Nhật ký làm Tâm lý

28/09/2025

Thật lòng với trải nghiệm của mình thì đôi khi, tham vấn hay trị liệu tâm lý dễ như ăn kẹo, 2-3 phiên hay thậm chí 1 phiên là kết thúc rồi.

Số còn lại thì khác…😁

24/09/2025

Có những mối quan hệ chỉ thoáng qua rồi biến mất, nhưng cũng có những mối quan hệ cứ trở lại trong những thời điểm quan trọng nhất của đời người. Tôi nhận ra điều đó rất rõ ràng khi nghĩ về hành trình độc đáo cùng các thân chủ của mình. Và thật thú vị khi tôi thấy bức vẽ của hoạ sĩ truyện tranh Olivia de Recat đã vẽ ra mối quan hệ giữa thân chủ và nhà trị liệu hệt như trải nghiệm tôi từng có.

Có những thân chủ mà tôi đã đồng hành cùng họ tới 4-5 năm (và biết đâu đó, có thể là nhiều hơn nữa). Trong 4-5 năm đó, tôi và họ không gặp nhau liên tục mà là...
..có những thân chủ lần đầu đến gặp tôi rồi họ rời đi sau phiên đầu tiên. Một thời gian sau, họ quay lại và nói với tôi rằng giờ họ mới thực sự sẵn sàng để tham gia vào hành trì tham vấn/trị liệu, sẵn sàng để đối mặt với vấn đề của mình. Và thế là tôi được đồng hành cùng họ một chặng ngắn trong hành trình khám phá và phát triển bản thân. Sau đó, quá trình tham vấn/trị liệu kết thúc, họ rời đi. Rồi họ lại quay lại vào 1 thời điểm nào đó khi có những thay đổi, biến động trong cuộc sống và lại cần 1 người đồng hành. 🌻 Điều đó nhắc tôi rằng sự sẵn sàng luôn đến vào thời điểm của chính họ, không phải của mình...có những thân chủ cho tôi cơ hội được đồng hành một thời gian cho đến khi họ sẵn sàng để tự mình đi tiếp. Và thi thoảng, họ quay lại gặp tôi không hẳn vì họ có vấn đề gì mà chỉ đơn giản là "giống như đi khám sức khoẻ định kỳ thì lâu lâu đi gặp nhà tâm lý để rà soát sức khoẻ tâm thần của mình". 🌞 Đôi khi, tham vấn tâm lý cũng giống như một lần khám sức khỏe định kỳ cho tâm trí...có những thân chủ mà mỗi năm tôi chỉ gặp họ 2-3 lần vì họ mong muốn có một người lắng nghe họ bởi vì "chẳng có ai trên đời này sẵn sàng lắng nghe mình kể về mình cả tiếng đồng hồ một cách chăm chú lại còn đặt ra những câu hỏi gợi mở hay những phản hồi phản chiếu giúp mình nhìn thấy vấn đề của bản thân rõ ràng hơn để rồi tự tìm cách giải quyết nó". 💞 Đôi khi, điều ta cần nhất không phải là lời khuyên, mà chỉ đơn giản là một không gian an toàn để được lắng nghe, được hiểu.

Mỗi thân chủ đến với tôi đều có một câu chuyện rất riêng, độc nhất vô nhị để tôi không ngừng mở mang, không ngừng học cách hiểu hơn về người khác và về chính bản thân mình trong tương giao với họ. Càng nghĩ càng thấy thật đáng trân trọng những trải nghiệm nghề nghiệp này.

