28/01/2022
Nhắc tới lệ thi Đồng Quan Xưa Trong Tín Ngưỡng Tứ Phủ là không thể bỏ qua Vị Đồng Quan Nổi Tiếng: Cố Đồng Quan Tôn Nữ Lê Hoa - đức Thánh bà Thủ đền Mẫu Cửu Trùng Thiên và đền Vua Cha Tam Phủ Bằng Sở.
Tương truyền, cụ là Hoàng nữ của Thành Thái đế, hoàng muội của Khải Định đế và hoàng cô của Bảo Đại đế. Cụ đã từ bỏ cuộc sống vương giả, tu hành cẩn mật, thi đỗ đồng quan đầu tiên - cuộc thi đặc biệt của tín ngưỡng Tứ Phủ. Có lẽ đức Đồng Quan thừa hưởng đức tin, ý chí tu hành từ Phụ hoàng khi bản thân Đồng Khánh đế cũng rất sùng bái Thánh mẫu Thiên Y A Na điện Hòn Chén, tự nhận là em của Mẫu và tôn Mẫu là "chị" của mình. Cụ đã hưng công hai ngôi đền tại làng Bằng Sở, huyện Thường Tín, Hà Nội. Tín ngưỡng hưng thịnh lúc bấy giờ cũng nhờ một phần công đức của cụ. Con hương, đệ tử cùng nhân dân đều tôn kính gọi là "Mẹ", danh "Mẹ Đồng Quan" sau này là từ đây mà ra.
* Xưa trong tín ngưỡng Tứ Phủ có lệ thi Đồng Quan:
Khi thi, người ta bóc 1000 nén vàng bỏ trong 1 mâm đồng, trong 1000 nén vàng ấy, họ chọn ra 1 nén vàng, viết hiệu của Thánh Mẫu mà bỏ vào sau đó trộn lẫn với 999 nén vàng còn lại rồi dâng lên khẩn đảo cáo bạch với Mẫu cùng chư Thánh. Đến giờ thi, Đồng nhân được rước vào cấm cung của đền sau đó họ phải xin phép kiều thỉnh Thánh Mẫu ngự về.
Khi Đồng nhân ra dấu Thánh giáng, người thủ nhang bản đền phải dâng mâm vàng soạn trước đó lên và kính thỉnh Mẫu chấm đồng. Người thi sẽ chọn một lần duy nhất một thoi vàng trong mâm vàng 1000 thoi. Nếu chọn trúng thoi vàng có viết hiệu của Thánh thì thi đỗ, được chính quyền cùng nhân dân và đồng đạo công nhận là Đồng Quan.
Đỗ Đồng Quan là một vinh dự cao nhất với con đồng của Tứ phủ, người đỗ Đồng Quan khi xưa được rước như người đỗ Trạng về tại từ đường bái Tổ, để cho nhân dân và hương chức cung kính vái lạy và ghi vào điển lễ của triều. Khi còn thì được nhân dân xem như cha mẹ để thay mặt Thánh giáo hóa, chăm dắt con công đệ tử, khi mất thì được thờ tại nơi trụ xứ, ngang hàng với Chầu thủ đền.
Đồng quan được coi là vị Lãnh tụ tinh thần của tín ngưỡng Tứ phủ.
* Được xây dựng từ năm 1928 bởi đôi bàn tay và khối óc của mẹ đồng quan đầu tiên của Việt Nam - Tôn Nữ Lê Hoa,ngôi đền có tổng thể lối kiến trúc nửa phương Đông - nửa Pháp rất điển hình thời nhà Nguyễn. Các nghệ nhân tài ba từ trong Huế được tuyển chọn để hưng công ngôi đền nên các đường nét rất tinh xảo và khẳng định có 1 0 2 ngay giữa vùng ngoại ô của Hà Nội.
Cách trung tâm Hà Nội chừng 15km, đền mẹ Đồng Quan cho tới nay vẫn còn gìn giữ được các đường nét và kiến trúc như thuở ban đầu. Đặc biệt ngôi đền hiện tại còn có lăng mộ của cụ cố Đồng Quan Tôn Nữ Lê Hoa ngay phía trái từ cổng đi vào, quý khách có thể thăm quan và tìm hiểu kĩ hơn những câu chuyện li kì về cụ qua lời kể của con cháu cụ.
