02/06/2023
Dây thìa canh là một loại dược liệu được sử dụng phổ biến trong hỗ trợ điều trị đái tháo đường hiện nay ở Việt Nam.
Dây thìa canh còn gọi là Dây muôi hay Lõa ti rừng (danh pháp hai phần: Gymnema sylvestre) là một loài cây thân thảo thuộc chi Lõa ti (Gymnema) họ Apocynaceae.
Dây thìa canh được tìm thấy đầu tiên tại Ấn Độ. Dược điển Ấn Độ có ghi lại Dây thìa canh (Tiếng Ấn Độ gọi là cây Gumar) được sử dụng tại Ấn Độ từ 2000 năm trước để trị bệnh tiểu đường. Loại cây này phát triển nhiều nhất ở thung lũng Paltacot miền Trung Nam Ấn Độ, ngoài ra còn phân bố ở Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia.
Tại Việt Nam, loại cây này mới được tìm thấy vào năm 2006. Người đầu tiên phát hiện ra loài cây này là Ts. Trần Văn Ơn - trưởng bộ môn Thực vật - Đại học Dược Hà Nội.
🌿Thành phần hoạt chất: Có hơn 20 triterpene saponins đã được tìm thấy trong dây thìa canh. Thành phần hóa học có hoạt tính sinh học chính của dây thìa canh là Acid Gymnemic, một hoạt chất thuộc nhóm saponin triterpenoid.
🌿Tác dụng của dây thìa canh:
Trước đây Dây thìa canh được nhắc đến trong Sushruta, một văn bản y khoa cổ của Ấn độ như một loại thuốc làm giảm đường niệu (glycosiuria) và một số rối loạn bàng quang khác.
Những ghiên cứu hiện đại sau đó phân tích phân tử Axit Gymnemic trong Dây thìa canh có cấu trúc giống như các phân tử glucose, do đó gắn cạnh tranh vào thụ thể trên các tế bào nụ vị giác ở lưỡi làm cho glucose ở thức ăn không kích thích được các thụ thể này đo đó làm mất vị ngọt của thức ăn. Ngoài ra các axit này gắn vào thụ thể ở đường ruột làm giảm hấp thu đường tại ruột từ đó giảm glucose máu sau ăn.
Trong nghiên cứu tác dụng của dây thìa canh trên bệnh Đái tháo đường, dịch chiết từ dây thìa canh có tác dụng ức hế sự hấp thu glucose ở đường ruột, giảm sản xuất glycogen thông qua ức chế glycosy transferase, tăng sản xuất insulin từ tế bào beta đảo tụy, ngăn ngừa tế bào tuyến tụy khỏi tổn tương do stress oxy hóa.
Bên cạnh đó, dây thìa canh còn có một số tác dụng khác như giảm lipid máu, tăng bài tiết cholesterol qua phân. Đái tháo đường type 2 có liên quan đến béo phì và lượng lipid cao trong cơ thể. Do đó, để kiểm soát đái tháo đường hiệu quả cũng cần kiểm soát tốt lipid máu giúp giảm thiểu biến chứng trên tim mạch.
🌿Liều dùng, cách dùng
Về liều lượng sử dụng Dây thìa canh tùy thuộc vào từng loại chế phẩm sử dụng ở dạng lá khô, viên nén, viên nang, cao chiết hay dạng trà mà có những liều lượng và cách sử dụng khác nhau.
Theo một số nghiên cứu khoa học việc sử dụng phải được chuẩn hóa ở mức 25% Axit Gymnemic mỗi ngày.
🌿⚠️Lưu ý khi sử dụng Dây thìa canh:
Chính vì Dây thìa canh được quảng cáo có tác dụng trong hỗ trợ điều trị đái tháo đường nên trên thị trường sẽ có nhiều loại sản phẩm và khó tránh khỏi bị trà trộn hàng giả. Chính vì vậy bệnh nhân khi tìm mua Dây thìa canh về sử dụng nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Đối với lựa chọn Dây thìa canh tươi, chúng ta có thể thử bằng cách nhai sống lá tươi, sau đó ăn một chút đồ ngọt, nếu chúng ta bị mất cảm giác với vị ngọt trong vòng 2 – 4h đó là Dây thìa canh chuẩn.
Việc kiểm soát đường máu ở bệnh nhân đái tháo đường type 2 là rất phức tạp, cần kết hợp giữa chế độ ăn, tập luyện và sử dụng thuốc. Các bệnh nhân được chẩn đoán đái tháo đường type 2 không nên tự ý sử dụng dây thìa canh để điều trị hoặc lựa chọn dây thìa canh thay thế thuốc điều trị đái tháo đường. Việc kiểm soát đường máu ổn định cần phải sử dụng thuốc Y học hiện đại, nếu có sử dụng Dây thìa canh chỉ mang tính hỗ trợ vì liều lượng và chất lượng sản xuất có thể không đồng nhất như thuốc Y học hiện đại, chưa kể bệnh nhân có thể không mua được sản phẩm Dây thìa canh chuẩn. Mặc dù Dây thìa canh có thể giúp giảm lượng đường trong máu, nhưng nó cũng có thể gây hạ đường huyết khi sử dụng với các loại thảo mộc có tác dụng hạ đường huyết khác hoặc kết hợp với thuốc điều trị đái tháo đường. Điều đó có thể làm đường huyết dao động nhiều và làm tăng nguy cơ các biến chứng của đái tháo đường.
Hiện nay dây thìa canh mới chỉ có nhiều nghiên cứu trên động vật thực nghiệm và một số nghiên cứu nhỏ trên lâm sàng, do đó để khẳng định vai trò của Dây thìa canh trong điều trị đái tháo đường vẫn cần tiếp tục nghiên cứu. Việc sử dụng chỉ mang tính hỗ trợ và cần theo dõi từ các bác sĩ. Tránh tự ý sử dụng vì có thể dẫn đến khó kiểm soát đường huyết hoặc hạ đường huyết.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Huyen NT, Thuy NT, Nhung NT, Minh PH, Tung BT. Antidiabetic and antilipidemic effect of Ilex kaushue S.Y. Hu (Aquifoliaceae) leaves’ extract on streptozotocin-induced diabetic mice. J Appl Pharm Sci. Published online November 3, 2021. doi:10.7324/JAPS.2021.1101110
2. Sehajpal S, Verma N. A Review on Gymnema sylvestre Pharmacognostical Profile and its Anti-hyperglycemic Activity. Systematic Reviews in Pharmacy. 2022;13(11):761-767. doi:10.31858/0975-8453.13.11.761-767