Tomasz Kiedos - gabinet psychoterapii - Wrocław.

21/09/2025

NIEOCZYWISTE PRZEJAWY ROZWOJU W SPEKTRUM AUTYZMU ⬇️

W obszarze poznawczym
• Asymetria umiejętności – bardzo wysoki poziom w jednej dziedzinie (np. pamięć faktów, języki, matematyka) i równocześnie duże trudności w innej (np. organizacja, planowanie). Inaczej nazywa się to ostrym, szpiczastym profilem umiejętności (ang. spiky profile).
• Nietypowe strategie uczenia się – np. zapamiętywanie całych fragmentów tekstów zamiast rozumienia ogólnego sensu.
• Perfekcjonizm poznawczy – silna potrzeba dokładności i szczegółowości, która utrudnia elastyczne myślenie - co nie oznacza, że nie da się tego przekroczyć, można, ale świadomym wysiłkiem.
• Literalne rozumienie – nawet przy wysokim poziomie inteligencji trudności z ironią, podtekstami, „czytaniem między wierszami”; ponownie da się wyuczyć jakiegoś wzoru w tym temacie, można dopytać, analizować później i nabywać rozumienia tego, co zaszło / konsultować się.

W obszarze emocjonalnym
• nieharmonijny rozwój – np. nastolatek, który wciąż potrzebuje dziecięcych rytuałów bezpieczeństwa, ale w innych aspektach funkcjonuje dojrzale.
• Silne, ale nietypowo wyrażane emocje – zamiast łez przy smutku może pojawić się złość, milczenie albo reakcja „bez emocji”.
• Nietypowe źródła lęku – np. przed zmianą planu dnia, hałasem, kolorem ubrania.
• Opóźniona reakcja emocjonalna – emocje mogą pojawić się dopiero kilka godzin po zdarzeniu.

W obszarze społecznym
• Nadmierna uprzejmość i „dorosłość” – dziecko wydaje się wyjątkowo grzeczne, ale to wynik sztywnego trzymania się zasad.
• Dosłowne przestrzeganie reguł – traktowane jako „upór” lub „nieelastyczność”.
• Silne przywiązanie do jednej osoby zamiast równoległych relacji w grupie.
• Maskowanie przez naśladowanie – dziecko wydaje się typowo funkcjonować, ale to wynik ciężkiej pracy w odgrywaniu roli.

W obszarze sensorycznym i motorycznym
• Nieoczywiste trudności sensoryczne – np. problem tylko z jednym rodzajem tkaniny, specyficzną wysokością dźwięku, czy układem światła w pomieszczeniu.
• Dziwne wybiórcze reakcje – np. dziecko nie reaguje na głośny hałas, ale wpada w panikę na dźwięk chrupania chipsów.
• Niepewność ruchowa – drobne niezgrabności, trudności w sporcie, które nie są ewidentną niepełnosprawnością, ale utrudniają zabawy ruchowe.
• Zachowania samoregulacyjne „ukryte” – np. obgryzanie skórek, skubanie metek, pocieranie ołówka, które wyglądają jak „nawyki”, a są formą stymowania.

W obszarze zainteresowań i rozwoju tożsamości
• Monotematyczne zainteresowania – mogą być społecznie akceptowane (np. piłka nożna, gry komputerowe, konie), więc nie wyglądają „nietypowo”, ale różnią się intensywnością i głębokością.
• Wczesne, nietypowe pytania egzystencjalne – dzieci zastanawiają się nad śmiercią, nieskończonością, sprawiedliwością w wieku, gdy rówieśnicy interesują się zabawkami.
• Tworzenie własnych systemów – np. wymyślone języki, klasyfikacje, uporządkowane kolekcje, których inni nie rozumieją.

W codziennym funkcjonowaniu
• Nadmierna potrzeba rutyn – niewielkie zmiany (np. inna kolejność potraw na talerzu) powodują duży stres.
• Specyficzne nawyki snu i jedzenia – wybiórczość pokarmowa, rytuały przed snem.
• Nieregularna energia – okresy hiperaktywności przeplatane nagłym wyczerpaniem, interpretowane jako „lenistwo” albo „niechęć”.
• Trudności w samoobsłudze przy dobrym poziomie intelektualnym – np. ubieranie się, organizacja rzeczy, punktualność.

Przejawy te często nie są rozpoznawane jako spektrum, bo mogą wyglądać jak „indywidualne cechy charakteru”, „talenty”, „dziwactwa” albo „problemy wychowawcze”.
To sprawia, że wiele osób w spektrum diagnozuje się dopiero w dorosłości.

