StudioM

01/01/2026

Pacjentów nie interesuje wojna psychologów z psychoterapeutami.
Dla osoby w kryzysie to jest jedno pole. Jeden gabinet. Jedna relacja. Jedna odpowiedzialność.
Pacjent nie przychodzi na spór o tytuły, tylko po pomoc.
Środowisko od lat prowadzi wewnętrzną wojnę plemienną. Kto ma prawo. Kto jest bardziej. Kto kogo nie uznaje.
Z boku wygląda to jak kłótnia o mundur na statku, który przecieka.
Fakt jest prosty i niewygodny.
W Polsce można prowadzić psychoterapię po czteroletniej szkole weekendowej (a nawet i bez), bez wykształcenia bazowego z psychologii.
To nie jest pluralizm. To jest ryzyko systemowe.
Nie chodzi o to, czy ktoś jest psychologiem czy psychoterapeutą.
Chodzi o to, czy rozumie psychopatologię, granice odpowiedzialności i konsekwencje błędów.
Relacja terapeutyczna nie wybacza ignorancji.
Pacjent nie widzi wojenek.
Pacjent widzi tylko skutki.

14/12/2025

𝐑𝐮𝐦𝐢𝐚𝐧𝐞𝐤 𝐚 𝐋𝐞̨𝐤 𝐢 𝐊𝐨𝐫𝐭𝐲𝐳𝐨𝐥 –𝐑𝐨́𝐰𝐧𝐨𝐰𝐚𝐠𝐚 𝐎𝐬𝐢 𝐒𝐭𝐫𝐞𝐬𝐮

Rumianek pospolity (Matricaria recutita) od stuleci znany jest jako zioło uspokajające, łagodzące napięcie i poprawiające sen. 𝑾𝒔𝒑𝒐́ł𝒄𝒛𝒆𝒔𝒏𝒆 𝒃𝒂𝒅𝒂𝒏𝒊𝒂 𝒑𝒐𝒕𝒘𝒊𝒆𝒓𝒅𝒛𝒂𝒋𝒂̨, 𝒛̇𝒆 𝒋𝒆𝒈𝒐 𝒅𝒛𝒊𝒂ł𝒂𝒏𝒊𝒆 𝒘𝒚𝒌𝒓𝒂𝒄𝒛𝒂 𝒅𝒂𝒍𝒆𝒌𝒐 𝒑𝒐𝒛𝒂 𝒆𝒇𝒆𝒌𝒕 𝒓𝒆𝒍𝒂𝒌𝒔𝒖𝒋𝒂̨𝒄𝒚 – 𝒘𝒑ł𝒚𝒘𝒂 𝒏𝒂 𝒃𝒊𝒐𝒄𝒉𝒆𝒎𝒊𝒆̨ 𝒔𝒕𝒓𝒆𝒔𝒖, 𝒎𝒐𝒅𝒖𝒍𝒖𝒋𝒂̨𝒄 𝒂𝒌𝒕𝒚𝒘𝒏𝒐𝒔́𝒄́ 𝒐𝒔𝒊 𝒑𝒐𝒅𝒘𝒛𝒈𝒐́𝒓𝒛𝒆–𝒑𝒓𝒛𝒚𝒔𝒂𝒅𝒌𝒂–𝒏𝒂𝒅𝒏𝒆𝒓𝒄𝒛𝒂 (𝑯𝑷𝑨 𝒂𝒙𝒊𝒔) 𝒊 𝒑𝒐𝒛𝒊𝒐𝒎𝒚 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍𝒖. W kontekście zaburzeń lękowych, 𝒂 𝒔𝒛𝒄𝒛𝒆𝒈𝒐́𝒍𝒏𝒊𝒆 𝑼𝒐𝒈𝒐́𝒍𝒏𝒊𝒐𝒏𝒚𝒄𝒉 𝒁𝒂𝒃𝒖𝒓𝒛𝒆𝒏́ 𝑳𝒆̨𝒌𝒐𝒘𝒚𝒄𝒉 (𝑮𝑨𝑫- 𝑮𝒆𝒏𝒆𝒓𝒂𝒍𝒊𝒛𝒆𝒅 𝑨𝒏𝒙𝒊𝒆𝒕𝒚 𝑫𝒊𝒔𝒐𝒓𝒅𝒆𝒓), 𝒎𝒂 𝒕𝒐 𝒐𝒈𝒓𝒐𝒎𝒏𝒆 𝒛𝒏𝒂𝒄𝒛𝒆𝒏𝒊𝒆.
Nowe dane z badań opublikowanych w Journal of Psychiatric Research (2017) pokazują, że regularne przyjmowanie ekstraktu z rumianku może przywracać prawidłowy rytm dobowy kortyzolu, a tym samym wspierać regenerację neurohormonalną u osób z przewlekłym stresem i lękiem.

