24/03/2026
YES WE CAN END TB
БАЯНЗҮРХ, ХАН-УУЛ ДҮҮРГИЙН 330 МЯНГАН ИРГЭНИЙГ ХАМАРСАН СҮРЬЕЭГИЙН ИДЭВХТЭЙ ИЛРҮҮЛЭЛТ ЭХЭЛЛЭЭ
- Дэлхийн сүрьеэтэй тэмцэх өдрийг тохиолдуулан Баянзүрх, Хан-Уул дүүргийн хүн амд сүрьеэгийн идэвхтэй илрүүлэлт зохион байгуулах нэг жилийн төсөл эхэллээ.
- Энэхүү төслийг Эрүүл мэндийн яам, Дэлхийн Эрүүл Мэндийн байгууллага (ДЭМБ), Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв (ХӨСҮТ), Глобаль сангийн хамтын ажиллагааны хүрээнд хэрэгжүүлж, сүрьеэг эрт илрүүлэх, оношилгоо, эмчилгээнд цаг алдалгүй холбох, тогтвортой илрүүлэлтийн загвар бий болгохыг зорьж байна.
- Баянзүрх, Хан-Уул дүүргийг сонгосон шалтгаан нь хүн амын нягтрал их, сүрьеэгийн тохиолдлын түвшин бусад дүүргүүдээс өндөр байгаатай холбоотой.
- Төслийн хүрээнд орчин үеийн технологи, явуулын баг, эрүүл м эндийн байгууллагууд, их, дээд сургуулиудын оролцоог ашиглан олон талт сувгаар илрүүлэлт хийх юм.
- Нээлтийн үйл ажиллагаанд Эрүүл мэндийн дэд сайд Г.Номин, ДЭМБ-ын төв оффисын ХДХВ, сүрьеэ, вируст гепатит болон бэлгийн замын халдварт өвчний газрын захирал Тереза Касаева, ДЭМБ-ын Монгол дахь суурин төлөөлөгч Сокорро Эскаланте, ХӨСҮТ-ийн Ерөнхий захирал С.Энхболд, Баянзүрх дүүргийн Засаг дарга Г.Жаргалсайхан, Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга Б.Цэрэн болон холбогдох албаныхан, мэргэжилтнүүд, Монголын сүрьеэтэй тэмцэх нийгэмлэгийн ажилтнууд нийт 70 гаруй төлөөлөл оролцлоо.
- Нээлтийн онцлох үйл явдал нь ДЭМБ-ын төв оффисын ХДХВ, сүрьеэ, вируст гепатит болон бэлгийн замын халдварт өвчний газрын захирал Тереза Касаева анх удаа Монгол Улсад ирж буй бөгөөд тэрбээр “Монгол Улс шиг улс орны хүчтэй манлайлал, иргэдийн оролцоогоор бид сүрьеэ өвчнийг устгаж чадна” гэж онцолсон нь ач холбогдолтой байв. Мөн сүрьеэ өвчнийг даван туулсан иргэн Х.Даваажав өөрийн туршлага, сорилт, итгэл найдварын тухай илтгэл тавьж, сүрьеэ нь зөвхөн эмнэлгийн асуудал биш, нийгмийн ойлголт, хандлагатай салшгүй холбоотойг онцлов. Тэрбээр өвчтөнд үзүүлэх дэмжлэг, олон нийтийн оролцооны ач холбогдлыг тодотгосон юм. (Илтгэлийн бүрэн эхийг хавсаргав)
- Энэхүү төсөл нь сүрьеэг эрт илрүүлж, халдварыг бууруулах, Монгол Улсад сүрьеэг устгах зорилгод хувь нэмэр оруулах чухал алхам болж байна.
- Сүрьеэ өвчнийг даван туулсан иргэн Х.Даваажавын илтгэл (бүрэн эхээрээ)
Та бүхэнд энэ өдрийн амар амгаланг айлтгая.
Өнөөдөр би та бүхний өмнө зогсохдоо зөвхөн үг хэлэх гэж ирээгүй. Би энд амьдралынхаа нэг хэсгийг, бодит үнэнийг, мөн би өөрийн ялалтын түүхээ авчирсан юм.
