хамгийн түгээмэл хэлбэр бол маргарин. Орос хэлэнд маргариныг “масло” гэж нэрлэдэг бол цөцгийн тосыг “сливочное масло” гэж нэрлэдэг.
