01/12/2025
Haluksy
👣
Pytacie często o Haluksa ?
https://www.mdpi.com/2075-4418/12/12/2945
W 2022 roku Jacek Dygut i Monika Piwowar z
Zakładu Bioinformatyki i Telemedycyny, Wydział Lekarski, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum w Krakowie opublikowali bardzo interesujące badania medyczne z których wynika:
🔎 Mięśnie zewnętrzne i wewnętrzne kształtują łuki stopy i ustawienie palców,
🔎 Działanie grupy mięśni prowadzi do stworzenia nowej jakości ruchu,
🔎 Przyczynami statycznych deformacji stopy są:
- przeciążenia i osłabienia mięśni stabilizujących łuk poprzeczny i podłużny stopy
- rozciągnięcie aparatu więzadłowo-torebkowego pod wpływem siły grawitacji lub innych sił zewnętrznych t.j. ciasnego obuwia lub butów na wysokim obcasie)
Rezultatem jest zaburzenie równowagi sił mięśniowo-pociągowych na poziomie stopy,
🔎 Prawidłową architekturę stopy, oprócz biernych stabilizatorów, zapewnia zrównoważony skurcz izometryczny, głównie mięśni zewnętrznych stopy. To z kolei zapewnia prawidłowe ustawienie ścięgien mięśni, których przyczepy dystalne znajdują się na paliczkach palców.
🔎 Przyczepy bliższe rozpoczynają się w podudziu i kończą u podstawy pierwszej kości śródstopia i kości klinowatej przyśrodkowej, po stronie podeszwowej. Jest to najsilniejszy statyczny układ mięśniowy zaangażowany w kształtowanie głównie łuku poprzecznego.
🔎 Anatomiczny łuk poprzeczny w części tylnej, ukształtowany przez kości i stabilizowany przez strzemiączko ścięgniste, przenosi się „drogą kostną” do głów kości śródstopia, kształtując w ten sposób łuk poprzeczny przedni.
🔎 Strzemiączko ścięgniste powoduje zwężenie stopy w części tylnej, jednocześnie unosząc łuk podłużny przyśrodkowy i podpierając łuk boczny stopy
🔎 Zrównoważenie strzemienia ścięgnistego uzyskuje się poprzez generowanie momentów siły w mięśniach uzupełniających strzemię, a także w mięśniu trójgłowym uda.
🔎 Stabilizując układ w pozycji zerowej stopy, należy również uwzględnić momenty siły generowane przez ciężar ciała rozłożony promieniowo od punktu równowagi bazowej.
🔎 Mięśnie uzupełniające strzemię ścięgniste mają znacznie większy wpływ na podtrzymywanie łuku podłużnego stopy niż mięśnie strzemienia ścięgnistego.
🔎 Niezależne działanie mięśnia piszczelowego tylnego odwraca, przywodzi i zgina stopę. Gdy ruch ten jest blokowany przez mięsień strzałkowy krótki – ewertor (najsilniejszy ewertor stopy) oraz zginacz i odwodziciel – łuk podłużny stopy jest skutecznie podtrzymywany.
🔎 Mięsień strzałkowy krótki działa zbieżnie z mięśniem strzałkowym długim; tj. przecina oś górnego stawu skokowego od tyłu, działając w ten sposób jako zginacz, oraz bocznie od osi dolnego stawu skokowego (oś Henkego), działając w ten sposób jako nawracacz/odwodziciel.
🔎 Luk podłużny przyśrodkowy jest podniesiony w stopie nieobciążonej
🔎 W stopie obciążonej łuk podłużny przyśrodkowy jest silnie wspierany przez mięsień piszczelowy tylny. Hicks wykazał w badaniach eksperymentalnych stopy obciążonej, że mięsień piszczelowy tylny nie może aktywnie unosić łuku przyśrodkowego, ale jest najważniejszym mięśniem podtrzymującym ten łuk
🔎 Mechanizm zgięcia pierwszej jednostki palca to mechanizm ewersji przodostopia, w którym pierwsza jednostka palca wykazuje zgięcie podeszwowe
🔎Mięsień piszczelowy tylny jest opisywany jako główny mięsień podtrzymujący przyśrodkowy łuk podłużny.
