01/06/2025
Een middagdutje kan je slaap meer verpesten dan een kop koffie in de avond!
Een kop koffie in de avond heeft een slechte reputatie, terwijl een powernap gepromoot wordt door ‘Longevity goeroes’ voor betere focus en herstel. Maar bij beide is de timing belangrijk. Wie te laat op de dag een dutje doet, kan een goede nachtrust net zo goed verstoren als iemand die ’s avonds nog een dubbele espresso bestelt. De reden? Adenosine.
Adenosine is een stofje dat zich gedurende de dag in je hersenen ophoopt. Het ontstaat uit ATP, de energieleverancier van je cellen. Wanneer je actief bent verbruik je ATP en neemt de hoeveelheid adenosine in je hersenen toe. Hoe voller je hoofd met adenosine, hoe sterker de slaapdruk. Deze natuurlijke druk zorgt ervoor dat je aan het einde van de dag slaperig wordt en wilt slapen.
Wanneer je in de vroege middag even je ogen sluit, bijvoorbeeld rond 13:00, dan geef je je lichaam een korte herstelpauze zonder de slaapdruk volledig weg te nemen. Maar een dutje rond 16:00 of later verlaagt de opgebouwde adenosine aanzienlijk, waardoor je ’s avonds simpelweg minder moe bent. Daardoor val je moeilijker in slaap en slaap je onrustiger.
Op dat punt is een late kop koffie eigenlijk niet veel slechter. Cafeïne werkt namelijk door adenosine tijdelijk te blokkeren. Het lijkt qua structuur sterk op adenosine en bindt zich aan dezelfde receptoren, maar zonder het vermoeidheidssignaal te activeren. Je voelt je daardoor alerter en minder moe. De cafeïne maakt je dus niet actiever, maar voorkomt dat je hersenen registreren dat je moe bent.
Het verschil tussen een laat dutje en een avondkoffie? De duur van het effect. Een (te late) powernap verlaagt je adenosineniveau effectief, waardoor je minder slaapdruk ervaart. Cafeïne onderdrukt tijdelijk de werking van adenosine, maar laat de stof zelf ongemoeid. Als de cafeïne na een paar uur is uitgewerkt, is je oorspronkelijke slaapdruk er vaak nog – soms zelfs versterkt.