𝐊𝐨𝐫𝐭𝐲𝐳𝐨𝐥 – 𝐡𝐨𝐫𝐦𝐨𝐧 𝐬𝐭𝐫𝐞𝐬𝐮 𝐢 𝐣𝐞𝐠𝐨 𝐳𝐚𝐛𝐮𝐫𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚 𝐰 𝐆𝐀𝐃

W zdrowym organizmie poziom kortyzolu rośnie rano, osiągając szczyt tuż po przebudzeniu, a następnie stopniowo spada w ciągu dnia. Ten rytm zapewnia energię o poranku i ułatwia regenerację w nocy.
𝑼 𝒐𝒔𝒐́𝒃 𝒛 𝒖𝒐𝒈𝒐́𝒍𝒏𝒊𝒐𝒏𝒚𝒎 𝒛𝒂𝒃𝒖𝒓𝒛𝒆𝒏𝒊𝒆𝒎 𝒍𝒆̨𝒌𝒐𝒘𝒚𝒎 (𝑮𝑨𝑫- 𝑮𝒆𝒏𝒆𝒓𝒂𝒍𝒊𝒛𝒆𝒅 𝑨𝒏𝒙𝒊𝒆𝒕𝒚 𝑫𝒊𝒔𝒐𝒓𝒅𝒆𝒓) 𝒐𝒃𝒔𝒆𝒓𝒘𝒖𝒋𝒆 𝒔𝒊𝒆̨ 𝒋𝒆𝒅𝒏𝒂𝒌 𝒛𝒂𝒃𝒖𝒓𝒛𝒆𝒏𝒊𝒆 𝒕𝒆𝒈𝒐 𝒓𝒚𝒕𝒎𝒖 – 𝒏𝒊𝒛̇𝒔𝒛𝒚 𝒑𝒐𝒓𝒂𝒏𝒏𝒚 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍 𝒊 𝒔𝒑ł𝒂𝒔𝒛𝒄𝒛𝒆𝒏𝒊𝒆 𝒅𝒐𝒃𝒐𝒘𝒆𝒋 𝒌𝒓𝒛𝒚𝒘𝒆𝒋 𝒋𝒆𝒈𝒐 𝒘𝒚𝒅𝒛𝒊𝒆𝒍𝒂𝒏𝒊𝒂. 𝑻𝒐 𝒕𝒛𝒘. „𝒘𝒚𝒑𝒂𝒍𝒆𝒏𝒊𝒆 𝒐𝒔𝒊 𝑯𝑷𝑨”, 𝒕𝒚𝒑𝒐𝒘𝒆 𝒅𝒍𝒂 𝒑𝒓𝒛𝒆𝒘𝒍𝒆𝒌ł𝒆𝒈𝒐 𝒔𝒕𝒓𝒆𝒔𝒖. 𝑾 𝒑𝒓𝒛𝒆𝒄𝒊𝒘𝒊𝒆𝒏́𝒔𝒕𝒘𝒊𝒆 𝒅𝒐 𝒓𝒆𝒂𝒌𝒄𝒋𝒊 𝒐𝒔𝒕𝒓𝒆𝒋, 𝒈𝒅𝒛𝒊𝒆 𝒅𝒐𝒄𝒉𝒐𝒅𝒛𝒊 𝒅𝒐 𝒉𝒊𝒑𝒆𝒓𝒂𝒌𝒕𝒚𝒘𝒂𝒄𝒋𝒊 𝒊 𝒏𝒂𝒅𝒑𝒓𝒐𝒅𝒖𝒌𝒄𝒋𝒊 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍𝒖, 𝒑𝒓𝒛𝒆𝒘𝒍𝒆𝒌ł𝒚 𝒔𝒕𝒓𝒆𝒔 𝒑𝒓𝒐𝒘𝒂𝒅𝒛𝒊 𝒅𝒐 𝒅𝒆𝒔𝒆𝒏𝒔𝒚𝒕𝒚𝒛𝒂𝒄𝒋𝒊 𝒓𝒆𝒄𝒆𝒑𝒕𝒐𝒓𝒐́𝒘 𝒈𝒍𝒖𝒌𝒐𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒌𝒐𝒊𝒅𝒐𝒘𝒚𝒄𝒉 𝒊 𝒐𝒃𝒏𝒊𝒛̇𝒆𝒏𝒊𝒂 𝒘𝒓𝒂𝒛̇𝒍𝒊𝒘𝒐𝒔́𝒄𝒊 𝒏𝒂 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍.
W praktyce oznacza to, że organizm traci zdolność do adaptacji – osoba stale odczuwa napięcie, ma problemy ze snem, drażliwość, a system nerwowy pozostaje w stanie chronicznego „czuwania”.