24/09/2025

Mình mừng 😀

03/08/2025

Một thông tin quan trọng dành cho những người đã, đang và sẽ thực hành trong lĩnh vực Tâm lý học lâm sàng:
BỆNH VIỆN BẠCH MAI CHÍNH THỨC CÔNG BỐ LÀ CƠ SỞ THỰC HÀNH ĐÀO TẠO KHỐI NGÀNH SỨC KHỎE – ĐẶC BIỆT VỚI CHUYÊN NGÀNH TÂM LÝ HỌC TẠI VIỆN SỨC KHỎE TÂM THẦN

29/07/2025

🎭 CÓ KHI TÔI SINH RA LÀ ĐỂ DIỄN... MÀ CUỘC ĐỜI XÔ ĐẨY ĐI LÀM TÂM LÝ 😆

Trong tháng 7 này, tôi đã được tham gia một lớp học kịch ứng tác (Improv hay Improvisation) trong hơn 3 ngày học mà vui như đi chơi.
Thầy của chúng tôi là Curt Mabry – một người rất sáng tạo và đa tài - một ca sĩ, tác giả truyện tranh, nghệ sĩ sân khấu, hiệu trưởng, nhà sản xuất TV show... và một nghệ sĩ improv chính hiệu.
Chúng tôi – những người làm tâm lý – đi học improv không phải để trở thành diễn viên.
Chúng tôi học vì tin rằng improv có thể giúp ích cho công việc của mình.
Và sau khoá học vỡ lòng này, tôi tin rằng nó không chỉ giúp cho công việc mà còn làm cuộc sống cá nhân trở nên thú vị hơn, nhiều màu sắc hơn và kết nối hơn rất nhiều.

🧠 Điều đầu tiên khiến tôi ấn tượng và có lẽ tôi sẽ nhớ lâu nhất là 8 NGUYÊN TẮC CỦA IMPROV
(viết ra đây để lưu lại cho mình, và chia sẻ với bạn nữa nè)
1. ĐỒNG THUẬN CHỦ ĐỘNG: “Đúng, và…”. Đồng thuận và cùng nhau xây dựng
2. TIN TƯỞNG: Tin vào bản thân và quá trình. Tin vào bản năng và phản ứng linh hoạt
3. HỖ TRỢ: Làm cho bạn diễn toả sáng. Buông bỏ nhu cầu "phải đúng"
4. LẮNG NGHE CHỦ ĐỘNG: Nghe mà không cần chuẩn bị phản hồi. Không biện minh. Kết nối ý tưởng của người khác
5. HIỆN DIỆN: Sống trong hiện tại. Tiến về phía trước, dù chưa biết điều gì đang chờ
6. TRÊN CẢ TRÍ TUỆ CỦA BẠN: Chân thực, trung thực, để trực giác dẫn đường
7. CAM KẾT: Tôn trọng quá trình. Giữ sự nhất quán
8. ĐỒNG NHẤT: Hợp tác. Đồng hành. Tôn trọng lẫn nhau
(Ảnh bên dưới chính là 8 nguyên tắc đó. Tôi cực kỳ ấn tượng với biểu tượng cho từng nguyên tắc và tôi đã rất tò mò về ý nghĩa của từng biểu tượng. Tranh thủ giờ ăn trưa trên bàn lẩu cua, tôi đã ngồi và hỏi thầy Curt từng cái một :D)

💡 Ngoài 8 nguyên tắc đó, mỗi giờ học của chúng tôi còn luôn xoay quanh 4 điều “cốt lõi”:
1. CHĂM SÓC BẢN THÂN: Hiểu giới hạn của mình – cả thể chất và tinh thần. Được quyền nói “OUCH!” và dừng lại khi không thấy an toàn
2. CHĂM SÓC NGƯỜI KHÁC: Tôn trọng bạn diễn và ranh giới của họ. Không có sự động chạm nào nếu không có đồng thuận
3. “OUCH!”: Khi ai đó nói “ouch”, việc duy nhất cần làm là: ngừng lại. Không cần giải thích.
4. CHƠI VUI!: Improv không phải “vui khi suôn sẻ”, mà là “suôn sẻ vì mọi người thấy vui!” Thoải mái, buông bỏ kiểm soát, và chơi hết mình!