🔎Mięsień trójgłowy łydki jest najsilniejszym mięśniem unoszącym przyśrodkowy łuk podłużny.
🔎 Kość łódkowata, sztywno połączona więzadłami (lig. cuboideonaviculare plantare et dorsale) z kością sześcienną, jest unoszona ku górze i w kierunku strony bocznej, co znacznie pogłębia przyśrodkowy łuk podłużny w części śródstopia
🔎 Pozycja stojąca jest mniej intensywna. Wynika to z faktu oddalenia mięśni pociągających od osi Henkego. W fazie statycznej mięśnie pociągające mięśnia piszczelowego tylnego i mięśnia trójgłowego łydki są położone przyśrodkowo od osi Henkego.
🔎 W sytuacji dynamicznej (chodzie) siła pociągająca tych mięśni oddala się od osi Henkego bardziej przyśrodkowo, wzmacniając ten mechanizm
🔎 Mięsień trójgłowy łydki jest najsilniejszym mięśniem zginającym stopę na wysokości stawu skokowego.
🔎 Składowa supinacji zarówno mięśnia trójgłowego łydki, jak i mięśnia piszczelowego tylnego w pozycji statycznej przeciwdziała ciężarowi ciała, który próbuje ustawić stopę w pozycji pronacji. Współpraca tych dwóch mięśni jest szczególnie podkreślona w fazie unoszenia pięty podczas chodu.
🔎 Mięsień piszczelowy tylny ma na celu odwrócenie dolnego stawu skokowego i stawu śródstopia podczas unoszenia pięty, odpychania się i odrywania palców. Utrata tego mięśnia prowadzi do nabytego płaskostopia z spłaszczeniem łuku stopy, odwodzeniem przodostopia i ewersją pięty.
🔎 W warunkach statycznych w pozycji stojącej siła pociągająca mięśnia piszczelowego przedniego znajduje się na osi Henkego i przyśrodkowo od osi podłużnej stawu Choparta
🔎 Mięsień piszczelowy przedni, usztywnia śródstopie w górnej części łuku przyśrodkowego i napina tylny łuk poprzeczny.
🔎 Mięsień zginacz długi palców jest najsilniejszym mięśniem zginającym palce II-V. Podtrzymuje łuk podłużny.
🔎 Mięsień zginacz długi palucha (mięsień zewnętrzny) jest jednym z trzech głębokich mięśni tylnej części podudzia, które przyczepiają się do powierzchni podeszwowej dalszego paliczka palucha.
🔎 W efekcie mięsień zginacz palucha długi zgina nie tylko paluch, ale także pozostałe palce. Odgrywa on ważną rolę przy unoszeniu na palcach. Mięsień zginacz palucha długi oddziałuje na staw skokowy górny i wykonuje zgięcie podeszwowe
🔎 Powierzchnia stawowa kości piętowej, dla kości sześciennej, obniża się i przesuwa w kierunku strony przyśrodkowej, tak że kość łódkowata unosi się do góry i na bok. Na koniec łuk podłużny przyśrodkowy unosi się z jednoczesnym obniżeniem łuku podłużnego bocznego
🔎 Mięsień zginacz długi palucha wzmacnia i unosi przyśrodkowe podłużne sklepienie stopy i chroni przed płasko-koślawością.
🔎 Na prawidłowe ustawienie palucha wpływają bezpośrednio mięśnie zginacz i prostownik długi palucha (mięśnie zewnętrzne), a także mięśnie zginacz i prostownik krótki palucha oraz para mięśni antagonistycznych, tj. odwodziciel i przywodziciel palucha (mięśnie wewnętrzne). Cechą charakterystyczną tych mięśni jest położenie przyczepów dystalnych w palcu, zapewniające jego prawidłowe ułożenie. Prawidłowe funkcjonowanie mięśni jest możliwe, gdy architektura stopy, w tym łuki podłużne i poprzeczne, są prawidłowe.
🔎 Mięśnie zginacze i prostowniki palucha są aktywne głównie podczas chodu do przodu i dlatego określane są mianem „lejców napędowych”.
