โอลี่ฟาร์ม่า

01/05/2025

หลีกเลี่ยงการกินหมูดิบกันนะคะ

23/11/2023

12/01/2023

15/01/2022

มาแล้วค่ะ ชุดตรวจโควิด-19 (ATK)​ ทางโพรงจมูก ตรวจโอไมครอนได้ ราคาประหยัด รับจำนวนมากทักแชทค่ะ

05/12/2020

ทางร้านมีหน้ากากอนามัยของไทย ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ให้บริการ และทางร้านยังเข้าโครงการคนละครึ่งด้วยครับ

03/03/2020

#ฟังหูไว้หูเรื่องไวรัสอู่ฮั่น

ผมเองก็เหมือนผู้อ่านทั่วไปแม้จะเป็นแพทย์ แต่พออ่านข่าวมากๆเข้า ก็ชักจะหวั่นๆหรือออกจะไขว้เขวไปเหมือนกัน เพราะมีทั้งข่าวจริง ข่าวเท็จ ข่าวจริงบ้างเท็จบ้าง ข่าวลวงบ้าง ข่าวเว่อบ้าง ดราม่าบ้าง ...

ก็ต้องคอยกระตุกตัวเองให้กลับมา “ตั้งสติ”มาพินิจพิเคราะห์ข้อความข่าว ข้อเท็จจริงและหลักวิชาการทางการแพทย์ หลักคิด หลักการ(วิชา)และหลักปฏิบัติทางด้านเวชศาสตร์ป้องกัน (Preventive medicine) ลดการใช้ “มโนศาสตร์” แต่ใช้ “ระบาดวิทยา” เป็นเครื่องมือสำคัญ

แต่สิ่งแรกคือ ต้องเตือนตัวเองให้ “รับรู้อย่างตื่นตัวแต่อย่ากลัวจนตื่นตูม” จึงเขียนเป็นบทกลอนไว้ว่า...

“รับรู้”ข่าวราวเรื่องด้วยเปรื่องปราด
“อย่าง”สามารถมองคิดไร้มิจฉา
“ตื่นตัว”ตามยามร้ายย่างกรายมา
“แต่”ปัญญายืนอยู่อย่างรู้ทัน
“อย่า”แต่งเติมเสริมต่อก่อวิตก
“กลัว”ตระหนกหน่ายเพลียพาเสียขวัญ
“จน”สติมิคงดำรงกัน
“ตื่นตูม”พลันผลีผลามผิดความจริง

หลักทางระบาดวิทยาการเกิดโรค จะเกิดได้จากปัจจัยหลัก 3 ตัว คือ ตัวเรา (Host) ตัวเชื้อโรค (Agent) และตัวสิ่งแวดล้อม (Environment) จะค่อยๆขยายความไปนะครับ

ไวรัสอู่ฮั่น เป็นโคโรนาไวรัสก่อโรคทางเดินหายใจตัวใหม่ตัวที่ 7 โดย 4 ตัวแรกรู้จักกันมานานแล้ว ตัวที่ 5 คือไวรัสโคโรนาซาร์ส (SARS CoV)ตัวที่ 6 คือ ไวรัสโคโรนาเมอร์ส (MERS CoV)

และตัวล่าสุดไวรัสอู่ฮั่น หรือ ไข้หวัดโคโรนาพันธุ์ใหม่ 2019 (Novel Corona Virus 2019) จะเรียกว่า “วี 7 (CoV7)” เหมือนการ์ตูนไอ้มดแดงก็ได้ และมีโอกาสเกิดตัวใหม่ๆตามมาอีกในอนาคตได้ ในลักษณะโรคติดต่อจากสัตว์สู่คน

เมื่อเป็นไวรัสตัวใหม่ พอเกิดโรค ก็ถือว่าเป็น “โรคอุบัติใหม่” ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับตัวเชื้อโรคช่วงแรกก็จะไม่มากนัก ความรู้ก็จะได้เพิ่มเติมระหว่างการเกิดโรคและดูแลรักษาผู้ป่วย

ดังนั้น ข่าวแต่ละวันเกี่ยวกับตัวเชื้อโรค อาจเปลี่ยนแปลงไปได้ เช่น ระยะฟักตัว วิธีการติดต่อ ความรุนแรงของโรค เป็นต้น เวลาอ่านข่าวจึงต้องดูวันที่ออกข่าวประกอบด้วย วันเปลี่ยน ข้อเท็จจริงก็อาจเปลี่ยนได้

ระยะฟักตัวของโรคไวรัสอู่ฮั่น ช่วงแรกๆก็คาดว่าราวๆ 2-7 วัน แต่พอมีข้อมูลมากขึ้น วิเคราะห์จากการตรวจวิเคราะห์เชื้อในผู้ป่วยหรือผู้สัมผัส บางรายก็ยาวขึ้นเป็น 7-10 วัน ข้อมูลในช่วงหลังๆจึงเป็น 2-14 วัน หรือ 7-14 วัน แต่ก็ไม่กระทบต่อการเฝ้าระวัง คัดกรองหรือกักกันที่กำหนดไว้ 14 วัน