Би сүрьеэ гэдэг өвчнийг зурагтаар үзэж, номноос уншиж мэдээгүй. Би түүнийг биеэр туулсан. Айдас, эргэлзээ, ганцаардал, хүмүүсийн харилцаа хандлага, бусдын харц энэ бүхэн сүрьеэ өвчнөөс дутахгүй хүнд байдаг гэдгийг би мэдэрсэн. Би олон эмэнд тэсвэртэй сүрьеэ (ОЭТС)-ээр өвдөж эмнэлэгт хэвтэхэд эмнэлгийн коридороор дүүрэн шантарсан, итгэл найдвараа алдсан, ялан дийлэх эрмэлзэлгүй нүднүүд над руу харж байсныг одоо ч санаж байна.
Би 2015 онд ОЭТС-ийн эмчилгээний хугацааг багасгах STREAM эмнэл зүйн туршилт судалгаанд хамрагдаж дэлхийн анхны 9 сарын эмчилгээний горимоор эмчлэгдсэн хүмүүсийн нэг болсон. Тухайн үед би эмнэлгээс гарсны дараа өдөр болгон очиж эм уух боломжгүй байсан. Тэгэхэд миний эмийг зөөж байсан эгчид одоо ч маш их баярлаж явдаг. Мөн сүрьеэгээр өвдөөд хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй, орлогогүй болсон үед хүнсний дэмжлэг, гаж нөлөөний эмчилгээ үнэгүй байсан нь намайг эдгэхэд их том тус болсон гэж боддог.
Би өнөөдөр энд та бүхний өмнө зогсож байна. Энэ бол тэсвэр тэвчээр, итгэл найдвар, амьдрах хүсэл эрмэлзэл “Сүрьеэ өвчнийг ялсан”-ы баталгаа юм.
Сүрьеэ бол эдгэрдэг өвчин. Гэвч харамсалтай нь нийгэмд ойлголт дутмаг, дэмжлэг сул, нийгмийн хандлага буруу байвал энэ өвчин өвчтөнийг амьдрах итгэл, найдваргүй болгодог.
Өнөөдөр бид нэг чухал үнэнийг хүлээн зөвшөөрөх болсон байна:
Сүрьеэ бол зөвхөн эмнэлгийн асуудал биш. Энэ бол нийгмийн асуудал. Энэ бол бидний хандлагын асуудал.
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас хэрэгжүүлж буй “End TB Strategy” нь 2035 он гэхэд сүрьеэгийн тархалтыг эрс бууруулж, хүн амын эрүүл мэндийг хамгаалах зорилготой.
Мөн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Тогтвортой хөгжлийн зорилтын 3 дугаар зорилтод “2030 он гэхэд сүрьеэг устгах” гэж тодорхой заасан.
Гэвч бид үнэхээр эдгээр зорилтуудын төлөө хангалттай зүйл хийж байна уу?
Өнөөдөр ч гэсэн:
• Хүмүүс айдсаасаа болж шинжилгээ өгдөггүй
• Зарим нь эмчилгээгээ дундаас нь орхидог
• Олон хүн нийгмийн гадуурхлаас болж чимээгүй хашгирсаар байдаг
Энэ бол зүгээр нэг тунхаг биш. Энэ бол бидэнд тулгарч буй бодит үнэн.
Би 2024 оноос Сүрьеэ өвчинтэй тэмцэх ажилд өөрийн хувь нэмрээ оруулж, олон нийтийн дуу хоолой болж олон чухал ажлуудад оролцож ирсэн.
Тэдний нэг нь дэмжих бүлгийн уулзалт. Заримдаа хүнд зүгээр өөрийн зовлонгоо ярих хэрэгцээ гардаг, энэ өвчний ард үнэхээр гарч чадна уу гэдэг эргэлзээ тулгардаг. Энэ дэмжих бүлэг нь эдгээр хүмүүсийн итгэлийн галыг шиг асаах, эмчилгээг даван туулахад бага ч гэсэн хувь нэмэр оруулж байгаад бид баяртай байдаг.
Дэмжих бүлгийн уулзалтад оролцсон хүмүүс:
• Эмчилгээний үед хөдөлмөр эрхэлж чаддаггүй тул гаж нөлөөний эм худалдан авч чаддаггүй.
• Хүүхдүүд нь ээжийгээ нийгмийн хогийн өвчин туссан, хүүхэд нь ханиад хүрсэн нь таниас боллоо гэж гадуурхсан.
• Эмчилгээний хугацаа нь хэтэрхий урт юм, богиносгож болдоггүй юм уу?
• Хөдөлмөрийн чадвар алдалт(ХЧА) тогтоолгох хүндрэлтэй байдаг, зөвлөлийн хуралд ороход шүүгдэж ял авч байгаа юм шиг болж байж ХЧА тогтоолгодог гэх мэт асуудлууд дурдагддаг.