🎁 Và điều tuyệt vời nhất tôi nhận được là SỰ TỰ DO
Tự do khi bước ra khỏi comfort zone của chính mình để làm những điều trước đây mình chưa làm.
Tự do khỏi việc phải “làm đúng”, khỏi nỗi sợ “như thế có được không?”, và tự do để phản ứng một cách chân thành.
Tôi cười rất nhiều. Tôi “fail” rất nhiều.
Và nhờ vậy, tôi học được rất nhiều – về chính mình, về người khác, về cách kết nối chân thật.

“The truth is funny. Honest discovery, observation, and reaction is better than contrived invention.” (Del Close) => Tạm dịch là: “Sự thật thì buồn cười. Khám phá, quan sát và phản ứng chân thật còn tốt hơn là bịa đặt.”
----
P.s: Vì hiện tại tôi là một nhà tâm lý học nên tôi quyết định đưa sự ứng biến vào công việc của mình để tôi có thể làm cả hai 😃
----
(*) "Ouch!" là một từ cảm thán trong tiếng Anh, dùng để biểu lộ sự đau đớn, khó chịu hoặc không thoải mái – cả về thể chất lẫn cảm xúc.
Trong bối cảnh improv, "Ouch!" được dùng như một tín hiệu an toàn, mang ý nghĩa: "Tôi không thoải mái với điều này”, Xin hãy dừng lại." Khi ai đó nói "Ouch!" trong lớp improv, mọi người cần lập tức tạm dừng hoặc điều chỉnh hành vi đang diễn ra, mà không cần người nói phải giải thích lý do. Đây là cách tôn trọng ranh giới cá nhân trong một không gian sáng tạo và an toàn.
Với tiếng Việt thì tôi nghĩ tuỳ bối cảnh có thể dùng "Ê!", "Ối!", "Nào!" "Không ổn rồi!", "Dừng lại", "Không thoải mái!" để cho nó thuần Việt khi thực hành Improv :v

05/07/2025

Ngồi xe buýt nói chuyện về mindfulness

Trưa nay, tôi đã có cuộc trò chuyện thật dễ thương và thú vị với một cô bé học sinh lớp 8 trên xe buýt. Và những điều con kể đã làm tôi nhớ lại một hành trình bắt đầu từ 6 năm về trước.

Cô bé kể về hai tuần tham gia trại hè tu thiền tại một viện dưỡng lão. Lịch sinh hoạt mỗi ngày của các bạn nhỏ trong trại hè nhìn chung như sau:
- 5h sáng: dậy tập thể dục, thiền hành, rồi thiền tọa
- Sau đó là thiền ăn sáng và dọn dẹp vệ sinh
- Tiếp đến là giờ học: nghe giảng, tự phản chiếu, làm việc đôi, làm nhóm, thuyết trình, và có cả những phần “bước nhảy vọt” – như một kiểu vấn đáp – mà nếu không qua được thì thành “bước nhảy hụt”
- Buổi trưa: thiền ăn, dọn dẹp, nghỉ ngơi
- Buổi chiều lại học, rồi đến thiền trà
- Buổi tối: thiền ăn, dọn vệ sinh, rồi đi ngủ

Khi tôi hỏi cảm nhận, cô bé cười bảo: “Con thấy thoải mái, thư giãn, chill chill lắm ạ.”
Rồi cô bé lại kể tiếp, rằng trong giờ học các bạn nói về sự vô thường, về thế giới vô chủ… Tôi trầm trồ: “Wow, con nhớ kỹ thật đấy!” Cô bé bật cười: “Con cũng không hiểu sao con nhớ được, chắc tại con chú tâm ghê lắm!”