𝐁𝐚𝐝𝐚𝐧𝐢𝐞 – 𝐄𝐱𝐭𝐫𝐚𝐤𝐭 𝐑𝐮𝐦𝐢𝐚𝐧𝐤𝐮 𝐚 𝐨𝐬́ 𝐇𝐏𝐀

W badaniu przeprowadzonym na 49 osobach z umiarkowanym lub ciężkim GAD oceniano wpływ 8-tygodniowej suplementacji standaryzowanym ekstraktem z rumianku na poziomy ślinowego kortyzolu.
Uczestnicy codziennie przyjmowali rumianek przez dwa miesiące, a stężenie kortyzolu mierzono czterokrotnie w ciągu dnia (8:00, 12:00, 16:00 i 20:00). 𝑷𝒐 𝒛𝒂𝒌𝒐𝒏́𝒄𝒛𝒆𝒏𝒊𝒖 𝒊𝒏𝒕𝒆𝒓𝒘𝒆𝒏𝒄𝒋𝒊 𝒐𝒅𝒏𝒐𝒕𝒐𝒘𝒂𝒏𝒐, 𝒛̇𝒆 𝒐𝒔𝒐𝒃𝒚, 𝒖 𝒌𝒕𝒐́𝒓𝒚𝒄𝒉 𝒅𝒐𝒔𝒛ł𝒐 𝒅𝒐 𝒘𝒛𝒓𝒐𝒔𝒕𝒖 𝒑𝒐𝒓𝒂𝒏𝒏𝒆𝒈𝒐 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍𝒖 𝒊 𝒘𝒊𝒆̨𝒌𝒔𝒛𝒆𝒈𝒐 𝒏𝒂𝒄𝒉𝒚𝒍𝒆𝒏𝒊𝒂 𝒅𝒐𝒃𝒐𝒘𝒆𝒋 𝒌𝒓𝒛𝒚𝒘𝒆𝒋 (𝒄𝒛𝒚𝒍𝒊 𝒃𝒂𝒓𝒅𝒛𝒊𝒆𝒋 𝒘𝒚𝒓𝒂𝒛́𝒏𝒆𝒈𝒐 𝒔𝒑𝒂𝒅𝒌𝒖 𝒑𝒐𝒛𝒊𝒐𝒎𝒖 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍𝒖 𝒘 𝒄𝒊𝒂̨𝒈𝒖 𝒅𝒏𝒊𝒂), 𝒖𝒛𝒚𝒔𝒌𝒂ł𝒚 𝒛𝒏𝒂𝒄𝒛𝒂̨𝒄𝒐 𝒍𝒆𝒑𝒔𝒛𝒆 𝒘𝒚𝒏𝒊𝒌𝒊 𝒌𝒍𝒊𝒏𝒊𝒄𝒛𝒏𝒆 – 𝒓𝒆𝒅𝒖𝒌𝒄𝒋𝒆̨ 𝒐𝒃𝒋𝒂𝒘𝒐́𝒘 𝒍𝒆̨𝒌𝒖 𝒊 𝒑𝒐𝒑𝒓𝒂𝒘𝒆̨ 𝒔𝒂𝒎𝒐𝒑𝒐𝒄𝒛𝒖𝒄𝒊𝒂.
Co ciekawe, największe korzyści odnotowano u pacjentów z najniższym poziomem kortyzolu wyjściowego, czyli tych, u których oś stresu była najbardziej „wypalona”. Wyniki sugerują, że rumianek może działać regulująco – nie poprzez tłumienie kortyzolu, lecz poprzez normalizację jego rytmu.

