09/12/2025
ไม่มีใครสามารถ “ได้ทุกอย่าง”
ที่ตนปราถนาในเวลาเดียวกัน
ความ “อยาก” เป็นกิเลิสตามธรรมชาติของมนุษย์
ไม่มีใครสามารถหนีพ้นได้ เราทำได้เพียง
ไม่ปล่อยให้มันคลอบงำเราเท่านั้น
แม้แต่กิเลสดีอย่าง “ความเพียร” ก็ทำร้ายเราได้
หากเราหมกมุ่นในกิเลสนั้นจนเกินพอดี
การเข้าใจและรู้เท่าทันกิเลศก็สามารถใช้เป็นตัวกำหนดได้ว่า
ใครสามารถเป็นผู้มี “คุณธรรม” ได้มากกว่ากัน
และ “สมองส่วนหน้า” ของใครมีประสิทธิภาพกว่ากัน
ขอยกตัวอย่างจากคุณธรรมที่เรียกว่า “ความซื่อสัตย์”
ในยุคที่ของโลกแบบ hallucinations นั้น
ท้าทายคุณธรรมข้อนี้เหลือเกิน
อันไหนจริง กันไหนปลอมกันนะ?
หากชีวิตเจอทางแยกที่เราต้องเลือกระหว่าง
ซื้อสัตย์กับมาตรฐาน “คุณธรรมของตนเอง”
หรือจะเลือกซื่อสัตย์กับ “ใจตัวเอง”
เราจะเลือกอย่างไหน?
หากการเลือก “ใจตัวเอง” อาจทำให้เรา
“สูญเสียความเป็นผู้มีคุณธรรม”
และในขณะที่การเลือกยึดถือในคุณธรรม
อาจทำให้เรา “ใจสลาย” ………
แล้วเราจะเดินหน้าไปทางไหน
จะ “ผิดต่อตนเอง” หรือจะ “ผิดต่อคนอื่น” ดีนะ?
(ถึงท่อนนี้ร้องไห้ได้เลยอนุญาตค่ะ)
และเพื่อที่จะเลือกเส้นทางแยกนี้
นี่คือหน้าที่ของสมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex: PFC)
สมองส่วนที่ “ไม่ได้” มีไว้เพียง “ยับยั้งชั่งใจ” เท่านั้น
แต่เป็นสมองส่วนที่ทำหน้าที่เป็น CEO ของชีวิต
🧠 ทำหน้าที่ประคับประคองความสนใจ (attention)
🧠 ตัดสินใจ (Decision making)
🧠 ใส่ใจ (Emotional regulation)
🧠 เลือกพฤติกรรมเป้าหมาย (Goal setting)
🧠 ในขณะที่ก็ต้องควบคุมประเภท
และระดับของพฤติกรรมไปด้วย (Self-control)
🧠 ในระหว่างนั้นเองก็ต้องดึงเอาประสบการณ์เดิม
ออกมาประมวลผล (working memory)
เพื่อเลือกการแสดงออกทางพฤติกรรมที่ดีที่สุด
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า “กำลังสติปัญญา” หรือ “Intelligence”
และหากมันผิดปกติไป อาจทำให้เกิดภาวะเหล่านี้
⭕️ ยากลำบากในการกำหนดเป้าหมายระยะยาว
หรือความสามารถในการมีวิสัยทัศ มองการไกล
และคากการณ์ consequence ของผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้นได้
⭕️ หุนหันพลันแล่น ขาดคสามยับยั้งชั้งใจ
ในการแสดงอารมณ์และพฤติกรรม
⭕️ สูญเสียแรงจูงใจในชีวิต
⭕️ อารมณ์แปรปรวน
⭕️ ขาดประสิทธิภาพในการตัดสินใจได้อย่างรอบคอบ
⭕️ มีปัญหาในการใช้สมาธิจดจ่อ
และรักษาความสนใจต่อสิ่งที่อยู่ตรงหน้า
⭕️ มีปัญหาในการวางแผนและความจำ
Reference: Care at Cleveland Clinic
และเพื่อที่จะ “หักห้ามใจ” ออกจากสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป
เพื่อ “แลก” สิ่งใดสิ่งหนึ่งมา นี่เป็นหน้าที่ของ PFC
บางครั้งเราก็เลือกที่จะ “ปวดใจในระยะสั้น”
แทนการปวดหัวในระยะยาว
และบางครั้งเราก็อาจเลือกการ “สูญเสียในระยะยาว”
แทนการ “พอใจในระยะสั้น” ได้เช่นเดียวกัน
ไม่มี “ผิด-ถูก” ที่แท้จริงในเรื่องนี้
เพราะเราวางข้อกำหนดของคุณธรรม
และความซื่อสัตย์ไว้ต่างที่ ต่างบริบทกัน
ความซื่อสัตย์ยังคงเป็นคุณธรรมที่ถูกยึดถือกันมาอยู่วันยันค่ำ
แต่เราลืมไปว่า ความซื่อสัตย์นั้น มิได้เป็นคุณธรรมที่มีเพียงมุมเดียว
หากแต่สามารถเป็นคุณธรรมที่ “คำจุน” (สังคม)โลก ให้สงบสุขได้
และสามารถ “ค้ำใจ” ให้เรามีชีวิตอยู่ต่อย่างภาคภูมิด้วยเช่นเดียวกัน
ไม่อยากละทิ้งหัวใจตัว แต่ก็ไม่อยากให้คุณธรรมเสื่อมเสีย
ท่าน “ไม่สามารถ” มีทั้งสองอย่างนั้นพร้อมกันได้เมื่อถึงทางแยก
ดังนั้นหากเราต้องเลือกระหว่างความ พอใจ กับความปวดใจ
จงสังเกตตนเองดูเถิดว่านิยามคำว่า “ซื่อสัตย์” ของท่านนั้นอยู่ตรงไหน
“ซื่อสัตย์ต่อคนทั้งโลก หรือ ซื้อสัตย์ต่อตนเอง”
เพราะไม่มีใครสามารถ “ได้ทุกอย่าง” ที่ตนปราถนาในเวลาเดียวกัน