Câu chuyện ấy bất chợt khiến tôi nhớ về câu lạc bộ Chú tâm (Mindfulness) mà tôi từng lập cho học sinh tiểu học hồi còn làm ở Olympia.
Ở Olympia, ngoài những nhiệm vụ chính, tôi luôn được tạo điều kiện để làm những thứ mình tin là có ý nghĩa và mang lại lợi ích cho học sinh. Vì thế mà gần 10 năm gắn bó, bản mô tả công việc (JD) của tôi thường là do tự tôi viết lấy. Mà đã được “vẽ”, thì tội gì mà không vẽ thứ mình thấy thích, thấy đáng làm chứ.

Sáu năm trước, tôi lập câu lạc bộ Chú tâm, và năm đầu tiên đã có 7 bạn học sinh tự nguyện tham gia. Ngày hôm qua (4/7), Facebook còn gợi lại một tấm ảnh chụp lời nhắn mà lũ trẻ để lại cho tôi vào buổi sinh hoạt cuối cùng của năm học 2019–2020 – một năm học đặc biệt khi chúng tôi đã phải gặp gỡ trực tuyến một thời gian qua màn hình vì Covid.

4 trong số 7 bạn ấy tiếp tục gắn bó với câu lạc bộ cho đến hết tiểu học. Những ngày cuối cấp, tụi nhỏ cứ hỏi hoài:
– “Lên cấp 2 có câu lạc bộ Chú tâm không cô?”
– “Hay cô lên cấp 2 mở câu lạc bộ Chú tâm đi cô!”

Rồi sau này, khi đã lên cấp 2, thi thoảng mà gặp nhau trong khuôn viên trường, chúng lại gọi với theo:
– “Con chào cô! Con nhớ câu lạc bộ Chú tâm lắm. Cô lên cấp 2 mở tiếp đi cô!”

Trời đất ơi, mấy đứa nhỏ này đúng là biết cách làm tim người ta tan chảy. Có phụ huynh từng liên hệ với tôi, chỉ để nói về mong muốn con mình vẫn được tham gia những hoạt động như thế, dù đã rời khỏi câu lạc bộ.

Thực ra, mindfulness chẳng phải điều gì quá cao siêu. Nó đơn giản chỉ là “tập trung vào hiện tại một cách có chủ đích, cởi mở, tò mò và không phán xét.”
Chúng ta có thể thực hành ở bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào, trong bất kỳ tư thế nào – không nhất thiết phải ngồi thiền.
Nó đơn giản, nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Ngày ấy, có người từng khuyên tôi nên “chuyển giao công nghệ” vận hành câu lạc bộ cho người khác. Chà, một đề nghị thật tuyệt vì đó cũng chính là mong đợi của tôi. Nhưng tôi biết, để làm được điều ấy, điều kiện tiên quyết là người ấy cần thật sự nghiêm túc với việc thực hành cho chính mình. Không chỉ hiểu bằng lý trí, mà cần sống cùng với nó.

Một câu lạc bộ Chú tâm không thể “sống” chỉ nhờ vài trang kế hoạch hoạt động. Nó cần một người dẫn dắt đã thật sự đi trên con đường đó.

Viết đến đây, tôi lại thấy thèm được làm những việc như thế, trong môi trường giáo dục – nơi tôi thấy mình vẫn luôn thuộc về.
Dù giờ không còn làm việc trong trường, nhưng hình như bằng cách nào đó, tôi vẫn đang tiếp tục mang tinh thần ấy đi cùng.
Và biết đâu, chẳng sớm thì muộn, tôi lại được mang những điều này quay trở lại trường học – ở một nơi nào đó đang chờ tôi bước đến.

