29/01/2026
जनहितमा जानकारीका लागि:-
निपाह भाइरस:-
(Nipah Virus) एक गम्भीर Zoonotic Virus अर्थात् जनावरबाट मान्छेमा सर्ने रोग हो, जसको प्राकृतिक स्रोत फलफूल खाने चमेरा (Fruit Bat / Flying Fox – Pteropus species) हुन्। यो मानिसमा सरेपछि मस्तिष्क र श्वासप्रश्वास प्रणालीमा गम्भीर असर गर्न सक्छ। जुन रोगको मृत्युदर बढी हुन्छ, त्यसको ठूलो महामारी हुँदैन । कोरोना भाइरसको मृत्युदर २-३ % मात्र थियो, संक्रमित हिंडडुल गर्ने, समुहमा मिसिने भएकोले विश्वभर महामारीको रुप लियो । तर सार्स, मर्सको मृत्युदर बढी भएकोले संसारभर फैलिएन । त्यसैले आत्तिनु जरुरी छैन । सतर्कता आवश्यक छ!
१. निपाह भाइरस कसरी सर्छ ?
(क) जनावरबाट मानिसमा
संक्रमित चमेराको र्याल , पिसाब, मल लागेको फलफूल खानु
खजुरको काँचो रस (Raw Date Palm Sap) पिउनु, जसमा चमेरा बसेको हुन्छ
संक्रमित सुँगुर वा अन्य जनावरसँग सम्पर्क
(ख) मानिसबाट मानिसमा
संक्रमित व्यक्तिको र्याल, थुक, सास, रगत, शारीरिक तरल पदार्थ सँग नजिक सम्पर्क
अस्पतालमा स्वास्थ्यकर्मीमा संक्रमण हुने जोखिम बढी
२. लक्षण के के हुन्छन् ?
प्रारम्भिक लक्षण
ज्वरो
टाउको दुखाइ
घाँटी दुखाइ
थकान, मांसपेशी दुखाइ
वाकवाकी, बान्ता
गम्भीर अवस्था
मस्तिष्क सुन्निनु (Encephalitis)
भ्रम हुनु , बेहोस हुनु
मुर्छा पर्नु (Seizure)
सास फेर्न गाह्रो
कोमा
कहिलेकाहीँ २४–४८ घण्टामै गम्भीर हुन सक्छ।
३. मृत्युदर (Fatality Rate)
४०% – ७५% सम्म रिपोर्ट भएको छ।
स्थान, स्वास्थ्य सुविधा, उपचारको उपलब्धता अनुसार फरक पर्छ।
कोरोना भन्दा धेरै बढी घातक, तर फैलावट कम।
४. के यो कोरोना जस्तै Pandemic हुन सक्छ ?
सामान्यतः सम्भावना कम मानिन्छ ।
महामारी नहुनुपर्ने कारणहरू
सर्ने क्षमता कम – Nipah को (एक व्यक्तिले कति जनालाई सार्छ) कम हुन्छ।
लक्षण छिटो देखिन्छ – मानिस छिट्टै बिरामी पर्छ, त्यसैले पहिचान छिटो हुन्छ।
उच्च मृत्युदर – संक्रमित धेरैजसो छिट्टै गम्भीर हुन्छन्, लामो समयसम्म हिँडडुल गरेर अरूलाई सार्ने मौका कम।
हावाबाट सर्दैन – कोरोना जस्तो हावाबाट सजिलै सर्दैन; नजिक सम्पर्क चाहिन्छ।
भौगोलिक सीमितता – प्रायः दक्षिण एसिया (बंगलादेश, भारत, मलेसिया) मा सीमित प्रकोप। हाल भारतको पश्चिम बंगालमा देखिएको छ ।
५. तर सावधानी किन आवश्यक ?
उपचारका लागि विशेष औषधि वा खोप हालसम्म व्यापक रूपमा उपलब्ध छैन।
अस्पतालमा संक्रमण फैलिने जोखिम उच्च।
Mutation (रूपान्तरण) भएमा भविष्यमा खतरा बढ्न सक्छ।
६. रोकथाम
चमेरा बसेका फलफूल नखानु
काँचो खजुर रस नपिउनु
बिरामी व्यक्तिसँग मास्क, हात धुने बानी
अस्पतालमा PPE प्रयोग
सुँगुर फार्म वा वन्यजनावर सम्पर्कमा सावधानी
निपाह कोरोना जस्तो छिटो विश्वव्यापी महामारी हुने सम्भावना कम भए पनि, घातकता उच्च भएकाले कुनै ठाउँमा अत्यन्त खतरनाक हुन सक्छ। त्यसैले प्रारम्भिक पहिचान र कडाइका साथ संक्रमण नियन्त्रण नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपाय हो।
डा. रबिन्द्र पाण्डेज्यु को वाल बाट सभार!
