09/04/2026
🔎 Thủ phạm chính gây nên ung thư, lão hoá, các bệnh mạn tính và các loại tai biến là gì?
Hôm nọ khi trao đổi chuyên môn với Tiến sĩ Phúc mình có đưa ra câu hỏi: Tại sao những năm gần đây bệnh ung thư, bệnh tự miễn, bệnh về máu, các loại tai biến tim mạch và bệnh mạn tính ngày càng trẻ hoá và tăng lên nhanh? Sau đó, nhận được từ Tiến sĩ cái key liên quan và hiểu được thủ phạm hoặc trợ thủ đắc lực cho các quá trình hình thành bệnh này đó là: Viêm mạn tính.
Thực tế giới khoa học và y học ngày nay gọi nó là căn nguyên của mọi loại bệnh. Hầu như tất cả các bệnh mãn tính đều có quan hệ nhân quả với viêm mãn tính, chúng thường là nguyên nhân và kết quả của nhau. Viêm mãn tính sẽ khiến bạn không khỏe mạnh, và sự không khỏe mạnh đó lại làm cho tình trạng viêm mãn tính của bạn trở nên tồi tệ hơn, vì vậy nó tạo thành một vòng luẩn quẩn. Vậy để hiểu về viêm mãn tính, trước hết chúng ta nên bắt đầu từ hai chữ "viêm".
Thực ra cơ thể chúng ta có hai loại viêm. Một loại bạn có thể gọi là viêm cấp tính, loại còn lại gọi là viêm mãn tính. Viêm cấp tính trong tiếng Anh là acute inflammation, viêm mãn tính là chronic inflammation. Viêm cấp tính thực chất là phản ứng viêm, một phản ứng sửa chữa của cơ thể. Nếu bạn không may cắt tay khi thái rau, vi khuẩn xâm nhập vào vết thương, vùng da quanh vết thương bắt đầu sưng đỏ. Sưng đỏ đó chính là cơ chế miễn dịch của cơ thể, là khởi đầu của một phản ứng viêm cấp tính. Vì vậy, viêm cấp tính là phản ứng sửa chữa của cơ thể nhằm phục hồi, nhằm chữa lành. Viêm cấp tính là một quá trình sửa chữa, do đó nó thường không kéo dài quá lâu, ngắn thì ba năm ngày, dài thì mười ngày tám hôm là kết thúc. Vết thương sẽ không tồn tại lâu, đó là viêm cấp tính.
Viêm mãn tính thường có tính đặc hiệu, nghĩa là xảy ra ở một vị trí cụ thể với một vấn đề cụ thể: hoặc ở ngón tay, hoặc ở tai, hoặc ở bụng, hoặc ở lưng. Nó có một chỗ nhất định, xuất hiện một vấn đề đặc hiệu, và có một phản ứng viêm cấp tính đến để sửa chữa, xử lý. Còn viêm mãn tính không có tính đặc hiệu. Viêm mãn tính tiềm ẩn trong mọi tế bào của chúng ta. Tại sao cơ thể chúng ta lại có thể bị viêm mãn tính? Viêm mãn tính hầu như ảnh hưởng đến tất cả mọi người? Điều đó có nghĩa là trong gen của con người vốn đã có gen gây viêm mãn tính. Tại sao? Đây chính là gốc rễ. Nếu bạn không hiểu được gốc rễ của viêm mãn tính, bạn sẽ không tìm ra nguyên nhân cốt lõi của vấn đề.
Cuốn sách "Nature wants us to be fat" đã thảo luận về chủ đề này. Khoảng 15-17 triệu năm trước, tổ tiên của loài người lúc đó vẫn còn là loài động vật có hình dạng giống khỉ, chúng ăn hoa quả dại và sự sinh tồn gặp nhiều thách thức nghiêm trọng. Do biến đổi khí hậu, đôi khi chúng không có gì để ăn, phải trải qua những thời kỳ dài thử thách. Vì vậy, khi có thức ăn, chúng cần ăn thật nhiều hoa quả dại. Vào thời điểm đó đã xảy ra sự sàng lọc khắc nghiệt: những cá thể có khả năng tích trữ mỡ trong cơ thể sẽ có cơ hội sống sót cao hơn, còn những cá thể không có khả năng đó thì khả năng sống sót thấp hơn.