Tái bút: Mình là một người thực hành mindfulness cũng như áp dụng mindfulness vào trong công việc dưới góc độ phi tôn giáo nên mình sẽ hạn chế nói đến những triết lý hay sử dụng ngôn từ mang hơi hướng của bất kỳ tôn giáo nào. Chính vì thế mà thực sự mình không thích dịch mindfulness là "chánh niệm" đâu mặc dù đôi khi mình vẫn dùng để giải thích cho mọi người trong các bối cảnh khác nhau :) Hồi tháng 2-3/2025, mình làm một chuỗi chia sẻ cho ngân hàng VIB và được dặn rất kỹ là đừng dùng từ "chánh niệm" trong lúc chia sẻ mà hãy dùng cách dịch khác hoặc tốt nhất là giữ nguyên gốc tiếng Anh "mindfulness" là rất đúng ý mình nên mình làm được luôn :)

Nhật ký làm Tâm lý của Tô Hoan

11/06/2025

Khối Tự nhiên, Khối Xã hội và chuyện nhà mình…

🍀 Chuyện của mình:

Hồi còn học cấp 3, mình rất muốn theo ngành Tâm lý học. Nhưng hồi đó, chẳng biết hỏi ai, cũng không có nhiều hoạt động hướng nghiệp như bây giờ. Trường có đưa học sinh đi dự một ngày hội hướng nghiệp ở Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (đường Hoàng Quốc Việt, Hà Nội), nhưng mình cảm giác giống hội chợ tuyển sinh hơn là nơi giúp học sinh tìm hiểu nghề nghiệp.

Hôm đấy, mình đi loanh quanh một hồi giữa những gian hàng của các trường rồi phát hiện ra một chỗ có mấy thầy cô chuyên gia tư vấn hướng nghiệp. Hào hứng lắm, mình xếp hàng để hỏi một câu:
❓“Em rất quan tâm ngành Tâm lý học, thầy cô có thể chia sẻ những cơ sở đào tạo uy tín và tương lai, thị trường nghề nghiệp của ngành này không ạ?”
Mình chỉ nhớ có cô giáo khen câu hỏi hay, khen ngành Tâm lý thú vị… còn lại thì… không nhớ gì nữa 🙈

Ra về, mình lại lụi cụi tra Google, làm mấy bài trắc nghiệm nghề nghiệp trên mạng (mà sau này mới biết là chẳng đáng tin mấy, nó chẳng có validity hay reliability gì cả). Kết quả toàn ra mình hợp ngành Kinh tế và/hoặc Giáo dục. Mình mừng thầm: “Thế thì Tâm lý học là ổn rồi.”

Nhưng lúc đó, Tâm lý học chủ yếu tuyển khối C, D. Trong khi mình học ban tự nhiên, thiên về khối A, B. Không đủ thời gian để "quay xe" sang ôn Văn - Sử - Địa, dù từng đi thi học sinh giỏi Địa.
Rồi mình mừng như bắt được vàng vì năm đó Đại học Sư phạm Hà Nội tuyển sinh khối B cho ngành Tâm lý học. Vậy là… bút sa gà chết. Và sau 15 năm, mình vẫn thấy lựa chọn đó rất đúng. (Dù cũng thi thêm một ngành khối A cho vui – Kinh tế xây dựng, nhưng không định theo học.). Sau này, khi vào học đại học, mình được nghe câu chuyện của thầy trưởng khoa Tâm lý - Giáo dục đương nhiệm kể về lý do vì sao thầy muốn tuyển sinh khối A, B cho ngành Tâm lý học cơ.

Nếu được quay lại thời cấp 3, chắc mình sẽ tiếp tục theo đuổi việc thi học sinh giỏi Địa thay vì bỏ ngang, học Văn và Sử tử tế hơn. Chỉ để hiểu sâu hơn về chính mình và thế giới.

🍀 Chuyện của chồng mình:

Lúc mới quen, biết anh từng học Đại học Công nghệ – ĐHQG Hà Nội, lại là lớp kỹ sư trọng điểm quốc gia chuyên ngành Điện tử viễn thông, mình thấy ấn tượng lắm – nên mới chịu nói chuyện tiếp 😄 (chứ không thời gian đâu mà vu vơ với mấy người vô tình quẹt phải trên Tinder không rõ lai lịch :v)

Thế mà anh lại bảo... sau khi tốt nghiệp, chưa từng làm gì liên quan đến ngành học. Cái bằng đại học để đâu giờ cũng quên mất rồi!