29/03/2025

Mateusz Gola: Bliskość seksualna jest jedną z nielicznych potrzeb w naszym życiu, której nie możemy zaspokoić w pełni samodzielnie. Gdy jesteśmy w związku, w bliskiej relacji, potrzebujemy otworzyć się na drugą osobę – zaufać i powierzyć jej naszą potrzebę seksualną. Licząc na to, że nie zostaniemy wyśmiani ani odrzuceni, a nasza potrzeba nie zostanie zbagatelizowana.

Anna Goc: A jeśli właśnie tak się dzieje?
Mateusz Gola: Jeśli pojawiają się rozbieżności – inne zapotrzebowanie na bliskość i seks, albo diametralnie odmienne rozumienie potrzeb seksualnych, warto próbować znaleźć jakiś konsensus, pokazać drugiej stronie, jak my to odczuwamy, jak wiele znaczeń ta seksualność dla nas ma. Ale jeśli ktoś nas odrzuca zupełnie, trudno mówić o satysfakcjonującym związku. Gdy osoba, dla której potrzeba intymnej fizycznej bliskości jest głównym językiem doświadczania miłości, notorycznie spotyka się z odmową, to jest to nie tylko odmowa seksu, lecz także odmowa uznania, że jestem dla kogoś ważny, doceniany, kochany, że moje potrzeby się liczą, że druga strona chce się o nie zatroszczyć.

AG: Zajrzyjmy, co dzieje się wtedy w mózgu.
MG: Bliskość fizyczna – przytulanie, czułość, seksualna bliskość, wiąże się z dużą ilością wydzielanej oksytocyny. Oksytocyna ma duże znaczenie dla budowania relacji. Badania pokazują, że jeśli źródłem oksytocyny jest nasz partner lub partnerka, dużo łatwiej jest nam przebaczać, rozumieć błędy, poświęcać się dla tej osoby, od której doświadczamy czułości. Oksytocyna uwrażliwia nas na ważne społecznie sygnały i w takim kontekście jest podstawowym budulcem tego uczucia wspólnoty, poczucia, że to już nie „ja” i „ona”, ale „my”.
Jeśli brakuje bliskości fizycznej, to przekłada się to na relację również z neurobiologicznego punktu widzenia. Łatwiej nam wtedy gromadzić urazy, walczyć ze sobą na różnych frontach, podchodzić do związku jak do transakcji.

AG: U osób, które nałogowo korzystają z p***ografii i masturbują się, poziom oksytocyny też jest wysoki. Na czym polega różnica?
MG: Wyniki badań dotyczących oksytocyny u osób kompulsywnie korzystających z p***o są intrygujące i bardzo ciekawe.
Jak przed chwilą wspomniałem, oksytocyna to nie „magiczna cząsteczka miłości”, jak często jest przedstawiana w popularnonaukowych przekazach, ale substancja, która uwrażliwia nas na istotne społecznie informacje. Jeśli źródłem oksytocyny jest bliska osoba, a oksytocyna wydziela się w sytuacji bezpieczeństwa, intymności i zaufania, to jej działanie w mózgu polega na tym, że stajemy się wrażliwsi na sygnały związane z bliskością.
Jeśli jednak ktoś czuje się odrzucony, zagrożony, nie czuje się bezpiecznie w relacji i poprzez p***ografię i masturbację próbuje zredukować stres, oksytocyna, której sam sobie dostarcza, zaczyna uwrażliwiać go na sygnały odrzucenia, zagrożenia, niebezpieczeństwa.

AG: Czyli podnosi poziom lęku?
MG: Początkowo redukuje go, ponieważ wyrzut oksytocyny na chwilę niweluje efekty kortyzolu, czyli substancji związanej z uczuciem napięcia podczas stresu, ale w perspektywie kolejnych godzin i dni, poprzez uwrażliwienie na sygnały zagrożenia i odrzucenia, podnosi lęk. I powstaje błędne koło.