𝐌𝐞𝐜𝐡𝐚𝐧𝐢𝐳𝐦 𝐝𝐳𝐢𝐚ł𝐚𝐧𝐢𝐚 – 𝐚𝐩𝐢𝐠𝐞𝐧𝐢𝐧𝐚 𝐢 𝐧𝐞𝐮𝐫𝐨𝐫𝐞𝐠𝐮𝐥𝐚𝐜𝐣𝐚

𝑹𝒖𝒎𝒊𝒂𝒏𝒆𝒌 𝒛𝒂𝒘𝒊𝒆𝒓𝒂 𝒍𝒊𝒄𝒛𝒏𝒆 𝒛𝒘𝒊𝒂̨𝒛𝒌𝒊 𝒂𝒌𝒕𝒚𝒘𝒏𝒆 𝒃𝒊𝒐𝒍𝒐𝒈𝒊𝒄𝒛𝒏𝒊𝒆, 𝒘 𝒕𝒚𝒎 𝒇𝒍𝒂𝒘𝒐𝒏𝒐𝒊𝒅𝒚 – 𝒂𝒑𝒊𝒈𝒆𝒏𝒊𝒏𝒆̨, 𝒍𝒖𝒕𝒆𝒐𝒍𝒊𝒏𝒆̨ 𝒊 𝒌𝒘𝒆𝒓𝒄𝒆𝒕𝒚𝒏𝒆̨. To właśnie 𝒂𝒑𝒊𝒈𝒆𝒏𝒊𝒏𝒂 𝒐𝒅𝒑𝒐𝒘𝒊𝒂𝒅𝒂 𝒛𝒂 𝒋𝒆𝒈𝒐 𝒅𝒛𝒊𝒂ł𝒂𝒏𝒊𝒆 𝒖𝒔𝒑𝒐𝒌𝒂𝒋𝒂𝒋𝒂̨𝒄𝒆 𝒊 𝒑𝒓𝒛𝒆𝒄𝒊𝒘𝒍𝒆̨𝒌𝒐𝒘𝒆. 𝑾𝒚𝒌𝒂𝒛𝒂𝒏𝒐, 𝒛̇𝒆 𝒘𝒊𝒂̨𝒛̇𝒆 𝒔𝒊𝒆̨ 𝒐𝒏𝒂 𝒛 𝒓𝒆𝒄𝒆𝒑𝒕𝒐𝒓𝒂𝒎𝒊 𝑮𝑨𝑩𝑨-𝑨 𝒘 𝒎𝒐́𝒛𝒈𝒖 – tymi samymi, które są celem działania leków anksjolitycznych, takich jak benzodiazepiny, ale bez ich efektów ubocznych czy uzależniającego potencjału.
Dodatkowo 𝒂𝒑𝒊𝒈𝒆𝒏𝒊𝒏𝒂 𝒉𝒂𝒎𝒖𝒋𝒆 𝒏𝒆𝒖𝒓𝒐𝒑𝒓𝒛𝒆𝒌𝒂𝒛́𝒏𝒊𝒄𝒕𝒘𝒐 𝒈𝒍𝒖𝒕𝒂𝒎𝒊𝒏𝒊𝒂𝒏𝒐𝒘𝒆 (𝑵𝑴𝑫𝑨), 𝒌𝒕𝒐́𝒓𝒆 𝒐𝒅𝒑𝒐𝒘𝒊𝒂𝒅𝒂 𝒛𝒂 𝒏𝒂𝒅𝒎𝒊𝒆𝒓𝒏𝒆 𝒑𝒐𝒃𝒖𝒅𝒛𝒆𝒏𝒊𝒆 𝒖𝒌ł𝒂𝒅𝒖 𝒏𝒆𝒓𝒘𝒐𝒘𝒆𝒈𝒐, a w badaniach na zwierzętach obserwowano downregulację osi HPA – czyli przywrócenie prawidłowej odpowiedzi stresowej.
Rumianek działa więc dwukierunkowo: z jednej strony łagodzi napięcie psychiczne, z drugiej – reguluje fizjologiczne mechanizmy stresu, wpływając na wydzielanie kortyzolu, jego rytm dobowy i wrażliwość receptorów.

𝐑𝐮𝐦𝐢𝐚𝐧𝐞𝐤 𝐚 𝐨𝐬́ 𝐦𝐨́𝐳𝐠–𝐣𝐞𝐥𝐢𝐭𝐚

Zaburzenia lękowe, zwłaszcza przewlekłe, coraz częściej łączone są z dysfunkcjami osi mózg–jelita. Kortyzol wpływa na mikrobiotę, przepuszczalność bariery jelitowej i funkcjonowanie nerwu błędnego, a z kolei stan zapalny jelit może nasilać objawy lęku.
𝑹𝒖𝒎𝒊𝒂𝒏𝒆𝒌, 𝒅𝒛𝒊𝒆̨𝒌𝒊 𝒅𝒛𝒊𝒂ł𝒂𝒏𝒊𝒖 𝒔𝒑𝒂𝒛𝒎𝒐𝒍𝒊𝒕𝒚𝒄𝒛𝒏𝒆𝒎𝒖, 𝒑𝒓𝒛𝒆𝒄𝒊𝒘𝒛𝒂𝒑𝒂𝒍𝒏𝒆𝒎𝒖 𝒊 𝒎𝒐𝒅𝒖𝒍𝒖𝒋𝒂̨𝒄𝒆𝒎𝒖 𝒎𝒊𝒌𝒓𝒐𝒇𝒍𝒐𝒓𝒆̨, 𝒘𝒔𝒑𝒊𝒆𝒓𝒂 𝒓𝒐́𝒘𝒏𝒊𝒆𝒛̇ 𝒕𝒆̨ 𝒅𝒘𝒖𝒌𝒊𝒆𝒓𝒖𝒏𝒌𝒐𝒘𝒂̨ 𝒌𝒐𝒎𝒖𝒏𝒊𝒌𝒂𝒄𝒋𝒆̨. 𝑾ł𝒂𝒔́𝒏𝒊𝒆 𝒅𝒍𝒂𝒕𝒆𝒈𝒐 𝒋𝒆𝒔𝒕 𝒔𝒕𝒐𝒔𝒐𝒘𝒂𝒏𝒚 𝒏𝒊𝒆 𝒕𝒚𝒍𝒌𝒐 𝒘 𝑮𝑨𝑫, 𝒂𝒍𝒆 𝒕𝒆𝒛̇ 𝒘 𝒛𝒆𝒔𝒑𝒐𝒍𝒆 𝒋𝒆𝒍𝒊𝒕𝒂 𝒅𝒓𝒂𝒛̇𝒍𝒊𝒘𝒆𝒈𝒐 (𝑰𝑩𝑺), który często współwystępuje z zaburzeniami lękowymi.