🔎 Mięsień prostownik długi palucha jest silnym prostownikiem palucha i stopy na wysokości stawu skokowego górnego.
🔎 Przebieg mięśnia prostownika długiego palucha bezpośrednio nad pierwszym palcem powoduje spłaszczenie przyśrodkowego łuku podłużnego w części przedniej.
🔎 W sytuacji, gdy paluch jest ustawiony grzbietowo (wyprost), uruchamia się mechanizm kołowrotu, co powoduje dociśnięcie głowy pierwszej kości śródstopia
🔎 Mięsień prostownik palucha krótki jest zlokalizowany na grzbiecie stopy, przyczepiony między kością piętową a paliczkiem bliższym palucha. Działając synergistycznie z mięśniem prostownik palucha długi, główną funkcją tego mięśnia jest wspomaganie prostowania palucha w stawie śródstopno-paliczkowym I.
🔎 Mięśnie zginacz i prostownik palucha odpowiadają za zginanie lub prostowanie palucha w płaszczyźnie strzałkowej na poziomie stawu śródstopno-paliczkowego I i stawów międzypaliczkowych. Mięśnie te odgrywają szczególną rolę podczas chodu. Mięsień zginacz długi i krótki palucha jest aktywny w fazie odpychania, natomiast mięsień prostownik długi i krótki palucha jest aktywny w fazie wymachu.
🔎 Mięśnie zginaczy są ponad 3-krotnie silniejsze od mięśni prostowników, ponieważ ich rolą jest wykonywanie pracy statycznej związanej z formowaniem przyśrodkowego łuku podłużnego stopy oraz pracy dynamicznej związanej z odbiciem stopy w fazie oderwania palców („napęd do przodu”).
🔎 Mięsień odwodziciel palucha i palców to mięśnie odpowiedzialne za kierunek palucha; stąd określa się je mianem „wodzy kierunkowych”.
🔎 Mięśnie odwodziciele palców rozpoczynają się na przyśrodkowej stronie kości piętowej, rozcięgna podeszwowego, guzowatości kości łódkowatej i powierzchni podeszwowej kości klinowatej przyśrodkowej, a kończy się na przyśrodkowej kości trzeszczki i podstawie paliczka bliższego po stronie przyśrodkowej. Jest to najsilniejszy krótki mięsień stopy, który kształtuje przyśrodkowy wyrostek podeszwy. Mięsień ten wzmacnia przyśrodkową, najbardziej wypukłą część łuku stopy. Ponadto zgina paluch i odwodzi go od palca II.
🔎 Równowaga między mięśniami odwodziciela palucha i przywodziciela palucha zapewnia prawidłowe ustawienie palucha w płaszczyźnie poziomej (podeszwowej) oraz wspiera poprzeczne i podłużne sklepienie stopy. Dzieje się tak głównie w przypadku ustabilizowanego stawu śródstopno-paliczkowego I i zablokowanego zgięcia podeszwowego palucha np. w pozycji stojącej i w fazie podparcia chodu. Należy podkreślić, że całkowity udział mięśni przywodziciela palucha i odwodziciela palucha w stabilizacji łuku stopy jest mniejszy niż udział ścięgien mięśni strzemionkowych lub mięśni „dźwigni stopy”
🔎 Główne działanie mięśnia przywodziciela palucha jest antagonistyczne w stosunku do mięśnia odwodziciela palucha, umożliwiając prawidłowe ustawienie palucha. Wspiera ono działanie ścięgna strzemionkowego, głównego stabilizatora łuku poprzecznego stopy. Głowa poprzeczna mięśnia Przywodziciel palucha pogłębia łuk poprzeczny, zwężając w ten sposób przodostopie, a głowa skośna pogłębia łuk podłużny, skracając stopę. Jednak ogólny udział mięśni przywodzicieli i odwodzicieli palucha w stabilizacji łuków stopy jest mniejszy niż ścięgien mięśni strzemiączkowych i innych mięśni zewnętrznych stopy.