แล้วถามว่าระยะฟักตัวจะยาวนานกว่านี้ได้อีกไหม จากประสบการณ์ที่ผ่านมาโรคเฉียบพลัน (Acute) จะไม่เกิน 14 วัน ไม่ยาวนานเหมือนโรคติดเชื้อไวรัสเรื้อรังแบบเอดส์ และจากข้อมูลผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการพบว่า จะให้ผลลบ (ไม่มีเชื้อในตัวผู้ป่วยหรือผู้สัมผัส) ไม่เกิน 10 วัน

การติดต่อช่วงแรกเกิดจากสัตว์สู่คน แต่ช่วงถัดมาพบผู้ป่วยที่ติดต่อกันในบ้านในครัวเรือนเดียวกัน จึงสรุปได้ว่า ไวรัสอู่ฮั่น ติดจากคนสู่คนได้

วิธีการติดต่อ ไวรัสอู่ฮั่น ทำให้เกิดโรคทางเดินหายใจ ซึ่งโดยทั่วไปกลุ่มโรคทางเดินหายใจก็จะติดได้ 2 แบบคือ ทางลมหายใจหรือทางอากาศ (Air born) กับทางสัมผัสละอองฝอยน้ำมูก/น้ำลาย/เสมหะ/น้ำตาผู้ป่วย (droplets)

สองทางนี้ต่างกันที่ขนาดของฝอยละออง คือ ถ้าติดเชื้อทางลมหายใจ (Air born) จะเกิดจากเชื้อโรคอยู่ในฝอยละอองขนาดเล็กกว่า 5 ไมครอน จะเบาและฟุ้งในอากาศหรือลอยไปกับลมหายใจได้ไกลกว่า 6 ฟุต โรคที่ติดแบบนี้เช่น วัณโรค หัด สุกใส

แต่ไวรัสอู่ฮั่น ฝังตัวอยู่ในละอองฝอยขนาดใหญ่กว่า 5 ไมครอน จึงหนักและไม่ฟุ้งกระจาย จะตกพื้นห่างจากแหล่งกำเนิดไม่เกิน 3 ฟุต เรียกว่า droplet การติดต่อจึงเกิดจากการสัมผัสมากกว่า การหายใจ ไอ จาม รดกันโดยตรง มีโรคที่ติดแบบนี้นอกจากไวรัสอู่ฮั่น เช่น ไข้หวัดใหญ่ โรคซาร์ส โรคเมอร์ส อีโบลา ไข้หวัดนก

ธรรมชาติของไวรัส มันอยู่ด้วยตัวเองไม่ได้ ต้องอาศัยเซลล์ของคนหรือสัตว์อยู่ เมื่ออยู่ข้างนอกร่างกายคนหรือสัตว์ มันจะบอบบางและอ่อนแอ แม้จะยังไม่มีข้อมูลเฉพาะตัวไวรัสอู่ฮั่นอย่างชัดเจนว่า อยู่รอดในสภาพภายนอกสิ่งมีชีวิตหรือในสภาพแวดล้อมนานเท่าใด แต่ข้อมูลเทียบเคียงและข้อมูลเบื้องต้น ไม่แตกต่างจากไวรัสไข้หวัดใหญ่มากนัก

เชื้อไวรัสอยู่ในละอองฝอยน้ำมูก น้ำเสมหะ น้ำลายและน้ำตาอยู่รอดในอากาศได้เพียง 5 นาที แต่ถ้าอยู่บนวัสดุ พื้น โต๊ะ ลูกบิดประตู อยู่ได้ 7 – 8 ชั่วโมง อยู่ในผ้าหรือกระดาษทิชชู 8-12 ชั่วโมง บนโต๊ะพื้นเรียบ 24 - 48 ชั่วโมง ในน้ำ 4 วัน

แต่ถ้าเก็บในตู้เย็นที่อุณหภูมิต่ำกว่า 4 องศาเซลเซียส อาจอยู่ได้ถึง 1 เดือน สภาพอากาศที่หนาวเย็น ไวรัสก็จะอยู่รอดได้นานขึ้น แต่ถ้าอากาศร้อน แดดแรง เชื้อไวรัสในสิ่งแวดล้อมก็ตายเร็ว