𝐏𝐨𝐝𝐬𝐮𝐦𝐨𝐰𝐚𝐧𝐢𝐞:

Badania potwierdzają, że rumianek to znacznie więcej niż ziołowy środek na uspokojenie. Jego wpływ na biochemię stresu jest mierzalny – normalizuje rytm dobowy kortyzolu, wspiera regenerację osi HPA i przywraca fizjologiczną równowagę między ciałem a układem nerwowym.
W kontekście uogólnionego zaburzenia lękowego oznacza to realne wsparcie w odzyskaniu równowagi psychicznej i fizjologicznej. 𝑫𝒛𝒊𝒂ł𝒂 𝒅𝒆𝒍𝒊𝒌𝒂𝒕𝒏𝒊𝒆, 𝒂𝒍𝒆 𝒔𝒚𝒔𝒕𝒆𝒎𝒐𝒘𝒐 – 𝒑𝒐𝒑𝒓𝒛𝒆𝒛 𝒓𝒆𝒈𝒖𝒍𝒂𝒄𝒋𝒆̨ 𝒌𝒐𝒓𝒕𝒚𝒛𝒐𝒍𝒖, 𝒘𝒑ł𝒚𝒘 𝒏𝒂 𝒓𝒆𝒄𝒆𝒑𝒕𝒐𝒓𝒚 𝑮𝑨𝑩𝑨, 𝒉𝒂𝒎𝒐𝒘𝒂𝒏𝒊𝒆 𝒏𝒂𝒅𝒂𝒌𝒕𝒚𝒘𝒏𝒐𝒔́𝒄𝒊 𝒈𝒍𝒖𝒕𝒂𝒎𝒊𝒏𝒊𝒂𝒏𝒐𝒘𝒆𝒋 𝒊 𝒘𝒔𝒑𝒊𝒆𝒓𝒂𝒏𝒊𝒆 𝒐𝒔𝒊 𝒎𝒐́𝒛𝒈–𝒋𝒆𝒍𝒊𝒕𝒂.
Rumianek, o profilu neuroendokrynnym, może być cennym elementem terapii u osób z przewlekłym stresem, lękiem i zaburzeniami snu – przywracając nie tylko spokój, ale też naturalny rytm biologiczny organizmu.

𝒉𝒕𝒕𝒑𝒔://𝒅𝒐𝒊.𝒐𝒓𝒈/10.1016/𝒋.𝒋𝒑𝒔𝒚𝒄𝒉𝒊𝒓𝒆𝒔.2017.10.011

Spodobał ci sie ten post? Zostaw polubienie lub komentarz.

Jeśli 𝒄𝒉𝒄𝒆𝒔𝒛 𝒃𝒚𝒄́ 𝒏𝒂 𝒃𝒊𝒆𝒛̇𝒂̨𝒄𝒐, 𝒅𝒐𝒅𝒂𝒋 𝐇𝐨𝐥𝐢𝐬𝐭𝐢𝐜-𝐇𝐞𝐚𝐥𝐢𝐧𝐠-𝐖𝐚𝐲 𝒅𝒐 𝒐𝒃𝒔𝒆𝒓𝒘𝒐𝒘𝒂𝒏𝒚𝒄𝒉– znajdziesz jeszcze więcej ciekawostek i informacji związanych ze zdrowiem.

