25/02/2026
Бид бол Хомо сапиенсийн түүхэн дэх хамгийн арчаагүй, "Арчигдах" дараалалд зогсож буй сүүлчийн үе. Мэдээллийн эрин зуунд амьдарч байна гэж андуураад "Чулуу" (ухаалаг утас) бариад сууж буй танд энэ нийтлэл зориулагдсан юм.
Таны хамгийн үнэтэй өгөгдөл, ДНХ, хувийн амьдрал чинь далайн ёроолоор дамжин тэрбумтнууд болон AI-ийн сервер рүү "Цус" шиг урсаж байхад та юу ч мэдээгүй, юу ч ойлгохгүй "Чулуун зэвсэг"-ийнхээ үеийн сэтгэлгээгээр улс төр, хов жив ярьсаар л суух уу?
Бидний амьдарч буй цаг үе бол хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн эгзэгтэй мөч.
Хүмүүс ихэвчлэн "Хуйвалдааны онол" гэхээр харь гарагийнхан эсвэл нууц бүлгэмийн тухай төсөөлдөг.
Гэвч өнөөдөр жинхэнэ аюул нууц биш, харин ИЛ байна.
Энэхүү нийтлэлд дурдагдах бүх үйл явдал дэлхийн нэр хүндтэй хэвлэлүүд болох Wired, The Guardian, Reuters, CNN-ээр баримтжуулагдсан, эх сурвалжтай бодит фактууд дээр тулгуурласан анализ юм.
Өнөөдөр бидний "Digital Literacy" буюу дижитал боловсрол гэдэг ойлголт хамгийн сүүлийн үеийн iPhone барьж, Facebook, Instagram-д зургаа постлох төдийхнөөр хязгаарлагдаж байна. Гэвч энэ бол боловсрол биш, харин “Дижитал хэрэглээний донтолт” юм. Жинхэнэ дижитал боловсрол гэдэг нь таны секундын дотор үүсгэж буй "Дата" хаашаа явж, хэний серверт хадгалагдаж, ирээдүйд таны эсрэг хэрхэн ашиглагдахыг ойлгохыг хэлнэ.
Бид өөрсдийгөө технологийн хэрэглэгч гэж боддог ч үнэндээ бид дижитал тариалангийн талбай дээрх "Түүхий эд" юм. Бидний алхам бүр, дарж буй Like бүр, хайж буй үг бүр нь хиймэл оюун ухааныг сургах тэжээл болж, эргээд биднийг удирдах "Дижитал хүсэл" болон хувирч байна.
Энэ бол 21-р зууны Дижитал колоничлол. Өмнө нь газар нутгийг эзэлдэг байсан бол одоо таны "Тархины орон зай"-г эзэлж байна.
Таны ДНХ, таны худалдан авалтын түүх, таны үзэл бодол, бүр таны хүүхдийн ирээдүйн эрүүл мэндийн өгөгдөл аль хэдийн Blackstone, BGI Group, Google зэрэг корпорациудын "Дижитал Ноагийн хөлөг" гэж нэрлэж болох асар том серверүүдэд цугларч дуусжээ.
Тэд яагаад Хавайд бункер барьж, Арктикийн мөнх цэвдэгт мэдээлэл нууна вэ?
Учир нь тэд ирээдүйд болох "Систем задрал"-д бэлдэж, биднийг "Титаник"-ийн тавцан дээр хөгжим сонсоод үлдэх зорчигчид шиг орхихоор төлөвлөж байна.
Бид яг одоо сэрэхгүй бол, дижитал хил хязгаараа хамгаалахгүй бол ирээдүйд бид "Хүн" биш, ердөө корпорацийн өмч болох "Дата" болон хувирах эрсдэл нүүрлээд байна.
[ 1-Р ХЭСЭГ: "ДИЖИТАЛ НОАГИЙН ХӨЛӨГ" БА ЭЛИТҮҮДИЙН ГҮҮР ]
1. "Титаник"-ийн тавцан дээрх хөгжим ба Бункерүүд
Бидний өдөр тутам хэрэглэж буй технологи, сошиал медиагийн цаана асар том сүйрлийн бэлтгэл явагдаж байна. Энэ бол зөвхөн цөмийн дайн биш, харин системийн бүрэн задрал юм.
