03/01/2023
#1 DÒNG CHẢY
Trong số những cuốn sách đã đọc năm 2022, Dòng chảy là cuốn định nghĩa khá hoàn chỉnh cảm giác của mình khi được làm công việc mình yêu thích. Mình viết ngắn gọn đôi dòng về Dòng chảy - cuốn đầu tiên trong chuyên mục sẽ cố gắng duy trì đều trong năm 2023. Bài viết có tham khảo và trích dẫn từ nội dung cuốn sách, các bạn lưu ý khi đọc nhé.
Nôm na cuốn sách này tóm lược những mảnh ghép tích cực trong trải nghiệm con người - niềm vui, sự sáng tạo và tiến trình trọn vẹn hoà mình vào cuộc sống - mà tác giả Mihaly gọi là “trạng thái dòng chảy".
“Dòng chảy” có tận 10 chương đề cập lẫn phân tích nhiều khía cạnh tích cực khác nhau. Đặc biệt là Giải phẫu học về ý thức, Sự thưởng thức và chất lượng cuộc sống, Làm việc như dòng chảy. Phần lớn khái niệm hay nguyên tắc mình quan tâm đều nằm ở 03 chương này.
Giới hạn của ý thức: Ý thức không phải là một hệ thống tuyến tính hoàn toàn, mà là một hệ thống có quan hệ nhân quả tuần hoàn. Sự chú ý định hình cái tôi và cái tôi định hình nên sự chú ý. Ví dụ: chúng ta thường liên kết cái tôi với cơ thể mình, mặc dù thỉnh thoảng ranh giới này được nới rộng để đồng nhất với một tập thể hay vật chất nào đó. Vậy cái tôi điều khiển ý thức của mình để nới rộng ranh giới đó và cũng chính ranh giới đó quyết định nên cái tôi của chúng ta.
Có hai chiến lược chính có thể áp dụng để cải thiện chất lượng cuộc sống: một là cố gắng thay đổi điều kiện bên ngoài tương thích với mục tiêu của chúng ta. Hai là thay đổi cách trải nghiệm của chúng ta với các điều kiện bên ngoài. Thông thường chúng ta nghe ở nhiều sách vở rằng, điều hai là cách bền bỉ. Tuy nhiên cả hai chiến lược đều không hiệu quả nếu áp dụng riêng rẽ. Lập luận và nghiên cứu tác giả đưa ra khá chặt chẽ và thuyết phục tại sao phải áp dụng cả hai.
Mặc dù chúng ta nhận ra thành công về mặt vật chất có thể không mang lại hạnh phúc, song chúng ta vẫn lao vào một cuộc chiến không hồi kết để đạt tới các mục tiêu bên ngoài, trông mong rằng chúng sẽ cải thiện cuộc đời mình. Điểm mấu chốt lại nằm ở chỗ chúng ta cảm thấy như thế nào về bản thân và những gì xảy đến với mình. Để cải thiện chất lượng cuộc sống con người cần cải thiện chất lượng của trải nghiệm.
Điều này không có ý nói rằng tiền bạc hay danh tiếng không liên quan gì đến hạnh phúc. Chúng có thể là điều tốt thực sự, nhưng chỉ khi giúp chúng ta hạnh phúc hơn. Bằng không chúng chỉ mang tính trung lập, tệ nhất là ngăn cản chúng ta có một cuộc đời xứng đáng. Nhìn chung có sự tương quan vừa phải giữ giàu có và hạnh phúc. Nghiên cứu một tập thể nhỏ đề cập trong cuốn sách chỉ ra: nhóm thu nhập cao nhất có cảm giác hạnh phúc thường xuyên cao hơn 25% nhóm thu nhập thấp nhất.
Điều này liên đới đến hai vấn đề sau: sự khoái lạc, thưởng thức các dịch vụ xa xỉ hay cần nhiều tiền để trải nghiệm có mang lại hạnh phúc thực sự và cải thiện cuộc sống? Nó chỉ mang lại khoái lạc - một thành phần quan trọng của chất lượng cuộc sống nhưng tự nó không mang lại hạnh phúc, hay sự trưởng thành tâm lý, không tạo ra trật tự mới trong ý thức. Tóm lại nó mang tính hồi phục giúp ý thức trật tự sau những nhu cầu và hiện tượng entropy tâm thần. Thay vào đó nên tìm đến phạm trù xứng đáng hơn: enjoyment - không quyết định bởi sự xa xỉ.
Vấn đề liên đới tiếp theo: mục đích tự thân (autoletic) - yếu tố then chốt của trải nghiệm tối ưu (trạng thái dòng chảy). Nó đề cập đến một hoạt động mang tính tự túc (self - contained), khép kín, một hoạt động không vì lợi đích nào trong tương lai. Ví dụ: dạy dỗ trẻ em thành người tốt không phải autoletic, nhưng dạy vì thích tương tác với trẻ em thì phải.
Khi trải nghiệm mang mục đích tự thân thì chú ý đến hoạt động vì chính hoạt động; còn khi không phải, sự chú ý tập trung ở kết quả của hành động. Hầu hết mọi thứ chúng ta làm là kết hợp cả hai. Theo mình, nguy hại chỉ xảy ra khi không ý thức được chúng ta đang hành động vì mục đích gì.
Mặc dù "dòng chảy" giúp mọi thứ dễ dàng nhưng bản thân nó thì không hoàn toàn như vậy. Nó đòi hỏi nỗ lực thể chất cường độ cao hay hoạt động tinh thần kỷ luật cao. Bất kì sự sai sót nào trong tập trung cũng sẽ xóa trạng thái "dòng chảy”. Tuy nhiên khi còn ý thức được duy trì trạng thái "dòng chảy” thì mọi thứ vẫn tiếp tục trơn tru liền mạch.
"Dòng chảy” trong giáo dục ở cuốn Tâm lý học tích cực cũng khá hay. Hai cuốn có thể ghép thành combo đọc hợp lý.