𝐓𝐞𝐤𝐬𝐭: 𝐁𝐚𝐫𝐛𝐚𝐫𝐚 𝐑𝐚𝐝𝐮𝐥𝐬𝐤𝐚-𝐎𝐫𝐳𝐥𝐨𝐰𝐬𝐤𝐚 -𝐅𝐮𝐧𝐜𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐇𝐞𝐫𝐛𝐚𝐥 𝐓𝐡𝐞𝐫𝐚𝐩𝐢𝐬𝐭

13/12/2025

Rodzicu musisz to wiedzieć

12/12/2025

Dr Andrew Grotzinger z Uniwersytetu Kolorado w Boulder i jego zespół (w tym naukowcy z Polski) stworzyli model odrębnych i wspólnych genetycznych wariantów ryzyka dla 14 chorób psychicznych. Wyniki swoich badań opisują w najnowszym wydaniu tygodnika "Nature".

Badane zaburzenia to:
zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD),
jadłowstręt psychiczny,
zaburzenia ze spektrum autyzmu,
zaburzenie afektywne dwubiegunowe,
zaburzenie depresyjne powracające,
zaburzenie obsesyjno- kompulsyjne,
schizofrenia,
zespół Tourette'a,
zaburzenia związane z używaniem alkoholu,
zaburzenia lękowe,
zespół stresu pourazowego,
uzależnienie od nikotyny,
zaburzenia związane z używaniem opioidów i konopi indyjskich.

Analiza obejmowała dane genetyczne pochodzące od ponad miliona osób. Jeśli dwie cechy lub choroby mają wiele wspólnych wariantów ryzyka, mówi się, że są silnie skorelowane genetycznie. Na podstawie takich wysokich korelacji autorzy pracy stwierdzili, że zaburzenia można pogrupować w pięć szerokich kategorii, które nazywają czynnikami genomicznymi - charakteryzującymi się wysokim stopniem wspólnego ryzyka.

W sumie czynniki te odpowiadają aż za blisko dwie trzecie łączonej dziedziczności różnych zaburzeń psychicznych.
1.Czynnik kompulsywny. Obejmuje jadłowstręt psychiczny, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zespół Tourette’a i częściowo pokrywa się z zaburzeniami lękowymi.
2.Czynnik schizofreniczno-dwubiegunowy. Obejmuje schizofrenię i chorobę afektywną dwubiegunową. Jego geny wykazują silną ekspresję w neuronach pobudzających i obszarach mózgu zaangażowanych w przetwarzanie rzeczywistości.
3.Czynnik neurorozwojowy. Obejmuje zaburzenia ze spektrum autyzmu i zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Nakłada się zarówno na czynniki kompulsywne, jak i schizofrenii-dwubiegunowej, odzwierciedlając wspólne ścieżki rozwojowe.
4.Czynnik internalizujący. Obejmuje duże zaburzenie depresyjne, zespół stresu pourazowego i zaburzenia lękowe. Geny czynnika internalizującego są powiązane z komórkami podporowymi mózgu, zwanymi glejem, co sugeruje, że zaburzenia nastroju i lękowe są ściślej powiązane z infrastrukturą okablowania mózgu niż z komórkami przekazującymi sygnały.
5. Czynnik używania substancji. Obejmuje uzależnienie od alkoholu, marihuany, nikotyny i opioidów, częściowo pokrywając się z ADHD. Autorzy pracy stwierdzili silne powiązania między tym czynnikiem genetycznym a wskaźnikami społeczno-ekonomicznymi, takimi jak dochody, i funkcjami poznawczymi. Sugeruje to, że "uruchomienie jego genetyki" może być bardziej powiązane ze szlakami społeczno-środowiskowymi niż w przypadku innych czynników.

Autorzy publikacji podkreślają, że niewiele wariantów genetycznych jest unikalnych dla pojedynczej choroby.

Dlatego choć kategorie w Podręczniku Diagnostyczno-Statystycznym mogą być przydatne klinicznie, to na poziomie biologicznym wydają się arbitralne.

Margit Kossobudzka, Gazeta Wyborcza, 10.12.2025
il. Przekrój strzałkowy ludzkiego mózgu. Rycina z tomu 3 Traite Complet de l'Anatomie de l'Homme autorstwa Jean-Baptiste Marc Bourgery. Ilustracja autorstwa Nicolasa-Henri Jacoba.

08/12/2025

„Nie jestem już sobą. Nie potrafię myśleć. Ciągle się boję. Moje ciało wariuje”. Tak mówi wiele osób, które doświadczyły przemocy.
Bo przemoc nie kończy się w momencie rozstania. Ona zostawia ślad w mózgu.

Co to znaczy, że przemoc wywołuje “zapalenie mózgu”?

Kiedy żyjesz w ciągłym strachu — gdy ktoś Cię kontroluje, krytykuje, poniża, budzi w Tobie lęk lub poczucie zagrożenia — Twój układ nerwowy zaczyna działać tak, jakbyś był/a w środku wojny.
Bez przerwy.
Dniami, miesiącami, latami.

