14/02/2026
Tiểu tiện nhiều lần là chỉ một chứng trạng có số lần đi tiểu tiện tăng lên rõ rệt, thậm chí mỗi ngày tiểu tiện tới vài mươi lần.
Linh khu - Kinh mạch và Kim quỹ yếu lược - Thủy khí bệnh mạch chứng tính trị gọi là chứng này là “Tiểu tiện sác” (tiểu tiện luôn). Tố vấn - Kỳ bệnh luận gọi là “Long”. Kim quỹ yếu lược - Tiêu khát tiểu tiện bất lợi lâm bệnh mạch chứng tính trị gọi là “Niệu sác”. Mạch quyết - Đại tiểu tiện bệnh mạch gọi là “Tiểu tiện điều sác”.
Chứng này với khái niệm các chứng tiểu tiện trong dài, đêm đi tiểu tiện nhiều lần có khác nhau. Chứng Tiểu tiện trong dài là chỉ tiểu tiện trong vắt, lượng nhiều. Chứng đêm đi tiểu tiện nhiều lần là chỉ loại chỉ riêng ban đêm số lần đi tiểu tiện tăng nhiều, còn đặc điểm của chứng này là số lần tiểu tiện tăng nhiều nhưng lượng nước tiểu có thể nhiều, có thể ít, không phân biệt ban ngày hoặc ban đêm.
Sách Tố vấn gọi là “Long” mang nhiều hàm nghĩa. Kỳ bệnh luận viết: “Long là chứng một ngày tiểu tiện vài mươi lần” là chỉ chứng này. Tuyên minh ngũ khí thiên viết: “Bàng quang không lợi là Long”, là chỉ chứng tiểu tiện không thông. Từ “Long” các đời sau thường gọi.
*Tiểu tiện vặt nhiều lần do Bàng quang thấp nhiệt:
Biểu hiện tiểu tiện vặt nhiều lần kiêm chứng tiểu tiện vội và đau, tiểu tiện có cảm giác nóng rát, bụng dưới khó chịu, nước tiểu vàng đỏ sẫm.
Đây là thực chứng, vì thấp nhiệt dồn xuống Bàng quang, khí hóa thất thường gây nên.
Chứng tiểu tiện vặt nhiều lần do Bàng quang thấp nhiệt điều trị nên thanh lợi thấp nhiệt, dùng phương Bát chính tán.
* Tiểu tiện vặt nhiều lần do Thận âm khuy hư:
Biểu hiện choáng váng, tai ù, lao nhiệt, xương nóng âm ỉ, hư phiền, mồ hôi trộm, nước tiểu vàng nhạt.
Đây là hư chứng, Thận âm suy hư mất chức năng nhiếp nạp, hơn nữa do âm hư sinh nội nhiệt, ảnh hưởng đến khí hóa của Bàng quang cho nên tiểu tiện vặt nhiều lần.
Chứng Tiểu tiện vặt nhiều lần do Thận âm khuy hư điều trị nên tư âm giáng hỏa, dùng phương Tri bá địa hoàng hoàn gia giảm.
* Chứng tiểu tiện vặt nhiều lần do Thận khí không bền:
Do Thận khí không bền vốn thể trạng dương hư, ốm lâu thương dương, Thận mất sự kín đáo, Bàng quang mất sự co thắt cho nên tiểu tiện nhiều lần.
Biểu hiện đầu choáng, tai ù, lưng gối yếu mỏi, chân tay không ấm, phần nhiều gặp ở người cao tuổi Thận hư hoặc trẻ em tuổi thơ dương khí chưa đầy đủ.
Điều trị chứng Tiểu tiện nhiều lần do Thận khí không bền theo phép ôn bổ Thận dương, dùng phương Hữu quy hoàn.
* Tiểu tiện vặt nhiều lần do Phế Tỳ khí hư:
Do Phế Tỳ khí hư vì ăn quá nhiều thức sống lạnh, mệt nhọc quá sức, hàn tà làm thương dương dẫn đến Phế Tỳ khí hư không kiềm chế bộ phận dưới, Bàng quang mất sự co thắt cho nên tiểu tiện nhiều lần.
Biểu hiện ho, mửa ra đờm dãi, kém ăn, đại tiện nhão, thường do mệt nhọc quá sức mà dụ phát, phần nhiều gặp ở lứa trung niên làm lụng nhọc mệt.
Điều trị chứng tiểu tiện nhiều lần do Phế Tỳ khí hư theo phép ôn Phế kiện Tỳ, dùng phương Ôn Phế thang hợp với Bổ trung ích khí thang.
Chứng Tiểu tiện nhiều lần có chia ra hư thực khác nhau. Hư chứng phần nhiều là dương hư, nước tiểu thường là trong dài. Thực chứng phần nhiều là thấp nhiệt, thường kiêm chứng tiểu tiện vội và đau, niệu đạo bài tiết có cảm giác khó chịu.
Chứng này thường quy trách vào công năng ba tạng Phế, Tỳ, Thận không điều hòa, có thể chỉ phát bệnh đơn thuần một tạng, cũng có thể kiêm bệnh của vài tạng trong một lúc.
Ngoài ra, có khi còn do Can khí uất kết mà tiểu tiện nhiều lần. Có khi vì tình chí mất điều hòa, Can khí uất kết, khí cơ không thư sướng, liên lụy đến Bàng quang mà tiểu tiện nhiều lần. Đặc điểm là tiểu tiện nhiều lần còn kiêm chứng sau khi tiểu tiện có cảm giác như tiểu tiện chưa hết và vùng sườn khó chịu, tiểu phúc trướng đau, đầu choáng, đau đầu, đắng miệng, trằn trọc, dễ cáu giận; thường do biến đổi của tình chí mà lúc nặng, lúc nhẹ. Điều trị nên sơ Can giải uất, dùng phương Tiêu dao tán gia giảm.
