04/05/2026
मचाकथि
उपत्यकामा बसोबास गर्ने नेवार समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रयोग हुँदै आएको एउटा रोचक र उपयोगी संरचना हो—मचाकथि। उपत्यकाका धेरै नेवारहरूलाई यसको बारेमा जानकारी भए पनि, बाहिर बसोबास गर्ने नेवार समुदाय वा अन्य मानिसहरूलाई यसको महत्व र प्रयोगबारे थाहा नहुन सक्छ।
मचाकथि विशेषगरी साना बच्चाहरूलाई सुरक्षित रूपमा घाममा सुताउन प्रयोग गरिन्छ। पुरानो समयमा बच्चाहरूलाई बिहानको घाममा राख्ने चलन थियो, जसले स्वास्थ्यका लागि फाइदा पुर्याउँथ्यो। तर खुला स्थानमा सुताउँदा कुकुर, काग, चिल जस्ता जनावर वा चराहरूबाट खतरा हुन सक्थ्यो। साथै, सीधा घाम बच्चाको आँखामा नपरोस् भन्ने ध्यान पनि दिनु पर्ने हुन्थ्यो। यी सबै समस्याबाट जोगाउन तीनवटा निगालो वा बाँसका लट्ठीहरूलाई माथिल्लो भागमा एकातर्फ बाँधेर त्रिकोण आकारमा उभ्याइन्थ्यो र त्यसमा कपडा वा कपडाको ओढ्ने राखेर छायाँ बनाइन्थ्यो। यसरी बनाइएको तीनखुट्टे छायादार संरचनालाई मचाकथि भनिन्छ।
मचाकथि केवल एउटा उपयोगी वस्तु मात्र नभई, नेवार संस्कृतिको एउटा महत्वपूर्ण अंश पनि हो। पहिले पहिले बच्चाको न्वारान (नामकरण संस्कार) का अवसरमा माइत पक्षले सुत्केरी आमा र नवजात शिशुका लागि आवश्यक सामग्रीहरू—जस्तै कपडा, ओछ्यान, तथा अन्य सामानहरू—उपहारस्वरूप दिने चलन थियो। यसै क्रममा मचाकथि पनि अनिवार्य रूपमा दिने गरिन्थ्यो, जसले बच्चाको सुरक्षा र स्याहारप्रतिको चिन्ता र माया झल्काउँथ्यो।
तर समयसँगै आधुनिक जीवनशैलीले परम्परागत वस्तुहरूलाई क्रमशः विस्थापित गर्दै गएको छ। अहिले बजारमा सजिलै पाइने झुलुङ्गा, बेबी क्रेडल, तथा सुताउने छाताजस्ता आधुनिक सामग्रीहरूले मचाकथिको स्थान लिन थालेका छन्। त्यसैले यसको प्रयोग दिनप्रतिदिन घट्दै गएको छ। तैपनि, भक्तपुर र पाटनका केही पुराना बस्तीहरूमा अझै पनि यो परम्परा जीवित रहेको देख्न सकिन्छ, जहाँ मानिसहरूले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान जोगाइराख्न प्रयास गरिरहेका छन्।
मचाकथि केवल एउटा साधारण संरचना होइन—यो नेवार समुदायको जीवनशैली, सन्तानप्रतिको माया, र परम्परागत ज्ञानको एउटा जीवन्त प्रतीक हो, जसलाई जोगाउनु हाम्रो साझा जिम्मेवारी पनि हो।
https://www.facebook.com/photo/?fbid=1448489180654202&set=a.471232005046596
मचाकथि
उपत्यकामा बसोबास गर्ने नेवार समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रयोग हुँदै आएको एउटा रोचक र उपयोगी संरचना हो—मचाकथि। उपत्यकाका धेरै नेवारहरूलाई यसको बारेमा जानकारी भए पनि, बाहिर बसोबास गर्ने नेवार समुदाय वा अन्य मानिसहरूलाई यसको महत्व र प्रयोगबारे थाहा नहुन सक्छ।
मचाकथि विशेषगरी साना बच्चाहरूलाई सुरक्षित रूपमा घाममा सुताउन प्रयोग गरिन्छ। पुरानो समयमा बच्चाहरूलाई बिहानको घाममा राख्ने चलन थियो, जसले स्वास्थ्यका लागि फाइदा पुर्याउँथ्यो। तर खुला स्थानमा सुताउँदा कुकुर, काग, चिल जस्ता जनावर वा चराहरूबाट खतरा हुन सक्थ्यो। साथै, सीधा घाम बच्चाको आँखामा नपरोस् भन्ने ध्यान पनि दिनु पर्ने हुन्थ्यो। यी सबै समस्याबाट जोगाउन तीनवटा निगालो वा बाँसका लट्ठीहरूलाई माथिल्लो भागमा एकातर्फ बाँधेर त्रिकोण आकारमा उभ्याइन्थ्यो र त्यसमा कपडा वा कपडाको ओढ्ने राखेर छायाँ बनाइन्थ्यो। यसरी बनाइएको तीनखुट्टे छायादार संरचनालाई मचाकथि भनिन्छ।
मचाकथि केवल एउटा उपयोगी वस्तु मात्र नभई, नेवार संस्कृतिको एउटा महत्वपूर्ण अंश पनि हो। पहिले पहिले बच्चाको न्वारान (नामकरण संस्कार) का अवसरमा माइत पक्षले सुत्केरी आमा र नवजात शिशुका लागि आवश्यक सामग्रीहरू—जस्तै कपडा, ओछ्यान, तथा अन्य सामानहरू—उपहारस्वरूप दिने चलन थियो। यसै क्रममा मचाकथि पनि अनिवार्य रूपमा दिने गरिन्थ्यो, जसले बच्चाको सुरक्षा र स्याहारप्रतिको चिन्ता र माया झल्काउँथ्यो।
तर समयसँगै आधुनिक जीवनशैलीले परम्परागत वस्तुहरूलाई क्रमशः विस्थापित गर्दै गएको छ। अहिले बजारमा सजिलै पाइने झुलुङ्गा, बेबी क्रेडल, तथा सुताउने छाताजस्ता आधुनिक सामग्रीहरूले मचाकथिको स्थान लिन थालेका छन्। त्यसैले यसको प्रयोग दिनप्रतिदिन घट्दै गएको छ। तैपनि, भक्तपुर र पाटनका केही पुराना बस्तीहरूमा अझै पनि यो परम्परा जीवित रहेको देख्न सकिन्छ, जहाँ मानिसहरूले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान जोगाइराख्न प्रयास गरिरहेका छन्।
मचाकथि केवल एउटा साधारण संरचना होइन—यो नेवार समुदायको जीवनशैली, सन्तानप्रतिको माया, र परम्परागत ज्ञानको एउटा जीवन्त प्रतीक हो, जसलाई जोगाउनु हाम्रो साझा जिम्मेवारी पनि हो।
