29/11/2025
KSIĄDZ PROFESOR
Arkadiusz Baron urodził się 9 lutego 1960 r. w Żywcu jako trzecie dziecko w rodzinie Augustyna Barona (1920-1974) i Danuty z d. Sapeta (1926-2009). Był kuzynem 4 stopnia mojego taty.
Dwoje rodzeństwa jego ojca oraz ich małżonkowie zginęli w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, a sam Augustyn - osadzony w Auschwitz i Mauthausen - cudem uniknął śmierci, w czym drobny współudział miał mój pradziadek Antoni Baron (1887-1950). Wspominałem już o tym w poście DOKUMENTACJA PRACOWNICZA Z AUSCHWITZ. Augustyn Baron wyszedł z wojny silny wiarą i tę wiarę przekazał swoim synom i córce.
Arkadiusz Baron uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Żywcu, a po zdanej maturze, w 1979 roku wstąpił, wzorem starszego brata, do Wyższego Seminarium Duchownego Archidiecezji Krakowskiej i rozpoczął studia teologiczne na Papieskim Wydziale Teologicznym.
Podczas mszy pogrzebowej w krakowskiej kolegiacie św. Anny, ks. Antoni Baron podzielił się refleksjami związanymi z powołaniem kapłańskim śp. ks. Arkadiusza Barona i swoim – jego o 5 lat starszego brata, wyrażając ogromną wdzięczność obecnemu na Mszy św. pogrzebowej ks. prof. Edwardowi Stańkowi, któremu, jak zaakcentował – obaj bracia zawdzięczają wiele, a i sam prof. Staniek był świadkiem wzrastania do kapłaństwa i kapłańskiej drogi obu braci, począwszy od pierwszych rekolekcji, jakich wysłuchał ks. Antoni, a później "poniósł je do domu", by podzielić się z bratem Arkadiuszem tym rozumieniem Ewangelii, jaką dane było mu wysłuchać w słowach ks. Stańka.
Na podstawie odbytych studiów, przedłożonej pracy z zakresu patrologii oraz złożonego egzaminu magisterskiego Arkadiusz Baron uzyskał w 1985 roku tytuł magistra teologii. Przez rok (1985-1986) pełnił posługę wikariusza w parafii św. Mikołaja w Chrzanowie. Studia licencjackie odbył na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. W maju 1987 złożył pracę licencjacką pt. "Łacińskie komentarze okresu patrystycznego do Listu św. Pawła do Tytusa. Studium porównawcze" pod kierunkiem ks. doc. dr. hab. Edwarda Stańka, którą obronił w czerwcu 1987 roku składając egzamin licencjacki.
Po ukończeniu studiów filozoficzno-teologicznych na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie podjął studia doktoranckie w Instytucie Katolickim w Paryżu w latach 1987–1988. Następnie kontynuował naukę w Instytucie Patrystycznym Augustinianum w Rzymie w latach 1988–1993, gdzie uzyskał doktorat z teologii oraz nauk patrystycznych na podstawie pracy "L'inno cristologico Phil. 2, 5-11 nell'esegesi di Mario Vittorino. Studio analitico".
Po powrocie do Polski w 1994 roku, podjął pracę jako asystent w Katedrze Patrologii na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. W latach 1996-1997 wykładał patrologię w Salvatorian Major Seminary w Morogoro w Tanzanii, afiliowanym do Papieskiego Uniwersytetu Urbanianum w Rzymie, gdzie wykładał w języku angielskim poza patrologią również metodologię teologiczną oraz uczył greki biblijnej i łaciny. Po powrocie do kraju kontynuował pracę adiunkta na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.
W październiku 2006 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk teologicznych w zakresie patrologii, następnie uzyskał tytuł profesora. Był kierownikiem Katedry Historii Dogmatu na Wydziale Teologicznym PAT (UPJPII). Od 2009 do 2010 roku był prodziekanem tego Wydziału. W latach 2010-2014 pełnił funkcję prorektora ds. nauki i współpracy międzynarodowej UPJPII. W 2014 roku został wybrany dziekanem Wydziału Teologicznego, którą to funkcję sprawował do 2020 roku. Wykładał też patrologię w Instytucie Teologicznym im. Jana Kantego w Bielsku-Białej
Na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie prowadził do końca życia wykłady z patrologii, metodyki nauk humanistycznych oraz seminarium naukowe z patrologii i historii dogmatu. Był kierownikiem Katedry Patrologii i Historii Dogmatu. Ponadto, wykładał patrologię w Instytucie Teologicznym im. św. Jana Kantego w Bielsku-Białej.