Марк Цукербергийн Хавай дахь "Нууц хаант улс": Хавайн Кауай арал дээр баригдаж буй 100 сая долларын өртөгтэй байгууламж бол зүгээр нэг амралтын газар биш. Wired сэтгүүлийн дэлгэсэн баримтаар энэ нь 5,000 кв.фут талбай бүхий газар доорх бункертэй, тэсрэлтэд тэсвэртэй хаалгатай, өөрийн гэсэн эрчим хүч, усны нөөцтэй "Тусгаар тогтносон" байгууламж юм.
Тэрбумтнууд яагаад өөрийн гэсэн "Улс"-ыг арал дээр байгуулна вэ?
Тэд нийгмийн эмх замбараагүй байдал эсвэл системийн уналтаас зугтах "Аврах завь"-аа аль хэдийн бэлдчихсэн байна.
Шинэ Зеланд руу нүүдэл: OpenAI-ийн Сэм Алтман, Питер Тиль зэрэг Цахиурын хөндийн тэргүүлэгчид Шинэ Зеландад иргэншил авч, асар их талбай бүхий газар худалдан авч байна. Сэм Алтман нэгэнтээ "Бид ямар нэгэн зүйл болоход бэлэн байх ёстой" гэж хэлсэн нь тэд ирээдүйн эрсдэлийг биднээс түрүүлж тооцоолсны илрэл юм.
2. Мэдээллийн архив – Arctic World Archive
Дэлхийн хамгийн том "Үр тарианы агуулах"-ын хажууд Норвегийн Свалбард арал дээр "Arctic World Archive" нээгдсэн нь хамгийн сонирхолтой баримт.
Юуг хадгалж байна вэ?
Тэнд GitHub-ийн бүх код, Ватиканы нууц архивууд, хүн төрөлхтний сонгодог урлагийн бүтээлүүдийг "Пиксель дижитал хальс"-нд буулгаж хадгалж байна. Энэ хальс нь 500-1000 жил хадгалагдах чадвартай.
Яагаад?
Тэд интернет унтрах (The Great Blackout) эсвэл нарны хүчтэй шуурга (Carrington Event) болж дэлхийн бүх дата серверүүд устахад "Соёл иргэншлийг дахин ачаалах" өгөгдлөө нууж байна.
3. "Биднийг биш, өгөгдлийг аварна"
Тэд энгийн иргэдийг аврах талаар бодохгүй байна. Тэдний хувьд хүн төрөлхтөн бол "Мэдээлэл тээвэрлэгч" төдий зүйл. Тиймээс тэд ирээдүйд хэрэг болох "Код" болон "Гени"-г л аврах төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлж байна. Дэлхийн соронзон орон сулрах эсвэл Хиймэл оюун ухаан хяналтаас гарах үед тэд "Дижитал Ноагийн хөлөг"-төө суугаад бункертээ орох болно. Харин жирийн иргэд бид ямар ч бэлтгэлгүйгээр "Титаник"-ийн тавцан дээр үлдэх нь.
[ 2-Р ХЭСЭГ: ДАЛАЙН ЁРООЛ ДАХЬ МЭДЭЭЛЛИЙН БҮСЛЭЛТ БА МОНГОЛЫН ХАРААТ БАЙДАЛ ]
1. Далай доорх "Мэдээллийн гол судас" ба түүний эмзэг байдал
Бид "Үүлэн технологи" гэж ярьдаг ч үнэндээ интернет бол агаар биш, далай юм. Дэлхийн бүх мэдээллийн 99% нь далайн ёроолоор дамждаг асар нарийн шилэн кабелийн сүлжээн дээр тогтдог. Хэрэв эдгээр кабель тасарвал дэлхийн санхүүгийн систем, холбоо харилцаа, ложистик нэг өдрийн дотор зогсоно.
2024-2025 онд Улаан тэнгис болон Балтийн тэнгист шилэн кабелиуд "Санамсаргүйгээр" тасрах тохиолдол эрс нэмэгдэв. Энэ нь зөвхөн техникийн саатал биш, харин улс гүрнүүд бие биенийхээ мэдээллийн судсыг хэрхэн таслах, "Дижитал бүслэлт" хэрхэн хийх туршилт хийж буй хэлбэр юм.