🔎 Prawidłowa architektura stopy zapewnia optymalną pracę mięśni, przy zachowaniu fizjologicznego ułożenia palców. Prawidłowo wysklepiona forma stopy gwarantuje prawidłowy przebieg mięśni pociągających, których przyczepy kończą się na paliczkach palucha.
🔎 W wielu podręcznikach anatomii dominuje pogląd, że mięsień strzałkowy długi i krótki zginają stopę w kierunku podeszwowym oraz wywracają i odwodzą stopę. Oba mięśnie strzałkowe, wraz z mięśniem strzałkowym, Mięsień strzałkowy trzeci, określany jest jako mięsień płaskostopia, ponieważ działanie na staw skokowy dolny powoduje wywinięcie i odwodzenie stopy. Gdyby tak było, takie ustawienie stopy sprzyjałoby „zsuwaniu się” kości skokowej z kości piętowej.
🔎 Badania eksperymentalne Hicksa jednoznacznie pokazują, że mięsień strzałkowy długi nie jest mięśniem płaskostopia. Wręcz przeciwnie, odpowiada za podtrzymywanie łuku podłużnego przyśrodkowego, a także za jego unoszenie ze względu na dużą siłę wywinięcia przodostopia na wysokości stawu klinowo-łódkowego I (w wyniku zgięcia I jednostki palucha). Powielony błąd wynika z analizy mięśnia w jego pojedynczym działaniu, z pominięciem jego antagonisty. Opis stopy nieobciążonej jest błędnie przenoszony na warunki stopy obciążonej, na którą wpływają momenty sił pozostałych mięśni oraz moment ciężkości.
Podobna sytuacja dotyczy mięśni prostowników stopy, w tym mięśnia prostownika trzeciego. Mięsień piszczelowy przedni, który jest najsilniejszym prostownikiem stopy. W przypadku stopy nieobciążonej można założyć, że mięsień prostujący górny staw skokowy może powodować spłaszczenie łuku podłużnego przyśrodkowego, ponieważ jego bezpośrednia siła ciągnąca znajduje się powyżej pierwszego palca. W przypadku stopy obciążonej, gdy rzut środka ciężkości jest przesunięty poza oś górnego stawu skokowego, ekscentryczne skurcze mięśnia piszczelowego przedniego równoważą moment ciężkości. Dzięki temu ciężar jest przesunięty w kierunku pięty, a siła spłaszczająca ulega znacznemu zmniejszeniu, co wskazuje, że w warunkach obciążenia, mięsień piszczelowy przedni może paradoksalnie pogłębiać łuk podłużny przyśrodkowy stopy. Może również przyczyniać się do pogłębiania łuku podłużnego przyśrodkowego w śródstopiu ze względu na swój odwracający wpływ na staw Choparta, a gdy jego siła ciągnąca leży przyśrodkowo względem osi Henkego, jest także odwracaczem stawu skokowego dolnego
🔎 Często ocena deformacji palucha koślawego ogranicza się do badania odchylenia palucha wzdłuż pierwszej kości śródstopia lub stawu międzypaliczkowego oraz badania przebiegu mięśni z przyczepami na paliczkach palców
WNIOSKI DOTYCZĄCE HALUKSA
Naszym zdaniem analizę statycznych deformacji stóp należy rozszerzyć o ocenę rozkładu sił pociągających i momentów sił mięśni zewnętrznych oraz momentów ciężkości dla osi Henkego i podłużnej osi Choparta oraz osi stawu skokowego górnego i skośnej osi Choparta. Skumulowane momenty sił mięśni pociągających i momenty ciężkości muszą być zrównoważone po obu stronach osi obrotu stawu. Analiza ta pokazuje, czy łuki stóp mają prawidłowy kształt. Na podstawie takiego badania możemy określić, czy paluch koślawy występuje jako samodzielna deformacja, z prawidłowymi łukami stopy, czy też towarzyszy mu stopa poprzecznie płaska i/lub płasko-koślawa. Podstawą analizy palucha koślawego, płaskostopia poprzecznego i stopy płasko-koślawej, jest zrównoważenie działania układów mięśniowych odpowiedzialnych za prawidłowy kształt łuku poprzecznego i podłużnego stopy oraz prawidłowe ustawienie palców.