Organizm wysyła sygnały: „Ratuj się”.
Nerwy są w ciągłym napięciu, kortyzol nie spada, ciało nie odpoczywa.
A wtedy w mózgu pojawia się neuroinflamacja — stan zapalny, który wpływa na:
• pamięć i koncentrację,
• regulację emocji,
• poczucie energii,
• odporność psychiczną,
• zdolność podejmowania decyzji,
• odczuwanie radości.

Dlatego osoby po przemocy często mówią:
• „Nie potrafię zebrać myśli.”
• „Mam mgłę mózgową.”
• „Reaguję jakby wszystko było zagrożeniem.”
• „Jestem wiecznie zmęczona.”
• „Nic mnie nie cieszy.”
• „Chcę być sobą, ale nie umiem.”

To nie jest Twoja wina.
To biologia.

Dlaczego tak się dzieje?

Mózg miał tylko jedno zadanie: chronić Cię przed tym, kto miał Cię kochać.
Gdy stres jest przewlekły, komórki odpowiedzialne za ochronę (mikroglej) zaczynają działać jak alarm, który nie chce się wyłączyć.
To właśnie stan zapalny.

I dopiero gdy ten system poczuje bezpieczeństwo, może powoli zacząć się uspokajać.

Jak można to leczyć i łagodzić?

To wymaga czasu, ale jest możliwe.
Bardzo możliwe.

Najbardziej wspiera:
- bezpieczeństwo fizyczne i emocjonalne,
- codzienna regulacja układu nerwowego: oddech, ruch, kontakt z ciałem,
- sen i regeneracja (nawet krótkie drzemki pomagają wyciszyć reakcje stresowe),
- uspokojenie relacji biologicznej: stabilne posiłki, nawodnienie, ciepło, odpoczynek,
- terapia, w której ciało i emocje mogą w końcu rozbroić stare alarmy,
- delikatne, małe rytuały opieki: światło, muzyka, cisza.

Pamiętaj:

Twój mózg nie jest uszkodzony.
On jest zmęczony walką.

I gdy tylko dostanie sygnał, że już nie musi Cię bronić — zacznie powoli wracać do równowagi.
Krok po kroku.
Dzień po dniu.

Zaufaj temu procesowi.
Twoje ciało chce nauczyć Cię życia poza strachem.

——
Przemoc nie ma płci.
Świadomość jej mechanizmów to pierwszy krok,
by ją zrozumieć i przerwać.

——
Telefony zaufania / pomoc dla osób doświadczających przemocy:
1. Ogólnopolski Telefon dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”
📞 800 120 002 – bezpłatny, całodobowy
2. Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym
📞 800 70 22 22 – bezpłatny, całodobowy
3. Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych
📞 116 123 – bezpłatny
4. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia
📞 112 – numer alarmowy, czynny całą dobę

05/12/2025

Warto wiedzieć

17/11/2025

Rodzicu to musisz wiedzieć

🧠 Mózg w erze TikToka – jak krótkie treści zmieniają koncentrację i emocje?
Żyjemy w świecie, w którym wszystko dzieje się szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Media społecznościowe – zwłaszcza TikTok – stały się codziennością młodych ludzi. Kilkusekundowe filmiki, dynamiczna muzyka, efekty specjalne i błyskawicznie zmieniające się obrazy tworzą środowisko, w którym mózg dziecka jest nieustannie bombardowany bodźcami. Choć taka forma rozrywki wydaje się nieszkodliwa, naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na jej wpływ na koncentrację i regulację emocji.

Jedno z najbardziej znanych badań przeprowadzono w 2022 roku i opublikowano w JAMA Pediatrics. Naukowcy zaprosili do udziału grupę dzieci i nastolatków, a następnie ocenili, jak korzystanie z TikToka wpływa na ich zdolność skupienia. Wyniki były jednoznaczne: im częściej młodzi użytkownicy oglądali krótkie, intensywne treści, tym słabsza była ich koncentracja podczas zadań wymagających dłuższego skupienia. Badania MRI pokazały dodatkowo, że szybkie filmiki silnie pobudzają układ nagrody w mózgu – wyzwalają wyrzuty dopaminy, czyli „chemii natychmiastowej przyjemności”. Jednocześnie obniżała się aktywność w obszarach odpowiedzialnych za kontrolę uwagi i hamowanie impulsów.

Innymi słowy, mózg dziecka zaczyna przyzwyczajać się do szybkiej, ciągłej stymulacji i natychmiastowych emocji. To sprawia, że nauka, czytanie, lekcje czy zwykła rozmowa – wymagające spokojnego, dłuższego skupienia – stają się trudniejsze, bardziej męczące, a często wręcz nudne. Po odłożeniu telefonu wiele dzieci doświadcza rozdrażnienia, przeciążenia emocjonalnego lub poczucia „pustki”, bo ich układ nerwowy wciąż oczekuje kolejnej dawki bodźców.