„Pornografia zmienia mózg. Pytanie, czy odwracalnie”
Mateusz Gola, psycholog i neurokognitywista w rozmowie z Anną Goc, Tygodnik Powszechny, data publikacji: 25.02.2025
fot charlesdeluvio

30/10/2024

Niezdolność nazwania tego, co się nam przytrafiło, jest dobrze opisaną i rozpoznaną cechą traumy. Nie tylko nie możemy znaleźć właściwych słów, coś dzieje się również z pamięcią. Podczas traumatyzującego wydarzenia następuje rozproszenie i dezorganizacja myśli, a to sprawia, że nie daje się później połączyć wspomnień z tym, co naprawdę się stało. Fragmenty wspomnień zapisane w obrazach, odczuciach ciała i słowach, zostają przeniesione do podświadomości i uaktywniają się pod wpływem czegokolwiek, co w jakiś sposób przypomina traumatyzujące wydarzenie. Wtedy, tak jakby ktoś nacisnął klawisz „przewiń do tyłu”, traumatyczne doświadczenie powraca w codziennym życiu. Podświadomie reagujemy na pewne osoby, zdarzenia czy sytuacje w stary, znany sposób, który jest echem przeszłości.

Wolynn, Nie zaczęło się od Ciebie
Fot Anthony Trann

08/04/2024

"W odniesieniu do psychoterapii spotykam się czasem z takim oczekiwaniem, że osoba, która podda się psychoterapii, nie będzie się już nigdy męczyć, nie będzie przeżywała różnych rozterek, konfliktów wewnętrznych, że nie będzie już przeżywała irracjonalnych lęków, które w tej chwili utrudniają jej życie. Podobnie ludzie, którzy pracują nad swoimi relacjami z innymi ludźmi, mają czasem fantazję, że od tego momentu wszyscy będą ich lubić, i nie będzie między nimi żadnych nieporozumień.
Rzeczywistość jest jednak inna. Im bliższa relacja, tym miejsc, w których ludzie się ścierają i potrzebują do siebie dopasowywać jest więcej. Tym bardziej bolą ostre słowa i tym bardziej zależy nam na tym, żeby druga osoba, dziecko lub dorosły rozumiała, o co nam chodzi i chciała nas wysłuchać. Z bliskimi osobami spędza się na ogół dużo czasu i nie zawsze da się ich unikać, jeśli zdarzy się jakiś konflikt. W relacji z dziećmi dodatkową trudnością są różne fantazje, jakie dorośli mają na temat przyszłych konsekwencji ich zachowania, bądź tego, na co pozwalają dzieciom.
Dziecko potrzebuje do rozwoju nieidealnego rodzica, bo ono samo również nie będzie nigdy idealne. Będzie popełniało błędy a więc dobrze jest żeby zobaczyło jak myli się ktoś inny. Będzie krzywdziło innych ludzi, a więc potrzebuje zobaczyć, jak można naprawiać krzywdę. Będzie czasem, jak każdy żywy człowiek, zapominało o swoich obietnicach, łamało swoje postanowienia, działało pod wpływem emocji. Żeby dziecko doświadczyło takich sytuacji, potrzebuje żywego rodzica z krwi i kości, nie idealnego."

~Agnieszka Stein
(zdjęcie z pexels.pl)

23/03/2024

"Jak stwierdzono buforem, który chroni nas przed rozwojem agresji, są ufne relacje przywiązania, sprzyjają one bowiem mentalizacji. Natomiast – wymuszanie, zaznaczanie władzy i odrzucenie – sprzyjają agresji u dzieci. W ufnej relacji przywiązania oduczamy się agresji, a relacje, w których brakuje nam poczucia bezpieczeństwa, utrzymują ją na pierwotnym poziomie albo doprowadzają do eskalacji."

Jon G. Allen, Peter Fonagy, Anthony W. Bateman – Mentalizowanie w praktyce klinicznej

30/12/2023

Czym charakteryzuje się psychoterapia psychodynamiczna? Jak wygląda proces terapeutyczny w tym nurcie? Jaka jest rola terapeuty w pracy z pacjentem? Zaprasza...

29/11/2023

29/11/2023

22/11/2023

Cytat, którym się dzisiaj z Wami dzielimy to słowa Peggy O'Mary, która zwraca uwagę na to, jak kluczowe dla naszych dzieci, są słowa, które do nich wypowiadamy.
Stają się one częścią ich głosu wewnętrznego, który towarzyszy im przez życie.

Warto zatrzymać się i zastanowić nad tym jakie słowa słyszą od nas nasze dzieci?
Jak często mówimy im słowa wsparcia, miłości, wiary w ich siły?
"Ciesze się, że tu jesteś"
"Uwielbiam spędzać z Tobą czas"
"Każdy popełnia błędy"
"Wierzę w Ciebie"
"Zrobię to z Tobą"
"Jestem i będę przy Tobie"
"Kocham Cię"