Trong quá trình đào thải nghiêm trọng đó, có một yếu tố rất quan trọng là trong cơ thể các loài này có một loại enzyme gọi là fructokinase (fructose kinase). Nếu cơ thể bạn không có fructokinase, bạn ăn nhiều fructose cũng sẽ không bị béo, không gây viêm, không làm tăng axit uric. Nhưng nếu cơ thể bạn có fructokinase, khi bạn ăn nhiều fructose, nó sẽ tạo ra một loạt các phản ứng chuyển hóa trong cơ thể bạn. Các phản ứng chuyển hóa đó bao gồm gan nhiễm mỡ, tăng axit uric và kháng insulin. Gộp những cái tên này lại với nhau chính là viêm nhiễm. Nhưng trong thời đại đó, nhờ những cơ chế này, do kháng insulin mà chúng ta béo lên. Vào thời đó, vì ăn nhiều fructose, cơ thể có fructokinase nên tích tụ mỡ. Và trong quá trình tiến hóa, chúng đã có được lợi thế sinh tồn, cuối cùng đào thải và hình thành nên loài người chúng ta ngày nay.
Phần lớn chúng ta ngày nay đều có fructokinase trong cơ thể. Chỉ có một số rất ít người, khoảng dưới 1%, là không có enzyme này. Họ ăn thoải mái đồ ăn nhiều đường, ăn bao nhiêu đường cũng được, vẫn sống khỏe mạnh, chẳng có vấn đề gì. Họ không mắc hội chứng chuyển hóa, không bị kháng insulin, huyết áp không cao, cũng không béo, người toàn cơ bắp, săn chắc. Theo cuốn sách đó, xác suất cao là do cơ thể họ không có fructokinase.
Vậy tại sao tôi lại nhắc đến fructokinase? Bởi vì đây là nguồn gốc của viêm nhiễm. Trong gen của chúng ta vốn đã mang nguồn cội có thể gây ra viêm nhiễm này. Loại viêm nhiễm này là do nhu cầu tiến hóa. Trong thời đại ngày nay, khi xã hội đầy đủ no đủ, lợi thế tiến hóa mang tính viêm nhiễm này rõ ràng đã trở thành gánh nặng cho sức khỏe của chúng ta. Đó là nguồn gốc của viêm nhiễm.
Vậy chính xác thì viêm mãn tính là gì? Như chúng ta vừa đề cập, khi bạn bị viêm cấp tính, sau mười ngày tám hôm, cơ thể sửa chữa xong thì nó kết thúc. Toàn bộ quá trình này có một cơ chế bật và một cơ chế tắt. Cơ thể chúng ta cần sự hỗ trợ của omega-6 để khởi động (bật) quá trình sửa chữa viêm cấp tính. Sau khi sửa chữa kết thúc, omega-3 sẽ giúp chúng ta tắt cơ chế viêm cấp tính đó lại. Quá trình sửa chữa kết thúc, viêm cấp tính cũng kết thúc.
Trong thời đại ngày nay, cấu trúc bữa ăn của chúng ta mất cân bằng. Trong chế độ ăn có rất rất nhiều omega-6. Nếu bạn thích nấu ăn ở nhà bằng dầu ngô, dầu đậu nành, dầu hạt hướng dương, dầu lạc, thì các loại dầu này có hàm lượng omega-6 cực kỳ cao, lại còn là dầu tinh luyện. Còn nếu bạn gọi đồ ăn ngoài, ăn ở nhà hàng, đồ ăn chế biến sẵn thì đều dùng các loại dầu này. Vì vậy, omega-6 tràn ngập trong thức ăn của chúng ta. Trong khi đó, omega-3 hầu như không còn tìm thấy trong thực phẩm nữa.
