10/07/2025
DANH Y TUỆ TĨNH ĐÃ KẾ THỪA VÀ PHÁT HUY PHƯƠNG “BỔ ÂM HOÀN” CỦA ĐẠI DANH Y CHU ĐAN KHÊ
Trong bản dịch sách “THẬP TAM PHƯƠNG GIA GIẢM” của Đại danh y Tuệ Tĩnh, do Sơn Nam Hồng Cẩm Cư Sĩ sao lục, Lương y Lê Trần Đức dịch. Có đoạn chép: Phụ thêm “Bổ âm đơn” tân chế để chữa chứng âm hư sốt cơn, bốc nhiệt xuất huyết, phế hư ho lao.
PHỤ: BỔ ÂM ĐAN
Chủ trị các chứng tinh huyết hao tổn, âm hư hỏa động, hư lao sốt cơn, họ khan khạc ra máu, di tinh, mồ hôi trộm...
Nguyên phương: Thục địa 5 lạng, Quy bản, Tri mẫu, Hoàng bá đều 3 lạng, Thiên môn, Mạch môn, Kỷ tử, Bạch thược đều 2 lạng, Ngũ vị tử 1 lạng, Can khương 3 đồng cân.
Chế pháp: Các vị trên nên đun ở căn nhà thanh tĩnh, tán cây nhỏ, luyện với mật ong và tuỷ xương sống con Lợn, làm viên to bằng hạt ngô đồng, liều uống 20 viên, thang bằng rượu hâm nóng, uống lúc canh năm.
Gia giảm:
- Di mộng tinh gia: Mẫu lệ (nung tán nhỏ), Bạch truật, Sơn thù du, Sư căn bạch bì (cạo bỏ vỏ thô).
- Xích trọc gia: Hoàng liên, Bạch truật, Bạch linh, Sơn chi tử.
- Chân yếu ớt không có sức gia: Xuyên ngưu tất, Mộc qua, Phòng kỷ, Hổ hĩnh cốt (nung nóng rồi ngâm nước, làm 7 lần như thế, sao, giã dập mà dùng).
- Sán khí gia: Thương truật, Xuyên khung, Thanh bì, Ngô thù du, Sơn chi tử, Hoàng oanh (?), Mộc qua.
- Tì vị hư và đau dữ, sợ rét, ỉa chảy gia: Bạch truật, Can khương, Trần bì (bỏ xơ trắng).
- Khí hư gia: Bạch linh.
- Mắt mờ gia: Xuyên quy, Sài hồ, Hoàng liên, Tê giác, Cúc hoa, Mạn kinh tử.
- Mạch tả xích hư, hữu xích vi, dương sự bất cử gia: Hắc phụ tử, Nhục quế, Trầm hương.
Bài bổ âm hoàn với phép gia giảm tuỳ chứng trên đây là thuốc điều bổ tất cả các chứng ngũ lao, thất thương, hư tổn, già yếu, ốm lâu ngày, có công bồi bổ căn cốt bản rất lớn.
Nên xét mạch bộ xích bên tả hư yếu và bộ xích bên hữu nhỏ bé mà dương sự không nhạy thì mới gia các vị dương dược để tiếp bổ chân hoả. Nếu tì phế đều hư mà mạch các bộ thốn, quan bên hữu yếu, không có lực, thì gia Phục linh để bổ khí.
Hoàn Bổ âm trên đây là tuỳ chứng gia giảm gồm bổ tất cả các chứng lao thương hư tổn, mọi chứng suy yếu ở người già, bệnh đau nhức lâu ngày, đều có công năng bồi bổ căn bản.
Chu Đan Khê dạy rằng: “Dương thường hữu dư, âm thường bất túc”. Huống là đời nay phần nhiều tảo hôn trác táng, thiên quý chưa đến mà đã vội xài để khiến âm tinh đã kiệt mà lại trút túi nốt, cho nên chết non. Muốn được sống lâu, nhất thiết cần nên thanh tâm, tiết dục, bế tinh, dưỡng khí để bảo tồn nguyên thần, răn ngừa lòng tham, nén cơn tức giận, điềm đạm hư vô, để giữ vẹn chân khí ở bên trong. Vả lại thường xuyên cần có lao động nhẹ, vào mỗi buổi sáng sớm, hít thở khí trong lành, vận động thân thể tay chân, để rèn luyện thân hình ở ngoài, thì mới có thể hưởng thọ tuổi trời vậy.
(Nguyên phương Bổ âm hoàn, Quý độc giả vui lòng tìm đọc bản dịch bộ sách "Đan Khê tâm pháp).