Jego zainteresowania i praca naukowa obejmowały tematy inkulturacji chrześcijaństwa w starożytności oraz wpływu światopoglądu na rozumienie i wdrażanie w życie wyznawanych prawd i zasad. Arkadiusz Baron był współredaktorem Myśli Teologicznej oraz serii patrystycznej Źródła Myśli Teologicznej. Ponadto tłumaczył teksty soborowe i synodalne oraz komentarze patrystyczne, między innymi do ksiąg biblijnych (Augustyn z Hippony, Jan Chryzostom, Hieronim, Mariusz Wiktoryn, Pelagiusz).
Ks. prof. dr hab. Arkadiusz Baron, który był uznanym teologiem i profesorem nauk teologicznych, zmarł nagle 16 lutego 2024 r.
Msza św. pogrzebowa została odprawiona we wtorek, 20 lutego 2024 roku o godz. 10:30 w kolegiacie św. Anny w Krakowie. Poprzedziła ją modlitwa różańcowa i czuwanie przy Zmarłym od godz. 10:00.
Dzień później, w środę 21 lutego 2024 r. o godz. 12:00 odprawiona została Msza św. pod przewodnictwem bpa Romana Pindla w kościele parafialnym pw. św. Marcina w Radziechowach, po której odprowadzono Zmarłego na cmentarz w Radziechowach.
* * *
Nigdy nie poznałem ks. prof. Arkadiusza Barona (1960-2024), natomiast o kilka anegdotek na jego temat poprosiłem kuzynkę i kolegów, którzy byli jego studentami w Instytucie Teologicznym im. Jana Kantego w Bielsku-Białej (z uwagi na obszerność ich wypowiedzi, cytuję w tym poście jedynie fragmenty).
Dr Janusz Pilszak, z którym znamy się z Polskie Towarzystwo Tatrzańskie - Oddział w Bielsku-Białej, poznał ks. Arkadiusza Barona w październiku 2003 r. rozpoczynając trzeci rok dziennych studiów magisterskich. Byli niemal równolatkami (Janusz był o 2 lata starszy), a ponieważ przez wiele lat długie wakacyjne okresy spędzał u swojego wujka w Radziechowach i całymi dniami biegał po wsi, bawiąc się z rówieśnikami, nie wykluczone, że już wówczas spotkał się z młodym Arkadiuszem.
✒️ Patrologia, którą wykładał, miała poszukiwać dowodów u Ojców Kościoła potwierdzających prawdy wiary kwestionowane np. przez reformację. Ks. Arkadiusz rozszerzył zakres wykładów o metody naukowego podejścia do wszelkich badanych tekstów. Wielokrotnie powtarzał nam, że biorąc do ręki obcy tekst mamy tekst ale nie mamy treści. To w chwili czytania nadajemy tekstowi treść (i są to różne treści dla różnych czytelników). Ostrzegał, że nigdy nie powinniśmy czytać tekstu poprzez wyrwanie z kontekstu, w tym kontekstu historycznego. Czytając tekst starożytny, (ale i każdy inny), powinniśmy pamiętać, że powstał on w konkretnym czasie i przeznaczono go dla konkretnego odbiorcy. Powinniśmy także uwzględnić interwencje w tekst tłumaczy czy edytorów. Bezwzględnie powinniśmy unikać instrumentalizacji tekstu poprzez np. używanie go do poparcia własnych tez. Chodziło tu naszemu wykładowcy o kolejność. Najpierw analizujemy tekst a następnie na jego podstawie formułujemy tezy a nie odwrotnie. [Janusz Pilszak]
Moja kuzynka Magdalena miała z nim zajęcia z patrologii na 3 roku teologii (2004/2005). Dał się jej poznać jako fantastyczny wykładowca i gawędziarz, którego można go było słychać godzinami, zwłaszcza, gdy opowiadał o Tanzanii.
Magda zwróciła uwagę na specyficzny sposób prowadzenia egzaminów przez ks. Arkadiusza Barona.