Người xưa có omega-3 từ những thực phẩm tự nhiên nguyên sinh, như cá tự nhiên, gà thả rông, bò ăn cỏ, lợn ăn cỏ... cơ thể chúng có hàm lượng omega-3 phong phú. Người xưa không có dầu thực vật tinh luyện, cá họ ăn đều là cá tự nhiên. Vì vậy, trong thức ăn của họ, omega-3 và omega-6 rất dễ dàng đạt được sự cân bằng. Nhưng trong thức ăn của chúng ta bây giờ, dầu ăn giàu omega-6 với tỷ lệ rất cao, còn omega-3 hầu như biến mất.
Mỗi ngày chúng ta đều gặp đủ loại tác nhân tấn công từ vi khuẩn, virus khác nhau, và mỗi ngày chúng ta đều có nhu cầu viêm cấp tính. Nhờ có omega-6, cơ thể chúng ta có thể liên tục bật công tắc viêm cấp tính để giúp sửa chữa. Nhưng sau mỗi lần sửa chữa, cơ thể đều thiếu omega-3 để tắt công tắc này đi. Kết quả là gì? Kết quả là công tắc cứ bật mãi, không thể tắt được. Khi các công tắc đều bật mà không tắt, cơn viêm cấp tính không còn nữa, nhưng cơ chế phòng vệ này vẫn hoạt động, nó sẽ chuyển thành viêm mãn tính, tiềm ẩn dưới các tế bào, trở nên không có tính đặc hiệu. Vốn dĩ nó để sửa chữa vết muỗi đốt, giờ không còn nữa, nó đi vào bên trong tế bào, ẩn náu và tiếp tục hoạt động. Nhưng kẻ thù của nó ở đâu? Không còn kẻ thù để tấn công, nhưng công việc của nó vẫn tiếp diễn, nó quay sang tấn công chính cơ thể chúng ta.
Vị trí đầu tiên nó tấn công chính là mô liên kết của cơ thể. Và nơi có nhiều mô liên kết nhất, rõ ràng nhất là ở các khớp. Vì vậy, nhiều khi cơ thể không khỏe, khớp là nơi cảm nhận đầu tiên. Đó là bởi vì viêm mãn tính chính là cơ thể bạn đang tự tấn công mình.
Mọi người có thể tra cứu số liệu năm 2023, top 10 loại thuốc có doanh số bán cao nhất. Trong top 10 có 5 loại liên quan đến bệnh tự miễn. Viêm mãn tính tôi vừa nói chính là vấn đề dư thừa tự miễn. Thường khi bạn nghe ai đó nói "đây là bệnh tự miễn", thì ý nghĩa của nó là hệ miễn dịch của bạn đang tấn công chính bạn. Viêm mãn tính trong cơ thể bạn khiến hệ miễn dịch hoạt động quá mức, không có đối tượng để tấn công nên nó tấn công chính cơ thể bạn.
Vì vậy, xử lý viêm mãn tính là một công việc mang tính hệ thống. Một khi bạn giải quyết được vấn đề viêm mãn tính, bạn sẽ cảm thấy như một người không bao giờ ốm đau. Bởi vì viêm mãn tính là căn nguyên của rất nhiều bệnh trong cơ thể con người, trong đó có quá trình lão hoá. Các bài viết và video trong thời gian tới, tôi sẽ đề cập kỹ hơn giúp mọi người về chủ đề này. Hi vọng mỗi chúng ta đều có thể kiểm soát được viêm mãn tính để sống khoẻ, sống đẹp và hạnh phúc mỗi ngày.🌷☘️🥰
-- Bác sĩ Thương Yêu --