Мөн Атлантын далайд ОХУ болон АНУ-ын "Далайн ёроолын судалгааны хөлөг" гэх нэртэй шумбагч онгоцнуудын идэвхжил эрс ихэссэн. Эдгээр хөлгүүд нь кабель дээр "Сонсох төхөөрөмж" тавих эсвэл шууд таслах чадвартай тусгай роботуудаар тоноглогдсон байдаг.
2. Корпорацийн "Хувийн интернет" ба Улс үндэстний тусгаарлалт
Хамгийн аюултай нь технологийн гигантууд (Google, Meta, Microsoft, Amazon) одоо төрийн мэдлийн кабелийн сүлжээнд найдахаа больсон.
Тэд өөрсдийн хувийн шилэн кабелиудыг далай доогуур татаж байна. Энэ нь ирээдүйд тэд улс орнуудын төрийн хяналтаас бүрэн хараат бус болж, өөрийн гэсэн "Дижитал нутаг дэвсгэр"-тэй болно гэсэн үг.
Хэрэв улс орнуудын хооронд мэдээллийн дайн болж, нийтийн интернет тасарвал зөвхөн эдгээр корпорациудын "VIP" хэрэглэгчид л холбоотой үлдэнэ. Бусад нь буюу жирийн иргэд "Мэдээллийн харанхуй" дунд хоцрох болно.
3. "Мэдээллийн Хар нүх" ба Монгол Улсын эмзэг байдал
Далайн кабель тасрах асуудал Монголд ямар хамаатай вэ? гэж та бодож магадгүй. Гэвч бид дижитал ертөнцөд ч мөн адил "Түгжигдсэн" байдалд байна.
Монгол Улс бол далайд гарцгүй орон. Бидний интернет Орос, Хятад гэсэн хоёрхон гарцаар дамждаг. Хэрэв дэлхий даяар кабелийн дайн болж, энэ хоёр гарц дээр "Дижитал хаалт" тавигдвал Монгол Улс нэг шөнийн дотор дундад зууны үе рүүгээ шилжинэ. Банкны карт ажиллахгүй, холбоо тасарна, цахилгаан станцуудын ухаалаг системүүд гацна.
Бид энэ аюулыг тооцоолж, "Үндэсний бие даасан дотоод сүлжээ"-г хэзээ ч тасрахгүй байхаар бэлтгэсэн үү?
Бидний дата Орос, Хятадын серверээр дамжихдаа бүрэн шүүгдэж, хянагдаж байгааг бид мартаж болохгүй. Энэ бол манай үндэсний аюулгүй байдлын хамгийн том "Цоорхой" юм.
[ 3-Р ХЭСЭГ: БИОЛОГИЙН ӨГӨГДЛИЙН УУРХАЙ ]
1. Таны ДНХ бол тэдний "Газрын тос"
Энэ бол танд шууд хамаатай хамгийн аюултай нууц. Бид датаг зөвхөн фэйсбүүк пост гэж боддог ч үнэндээ хамгийн үнэтэй дата бол таны Биологийн код.
23andMe ба ДНХ-ийн хулгайг та сонссон уу? Сая сая хүний ДНХ-ийн мэдээллийг цуглуулсан компани хакердуулж, мэдээлэл нь алдагдсан ч хэн ч хариуцлага хүлээсэнгүй. Тэр дата хаашаа явсан бэ? Хамгийн өндөр үнэ өгсөн сүүдрийн тоглогчдод очсон.
Blackstone-ий 4.7 тэрбум долларын худалдан авалт юуг илтгэнэ вэ?
Дэлхийн хамгийн том хөрөнгө оруулалтын сан Blackstone яагаад Ancestry.com-ийг худалдаж авсан бэ? Тэдэнд таны өвөө, эмээгийн зураг хэрэггүй. Тэдэнд таны удамшлын "Алдаа", "Өвчлөлийн магадлал", "Зан араншингийн код" хэрэгтэй.