✒️ Często można było widzieć długie kolejki studentów ustawiające się przy biurku. Za biurkiem siedział Ks. Baron przed rozłożoną mapą, a w ręku trzymał stoper. Studenci musieli zdać na zaliczenie położenie miejscowości z Europy i Bliskiego Wschodu na czas (już nie pamiętam ile i w jakim czasie). Było bardzo trudno to zrobić, ale jak się okazuje - do zaliczenia. Wyglądało to tak, że ks. Baron zadawał pytanie, a student automatycznie podawał odpowiedź, bo inaczej nie zmieściłby się w czasie. [Magdalena Kilka]
✒️ Był niezwykle sprawiedliwy, ale i konkretny. Pytania losowało się a na odpowiedź była jedna minuta. Zapobiegało to m.in. tzw. laniu wody przez studentów. [Janusz Pilszak]
✒️ Podczas egzaminu można było mieć ze sobą książkę, a sam test wymagał szczegółowej znajomości książki, razem z przypisami. Jeśli student przygotował się dobrze to miał wiedzę, gdzie szukać w książce informacji do testu i odpowiednio go wypełnić. [Magdalena Kilka]
W latach 2006-2012 teologię w Instytucie Teologicznym im. św. Jana Kantego studiował też dr Paweł Korzondkowski, znajomy genealog.
Paweł wspomniał, że gdy pierwszy raz zobaczył ks. Arkadiusza Barona to pomyślał, że pochodzi z jakiegoś egzotycznego kraju - miał dość ciemną karnację.
✒️ Mocno utkwił mi w pamięci pierwszy wykład z księdzem Baronem (nazywanym przez nas po prostu „Baron”). W czasie tego wykładu opowiadał on sporo o swoim pobycie w Afryce i o - jakże odmiennej od naszej - mentalności mieszkańców tego kontynentu.
Byłem tym zafascynowany i po powrocie do domu opowiedziałem o tym mamie. [Paweł Korzondkowski]
✒️ Wykłady były ciekawe. Zawsze czekała na nas solidna dawka wiedzy. Wykłady ksiądz Baron prowadził w miłej, nierzadko wesołej atmosferze. Gdy dowiedziałem się, że ksiądz profesor jest redaktorem i tłumaczem ogromnej ilości tekstów soborowych, synodalnych i patrystycznych (dzięki tej pracy po raz pierwszy w języku polskim ukazało się mnóstwo istotnych źródeł teologicznych) nabrałem do niego jeszcze większego respektu. Później jednak zdarzało mi się mieć inne zdanie na różne istotne tematy teologiczne poruszane przez naszego wykładowcę. [Paweł Korzondkowski]
Kolejne spotkanie Janusza z ks. Baronem miało miejsce w roku 2011 podczas wykładów z metodologii ogólnej nauk w trakcie studiów doktoranckich na Wydziale Teologicznym UPJPII w Krakowie.
✒️ Były to bardzo ważne wykłady dające narzędzia do naukowego badania rzeczywistości. (...) Czasem spotykaliśmy się służbowo w jego gabinecie. Zawsze znalazł czas na wspomnienia z czasów młodości spędzonej we wsi Radziechowy czy moich studiów w Instytucie Teologicznym.
22 maja 2015 r. ks. Arkadiusz został powołany przez Radę WT UPJPII do ośmioosobowej Komisji mającej przeprowadzić publiczną obronę mojej rozprawy doktorskiej i został jej przewodniczącym. Do obrony doszło 18 czerwca tegoż roku. Ks. Arkadiusz poprowadził obronę w niezwykle kompetentny sposób i bardzo mi pomógł przejść przez ten trudny i stresujący proces. [Janusz Pilszak]
* * *
Rodzinny grób Baronów na cmentarzu parafialnym w Radziechowach odwiedziłem 28 czerwca 2025 r. zapaląc symboliczny znicz ks. Arkadiuszowi i jego rodzicom.
Źródła:
1. https://upjp2.edu.pl/aktualnosci/zmarl-ks-prof-arkadiusz-baron--byly-prorektor-i-dziekan-wydzialu-teologicznego-upjpii-16-ii-2024-2491.html
2. https://www.niedziela.pl/artykul/99300/Byl-wielkim-pasjonatem
3. dr Paweł Korzondkowski: Wspomnienie o ks.prof. Arkadiuszu Baronie (06.10.2025)
4. dr Janusz Pilszak: Wspomnienie o ks. Arkadiuszu Baronie (07.10.2025)
5. rozmowa z Magdaleną Kilką (27.11.2025)