Саяхан дэмжих бүлэг дээр нэгэн эмэгтэй бидэнд хандсан юм. Тэр эмэгтэй 4 хүүхдээ хэнээс ч дутуугүй авч явдаг эгэл жирийн эмэгтэй байсан. Гэтэл нэг өдөр сүрьеэгээр өвдөж тэр нь 2 уушгинд хөндийтэй хүнд хэлбэрт орсон ба өөрөөс нь гадна 4 хүүхэд нь эмчилгээ хийлгэж байна. Ажил хийж чадахгүй болж, түрээсийн төлбөргүй, хоол хүнсгүй болсон тул маш хүнд нөхцөл байдалд орсон. Хэрэв энэ хүн өнөөдрийн байдлаар сардаа 4-5 сая төгрөгийн орлоготой хүнээс ч гуйхгүй амьдарч явсан гэдэг.
*Сүрьеэгээр өвдсөн иргэд бие махбодийн хувьд хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй болсон ч төр засаг, халамжийн бодлого тэднийг хайхрахгүй байгаа нь энэ бодлого үнэхээр оновчтой юу гэдэгт эргэлзэхэд хүрч байна
*Сүрьеэгээр өвдсөн хүмүүсийн санал сүрьеэтэй тэмцэх бодлого шийдвэрт тусгагддаггүй
*Сүрьеэд өртсөн иргэд гэр бүл, найз нөхөд, ажлын хамт олон, цаашлаад нийгэмд ч ялгаварлан гадуурхагдсаар байна.
Энэ байдал хэзээ хүртэл үргэлжлэх вэ? Бид
*Бүх нийтийн эрүүл мэндийн хамралтын хүрээнд хүн бүр эрүүл мэндийн чанартай тусламж, үйлчилгээг хэрэгцээтэй үедээ, хаана амьдарч байгаагаас үл хамааран санхүүгийн хүндрэлгүйгээр авах боломжийг хүсэж байна.
*Сүрьеэгээр өвдөөд эмчилгээнд байх үед хүний дэмжлэг, гаж нөлөөний эмчилгээг төсөл хөтөлбөрүүдээс олгодог нийгмийг хүсэж байна
*Өнөөдөр хөдөлмөрийн насны иргэд ажиллангаа эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг авах, үзлэг шинжилгээнд хамрагдах нь хязгаарлагдмал тул хүн бүр ажилтайгаа ойрхон эрүүл мэндийн төвөөс үйлчилгээ авах боломжийг бүрдүүлэхийг хүсэж байна
*Зөвхөн ОЭТС-ээр өвдсөн биш эмзэг бүлгийн сүрьеэтэй уушгины хөндийтэй иргэд хөдөлмөр эрхлэх боломжгүй болдог тул энэ байдлыг харгалзан үзэж ХЧА тогтоолгох эрх зүйн байдлыг бий болсон иргэдийг хүсэж байна.
*Ковид 19 цар тахлын үед банкны зээл царцаах шийдвэр гаргаж байсныг та бүхэн санаж байгаа байх. Сүрьеэгээр өвдсөн иргэд ХЧА алдаж, санхүүгийн дарамтад өртөж, эмчилгээнд хамрагдах шаардлагатай болдог ч зээлтэй учраас эмчилгээнд хамрагдаж чадахгүй байх тохиолдол маш их байна. Тийм учраас Сүрьеэд өртсөн ХЧА-аа алдсан иргэдийн зээлийг эмчилгээ дуустал царцаах эрх зүйн орчин бүрдүүлэх
*Олон нийтийн саналыг сонсох, тэдний саналыг сүрьеэтэй тэмцэх бодлого шийдвэрт тусгах тухайн бодлогыг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхийн тулд Монгол улсад хэрэгжиж эхлээд буй олон нийтээр удирдуулсан хөтөлбөр (ОНУХ)-ын тогтолцоог өргөжүүлэх хэрэгтэй байна.
Би өнөөдөр та бүхнээс нэг зүйл хүсэж байна.
Та бүхэн энэ танхимаас гарахдаа зөвхөн сонссон үгээ биш, хийх шийдвэр авч гараарай.
• Нэг хүнд зөв мэдээлэл түгээ
• Нэг хүнийг шинжилгээнд уриал
• Нэг өвчтэй хүнийг ойлгож, дэмж
Жижиг үйлдэл бүр амь аварч чадна.
Би сүрьеэтэй байсан.
Гэхдээ би найдвараа алдаагүй.
Өнөөдөр би энд зогсож байна — ганцаараа биш, олонтойгоо.