Тэгвэл илүү аюултай хэрэг илэрсэн. Хятадын генийн технологийн гигант BGI Group жирэмсний хяналтын тестийн (NIFTY) тусламжтайгаар дэлхийн сая сая эмэгтэйчүүд болон ургийн ДНХ-ийн мэдээллийг цуглуулсан нь илэрсэн. Энэ бол хүн төрөлхтний түүхэн дэх хамгийн том биологийн өгөгдлийн сан юм.
2. Биологийн зэвсэг үү, Биологийн засаглал уу?
Таны ДНХ бол зүгээр нэг эрүүл мэндийн мэдээлэл биш. Энэ бол "Биологийн зэвсгийн бай". Том гүрнүүд тодорхой үндэстэн эсвэл бүлэг хүмүүст (жишээ нь: зөвхөн Монголчуудад эсвэл зөвхөн тодорхой генийн бүтэцтэй хүмүүст) үйлчилдэг вирус бүтээхээр ажиллаж байна. Түүнчлэн, ирээдүйд даатгалын компаниуд таныг "Хорт хавдар тусах магадлалтай ген"-тэй бол даатгахгүй, ажилд авахгүй байх системийг нэвтрүүлэх болно. Энэ бол Gattaca киноны бодит хувилбар.
3. "Хэрэггүй анги" ба "Бурхад"
Энэ дундаас гарч болох хамгийн аймшигтай дүгнэлт бол Хүн төрөлхтөн "Хэрэггүй анги" болон "Бурхад" гэсэн хоёр хэсэгт хуваагдах процесс яг одоо ид явагдаж байна.
Бурхад болж үлдэх нь Технологийн эзэд. Тэд бункерт амьдарна, AI-аар хамгаалагдана, хувийн интернеттэй байна, генийн өөрчлөлтөөр урт насална. Тэд бол "Дижитал Ноагийн хөлөг"-т суугсад.
Хэрэггүй анги бол Энгийн иргэд. Бидний датаг AI сургахад ашиглаад дууссан. Бидний ДНХ-г туршилтад ашиглаад дууссан. Одоо бид автоматжуулалтын эрин үед "Эдийн засгийн хувьд ашиггүй" ХОГ болж хувирч байна. Систем биднийг гаргаж хаяхаар бэлдэж байна.
Өмнөх зуунуудад элитүүдэд бид “Ажилчин” хэлбэрээр хэрэгтэй байсан бол одоо тэдэнд AI болон Роботууд байна. Тэдэнд одоо 'Масс' хэрэггүй. Бидний датаг сорж аваад, AI-аа сургаж дууссан бол одоо бид ердөө системийн “Ачаалал” болон хувирч байна.
Ковид болон бусад цар тахлууд, вакцины маргаануудын цаана “Илүүдэл хүн амыг цөөлөх” төлөвлөгөө байдаг уу? Энэ асуултын хариулт таны алган дээрх iPhone-оос илүү аймшигтай байх болно.
[ ТӨГСГӨЛ: ШИЙДЭЛ – ДИЖИТАЛ БООЛЧЛОЛООС ХЭРХЭН МУЛТРАХ ВЭ? ]
Бидэнд одоохондоо хугацаа байна. Гэхдээ энэ нь маш бага. Хэрэв бид "Хэрэггүй анги" болон арчигдаж үлдэхийг хүсэхгүй байгаа бол дараах бодит алхмуудыг хувь хүн болон үндэстний түвшинд хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатай. Тэд бункертээ орохдоо хаалгаа дотроос нь түгжих болно. Харин та гадна нь үлдэх үү, эсвэл өөрийнхөө амьдралыг удирдах "Түлхүүр"-ийг гартаа атгаж үлдэх үү?
1. "Digital Literacy"-г дахин тодорхойлох
Ухаалаг утас ашиглаж сурах биш, Мэдээллийн аюулгүй байдлыг сурах нь аврал юм.
Дурын хямдхан аппликэйшн, "Та ирээдүйд хэн болох вэ?" гэдэг сорилтууд, үнэгүй ДНХ-ийн тестүүдэд өөрийнхөө болон гэр бүлийнхээ мэдээллийг битгий өг. Таны дата бол таны биологийн өв.
Таны үзэж буй контентыг хиймэл оюун ухаан шийдэж байгааг ухамсарла. Мэдээллийг дор хаяж 3 өөр эх сурвалжаас шалгаж, шүүмжлэлт сэтгэлгээгээ хөгжүүл. Хэн нэгний бэлдсэн "Мэдээллийн хөөс" дотор амьдрахаас татгалз.