เมื่อลักษณะการติดต่อเป็นแบบdroplet เราจึงเน้นย้ำให้ “กินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือ” และใส่หน้ากากอนามัยเมื่อเข้าไปอยู่ในที่ชุมชน ผู้คนหนาแน่นแออัดหรือเบียดเสียดกัน คนที่มีวิถีชีวิตทั่วไป ไม่เข้าไปพื้นที่เสี่ยงดังกล่าว จะไม่ใช้หน้ากากอนามัยก็ได้ แต่เรื่องล้างมือบ่อยๆ สำคัญมาก

เรื่องการใส่หน้ากากอนามัยสำหรับบุคคลทั่วไป ใช้ชีวิตทั่วๆไป ก็ใช้ “หน้ากากอนามัยผ้า”ได้ เพราะ ดักจับละอองฝอยน้ำมูกน้ำลายเสมหะที่ใหญ่กว่า 5 ไมครอนแบบ droplet ได้

คาดว่า อาจต้องทำหน้ากากผ้าใช้กันเอง เพราะสะดวก ซักได้ หาง่าย ไม่สิ้นเปลือง และสามารถทำใช้เองได้ ไม่ต้องกลัวใครฉวยโอกาสกักตุน หรือแย่งกัน จนขาดตลาด

ส่วนหน้ากาก N95 เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องเข้าไปดูแลผู้ป่วย ผู้ติดเชื้อไวรัสอู่ฮั่นโดยตรง ซึ่งมีโอกาสสัมผัสเชื้อหรือมีโอกาสติดเชื้อมากกว่าคนทั่วไป

การทำลายเชื้อไวรัสก็คล้ายๆไข้หวัดใหญ่ สามารถทำลายเชื้อได้ด้วยคลอรีน แอลกอฮอล์ สบู่ ผงซักฟอกและไวรัสจะตายที่อุณหภูมิราว 60 องศาเซลเซียสในเวลา 30 วินาที

เมื่อคนติดเชื้อไวรัสอู่ฮั่นแล้ว อาจจะเกิดได้ 4 รูปแบบ คือ
1) ติดเชื้อแล้วต้านเชื้อได้ไม่พบเชื้อในร่างกาย กลุ่มนี้จะไม่แพร่เชื้อและมีภูมิคุ้มกัน
2)ติดเชื้อแล้วต้องต่อสู้กันระยะหนึ่งกว่าจะเอาเชื้ออยู่แต่ไม่มีใครเพลี่ยงพล้ำกันทั้งตัวคนและตัวเชื้อโรคจะพบไวรัสในคนแต่ไม่มีอาการ จะสามารถแพร่เชื้อได้ระยะหนึ่งแต่ไม่เกิน 14 วัน
3)ติดเชื้อแล้วเกิดอาการไม่รุนแรง จะสามารถแพร่เชื้อได้ แต่ไม่เกิน 14 วัน
4)ติดเชื้อแล้วเกิดอาการรุนแรง มีภาวะแทรกซ้อนเกิดปอดบวมเล็กน้อยไปจนถึงระบบหายใจล้มเหลว ถ้าดูแลประคับประคองใส่เครื่องช่วยหายใจ กลุ่มนี้อาจหายหรือเสียชีวิตได้ กลุ่มนี้พบไม่มาก และที่ตายก็น้อยกว่า 3%

ใครติดเชื้อแล้วจะเป็นแบบไหน ก็ขึ้นอยู่กับสภาพร่างกายและภูมิต้านทานของแต่ละคน เด็ก คนชรา คนที่มีโรคประจำตัวเรื้อรังหรือภูมิคุ้มกันผิดปกติ หรือได้ยากดภูมิคุ้มกันจึงมีความเสี่ยงกว่าคนอื่นๆ นอกจากกินร้อน ช้อนกลาง ล้างมือแล้ว ต้องใส่หน้ากากอนามัยเมื่อออกนอกบ้านไปทำกิจกรรมต่างๆด้วย

เล่ายาวมาจนครบปัจจัยเกิดโรคแล้วนะครับ ทั้งตัวคน ตัวเชื้อโรค และตัวสิ่งแวดล้อม อยากจะอธิบายเกี่ยวกับโรคระบาด การระบาด ภาระโรค ที่จะช่วยไขความเข้าใจว่า...

พบมีโรคระบาดไวรัสอู่ฮั่นในไทยตั้ง 14 ราย แต่ทำไมยังบอกว่าไม่มีการระบาด

และ ความรวดเร็วในการระบาดจนมีผู้ป่วย (Morbidity)มาก กับความรุนแรงของโรคระบาด (Severity) ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน แต่เป็นภาระ (Burden) แก่ผู้คน สังคม ประเทศชาติได้เหมือนกัน แต่ “ติดมาก” กับ “ตายมาก” มีความหมายไม่เหมือนกัน

เกรงจะยาวเกินไป เก็บไว้เล่าโพสท์หน้านะครับ

นพ.พิเชฐ บัญญัติ
แพทย์เวชศาสตร์ป้องกัน
รองอธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์
31/1/2563