Ngạc nhiên hơn nữa: hồi cấp 3, anh từng thi học sinh giỏi Sử và đạt giải nhì cấp tỉnh. Dự định thi đại học khối C, nhưng giữa lớp 12… "quay xe" sang khối A chỉ vì ông chú bảo “học với thi khối C thì sau này làm gì?”

Dù học kỹ thuật, anh vẫn mê Lịch sử lắm. Giờ đi làm, lại chủ yếu dùng kiến thức xã hội, kinh tế, lịch sử để phục vụ cho công việc.

👉Tóm lại là:
Khoa học tự nhiên và khoa học xã hội – nhân văn không hề tách rời.
Chúng bổ trợ, soi sáng và nâng đỡ lẫn nhau.
Hiểu cái này, ta nhìn rõ cái kia.
Thiếu một bên, con người khó mà toàn diện.
Mỗi người là một câu chuyện, và trong đó, cả Toán lẫn Văn đều có chỗ đứng.

09/06/2025

Chiếc bình tâm trí đã vỡ…

Hôm nay, trong một khoảnh khắc bất cẩn, mình đã làm vỡ chiếc bình tâm trí “thần thánh” – người bạn đồng hành suốt 7-8 năm qua trong những buổi tham vấn – trị liệu tâm lý, những tiết học về cảm xúc – xã hội, những buổi tập huấn hay chia sẻ về sức khỏe tâm thần, từ trẻ nhỏ cho đến người trưởng thành.

Chiếc bình tâm trí ấy – mind jar – mình thường dùng như một ẩn dụ để nói về cảm xúc:

💭 Là biểu tượng của tâm trí: Khi lắc lên, kim tuyến xoáy tròn như tâm trí lúc đang rối bời vì giận, lo, buồn... Khi để yên, kim tuyến lắng dần xuống – như khi ta học cách bình tâm trở lại.

🧘‍♀️ Là công cụ thực hành mindfulness: Chỉ cần ngồi yên, quan sát những hạt kim tuyến lấp lánh chậm rãi rơi xuống... là một cách đơn giản mà hiệu quả để rèn luyện sự chú ý và bình tĩnh.

🌈 Là một phương tiện điều hòa cảm xúc: Nhìn kim tuyến lắng cũng giống như một lời nhắc: “Cảm xúc nào rồi cũng sẽ qua, chỉ cần cho nó thời gian.”

Với các bạn nhỏ, lần đầu nhìn thấy chiếc bình ấy thường sẽ reo lên: “Wow! Đẹp quá!”

Với các bạn tuổi teen thì sẽ thốt: “À ha! Ra là vậy. Thú vị ghê!”

Còn với người lớn... dù lần đầu hay lần thứ bao nhiêu nhìn thấy, cũng sẽ mỉm cười: “Ôi, hay thật!”

“Tất cả người lớn đều từng là trẻ con” – và chiếc bình tâm trí này, dù được thiết kế cho trẻ nhỏ, lại luôn có một sức mạnh chữa lành nhẹ nhàng với tất cả mọi người.

Chiếc bình cũ đã vỡ. Nhưng chắc chắn, sẽ có một chiếc bình mới ra đời – để tiếp tục hành trình dịu dàng đó 💛

P/s: Trong video bên dưới chính là hình ảnh chiếc bình tâm trí mà mình đã làm vỡ hôm nay. Mình làm nó từ 2018.

19/05/2025

Các bạn ơi!
Hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho những ai đam mê Tâm lý học đường giống mình :)
Đường còn dài và còn nhiều trông g*i, một chính sách hay một văn bản ra đời đều có một ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển ngành nghề này.

Bộ Nội vụ chính thức công bố vị trí việc làm “chuyên viên tư vấn tâm lý” trong các trường phổ thông, khiến ngành Tâm lý học giáo dục trở thành ngành học hot và cơ hội việc làm cao.