2. Дижитал хил хязгаар ба Үндэсний дата бүрэн эрхт байдал
Монгол Улс шиг жижиг үндэстэн өөрийн иргэдийн өгөгдлийг (ДНХ, биометр, санхүү) гадны корпорациудын серверт алдахаас хууль эрх зүйн түвшинд маш хатуу хамгаалах ёстой.
Бидний мэдээлэл Монголдоо, бидний хяналтад байх ёстой. Дижитал колоничлолоос гарах ганц зам бол энэ. Бид зөвхөн Microsoft эсвэл Apple-аас хамааралтай байж болохгүй. Төрийн байгууллагууд болон аюулгүй байдлын системүүд Нээлттэй эх сурвалж (Open Source) бүхий программ хангамж руу шилжих нь гадны "Backdoor" буюу нууц тагнуулын кодоос хамгаалах ганц арга юм.
Хувь хүний датаг гадагш нь зарах, зөвшөөрөлгүй цуглуулахыг "Эх орноосоо урвасан" хэмжээний гэмт хэрэгт тооцдог болох. Монгол хүний генийн сан бол үндэсний аюулгүй байдлын дархлаа юм.
3. "Аналог" чадварыг дээдлэх
Хэрэв систем "LAG" хийж, интернет унтарвал та хэн бэ?
Технологиос хараат бус чадвар: Газар тариалан, мал маллах, эмчилгээний суурь мэдлэг, гар урлал нь ирээдүйн хамгийн үнэтэй "валют" болно.
Мэдээллийн бие даасан байдал: Айл бүр гэртээ интернэтгүй үед ашиглах "Мэдээллийн сан" (Wikipedia-гийн оффлайн хувилбар, газрын зураг, анагаахын зааварчилгаа)-г хатуу диск дээр хадгалах соёлыг дэлгэрүүлэх.
Үндэсний хиймэл оюун: Egune зэрэг дотоодын хиймэл оюуныг сургах сайжруулах, дата санг нь сайжруулах.
Эрчим хүчний хараат бус байдал: Нарны зайн хураагуур, бие даасан усны нөөц зэрэг Off-grid амьдралын чадваруудыг бага багаар эзэмших.
4. Эвлэлдэн нэгдэх
Тэрбумтнууд ганцаараа зугтаж чадна, харин бид хамтдаа л үлдэж чадна. Мэдээллээ хуваалцаж, нэг нэгнээ дижитал харанхуйгаас гаргаж, СОЁН ГЭГЭЭРҮҮЛЭХ нь бидний хамгийн том хамгаалалт юм.
ДҮГНЭЛТ:
"Дижитал Ноагийн хөлөг" бол зөвхөн тэднийх. Харин бид өөрсдийнхөө "Хөлөг"-ийг – үндэсний дархлаа, дижитал тусгаар тогтнолоо – яг одоо барьж эхлэх ёстой. Ирээдүйд интернет биш, харин "Мэдээлэлтэй хүн" л эрх чөлөөтэй байх болно. Нууц материал гэж байхгүй, бүх зүйл нүдний өмнө ил байна. Зөвхөн нүдээ нээж харах л үлдлээ.
👉 Та өнөөдөр өөрийнхөө мэдээллийг хамгаалах ямар алхам хийсэн бэ? Сэрэх цаг болжээ. Like & Share.
[ DEJA VU ]
[НИЙТЛЭЛИЙН ЭХ СУРВАЛЖУУД:]
Wired Magazine: "Inside Mark Zuckerberg’s Top-Secret Hawaii Compound" (2023).
The Guardian: "The super-rich of Silicon Valley have a plan to survive the apocalypse" (2022).
Reuters: "China’s gene giant BGI harvests data from millions of women" (2021).
CNN Business: "Red Sea undersea cable cuts: Global internet impact" (2024).
Nick Bostrom: "Are You Living in a Computer Simulation?" (Philosophical Quarterly, 2003).
Arctic World Archive: Official Site & Data Repository Reports.
Yuval Noah Harari: "21 Lessons for the 21st Century" (The concept of the Useless Class).