To ważny sygnał dla rodziców, nauczycieli i specjalistów. Nie chodzi o demonizowanie nowych technologii, ale o zrozumienie, że młody mózg jest szczególnie podatny na wpływ krótkiej, intensywnej rozrywki. Świadomość tego pozwala mądrzej planować korzystanie z ekranów – w taki sposób, aby wspierać rozwój koncentracji, uważności i odporności emocjonalnej młodych ludzi.

Jeśli chcemy, by dzieci potrafiły skupić się, uczyć, odpoczywać i regulować swoje emocje, musimy pokazać im również świat, który nie pędzi — świat rozmowy, ruchu, zabawy, twórczości i zwykłej, długiej ciszy. To właśnie w tych przestrzeniach mózg ma szansę naprawdę odpocząć i rosnąć.

09/11/2025

Wiedza jest ważna

Depresja to nie tylko zaburzenie nastroju - to choroba, w której zawodzi komunikacja między neuronami. Najnowsze badania sugerują, że winowajcą może być białko SNAP-25 - kluczowy element synaps, bez którego neurony przestają się ze sobą komunikować.

Link do artykułu w komentarzu 👇

20/10/2025

Wysoka jakość kontaktu rodziców z dzieckiem potwierdzona naukowo

Nie raz widzieliśmy w filmach scenę, jak rodzice pochylają się nad maleństwem i mówią coś cichutko:
„Cześć, maleństwo… jestem tu.”

Niektórzy wtedy kiwają głową z powątpiewaniem:
„Ale po co? Ono przecież nic nie rozumie.”

No to mamy coś dla was. Nowe badanie z października 2025 roku pokazało, że głos mamy dosłownie przyspiesza dojrzewanie mózgu wcześniaków. Wcześniaki, które w szpitalu słuchały nagrań głosu swojej mamy, miały szybciej rozwijający się trakt językowy — połączenie między obszarami mózgu odpowiedzialnymi za mowę i rozumienie. I to nie poezja – w MRI widać to czarno na białym, a dokładniej kolorowo na czarnym - patrz MRI poniżej (prezentuje trakt językowy).

Także nie tylko technologia może pomóc malutkim, ale również ciepły znajomy pełny emocji głos.

18/10/2025

Wiedza naukowa wdrożona w praktykę przynosi wymierne korzyści - nastolatkowie mają zmieniony zegar biologiczny - później zasypiają zatem potrzebują dłużej pospać, aby ich mózg mógł przyswajać wiedzę w szkole. Chciałabym, aby nasz system szkolny także potrafił wprowadzać w życie wiedzę płynącą z neurobiologii.

Przykład z życia naszych europejskich sąsiadów:
Otóż jedna z brytyjskich szkół średnich odnotowała niezwykłe wyniki po przesunięciu godziny rozpoczęcia zajęć z 8:50 na 10:00. Według czteroletniego badania prowadzonego przez dr. Paula Kelleya, opublikowanego w "Frontiers in Human Neuroscience", zmiana ta doprowadziła do dramatycznego spadku nieobecności uczniów z powodu chorób – o ponad 50% mniej dni chorobowych odnotowano w ciągu dwóch lat późniejszego rozpoczęcia zajęć. Poprawiły się również wyniki akademickie, z 12% wzrostem liczby uczniów osiągających dobre postępy na egzaminach krajowych.

Badanie koncentrowało się na uczniach w wieku od 13 do 16 lat, grupie szczególnie dotkniętej zmianami w wzorcach snu w okresie dojrzewania. Według dr. Kelleya, nastolatki doświadczają naturalnej zmiany w rytmach dobowych, co utrudnia im zasypianie wcześnie i budzenie się wypoczętym na poranne zajęcia. Rozpoczynając szkołę o 10:00, harmonogram bardziej odpowiadał ich biologicznym zegarom, co skutkowało lepszym snem, poprawą zdrowia i większą koncentracją na lekcjach.

Co ciekawe, gdy szkoła powróciła do wcześniejszej godziny rozpoczęcia zajęć, wskaźniki chorób wzrosły ponownie o 30%, co potwierdza związek między snem a dobrostanem uczniów. Wyniki te wspierają rosnącą liczbę badań sugerujących, że późniejsze godziny rozpoczęcia zajęć mogą mieć głęboki wpływ zarówno na zdrowie fizyczne, jak i sukcesy akademickie.

To badanie dodaje argumentów do tezy, że systemy edukacyjne powinny brać pod uwagę naukę o śnie przy projektowaniu harmonogramów szkolnych. Według badaczy, dostosowanie godzin szkolnych do biologii nastolatków to nie tylko kwestia komfortu, ale także zdrowia publicznego i równości edukacyjnej.