25/03/2026
TAY CHÂN MIỆNG
- Mấy ngày nay khám mà các bé mắc tay chân miệng (TCM) nhiều thật. Ở lớp chỉ cần 1 vài bạn bị là lây rồi. Mặc dù bệnh TCM không phải là mới, nhưng nó luôn mới đối với gia đình lần đầu mắc. Tui khám một trường hợp trẻ 3 tuổi mắc TCM có dấu hiệu chuyển độ: sốt cao liên tục (>39°C) và giật mình, quấy khóc nhiều, trẻ được nhập viện theo dõi và điều trị.
- Tuy nhiên với các Bé mắc TCM nhẹ hơn chỉ có loét miệng và sang thương da tay, chân và mông thì lại chủ quan vô cùng, đôi khi lại quên mất các lời dặn của BS Nhi khoa.
TCM khó ở chỗ bệnh diễn biến và chuyển nặng rất nhanh, đôi khi không có dấu hiệu gì đặc hiệu và rõ ràng để nói rằng trẻ có thể chuyển nặng thành viêm não, viêm cơ tim hay suy sụp huyết động hay không. Do đó, việc dặn các Mẹ theo dõi con sát các dấu hiệu là điều quan trọng nhất. Có những trẻ có chỉ định nhập viện đôi khi chỉ để theo dõi thay vì vào để tiêm truyền hay điều trị đặc hiệu.
Dưới đây là các thông tin hữu ích giúp các Mẹ dự phòng và chăm sóc trẻ mắc TCM
🍀1. Đường lây truyền
- Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt tập trung ở nhóm tuổi dưới 3 tuổi.
- Virus được lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa khi trẻ tiếp xúc với các dịch tiết mũi họng, nước bọt, chất dịch từ các nốt phỏng, phân hoặc chất nôn của trẻ bị bệnh
🍀2. Dấu hiệu nhận biết
+ Sốt nhẹ, ăn bú kém. Trẻ sốt cao > 39 °C, sốt trên 2 ngày, nôn nhiều cần đưa trẻ đi khám ngay.
+ Loét miệng (lợi, lưỡi, họng) gây đau, bỏ ăn, bỏ bú, chảy nước dãi, nhiều mẹ nhầm mọc răng.
+ Phát ban dạng phỏng nước: lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm
+ Giật mình chới với báo hiệu biến chứng thần kinh( thường xuất hiện đầu giấc ngủ)
🍀3. Dấu hiệu nặng cần đưa Con đi viện ngay:
- Sốt cao ≥ 39C hay sốt hơn 2 ngày, không đáp ứng thuốc hạ sốt.
- Nôn nhiều, bỏ ăn bỏ bú
- Khó thở: thở nhanh, rút lõm bụng, tím quanh môi, kích thích hoặc lờ đờ
- Giật mình: Từng cơn ngắn 1-2 giây, chủ yếu ở tay và chân, dễ xuất hiện khi bắt đầu giấc ngủ hay khi cho trẻ nằm ngửa.
- Ngủ gà, bứt rứt, chới với, đi loạng choạng, run chi, mắt nhìn ngược.
- Quấy khóc nhiều, bứt rứt, khó ngủ hoặc mệt, li bì.
- Vã mồ hôi, tay chân lạnh hay da nổi vân tím
- Tiểu ít: tã của bé nặng không, tiểu như bình thường không
- Run chân tay hay yếu liệt chi: xem có tổn thương thần kinh Trung ương không
- Co giật: nếu có tiền sử giật cần uống hạ sốt khi 38C và trườm ấm
- Một số xét nghiệm: Bạch cầu > 16 G/L; Glucose máu > 8,9 mmol/L; Tiểu cầu > 400 G/L thường liên quan đến biến chứng.
🍀4. Chăm sóc bé mắc TCM.
– Hạ sốt nên có 2 loại dùng xen kẽ khi con khó hạ.
Chườm ấm cho trẻ (lau toàn thân, hõm nách, bẹn và trán )
Sau 15-30 phút, đo lại thân nhiệt cho trẻ.
* Trường hợp trẻ sốt 38,5°C: Paracetamol với liều 10 – 15 mg/kg/lần để hạ sốt (thuốc đặt hậu môn hoặc uống) cách 4–6 giờ. Ibuprofen 5-10mg/kg/lần tổng liều dưới 40mg/kg
- Thuốc bôi như: Xanh methylen, Kamistad (không nên lạm dụng), glycerin borat, Dizigoat…… thường bôi trước khi ăn 30 phút hoặc các xa 1h tránh gây nôn
– Cho trẻ ăn thức ăn nguội, mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo, sữa và nên chia nhiều bữa.
– Tắm rửa hằng ngày cho trẻ bằng nước ấm, dùng Povidone-iodine, xanh methylene để chấm lên các nốt phỏng nước sau khi tắm.
- Quần áo cho trẻ nên chọn loại vải mềm, rộng rãi, thấm hút mồ hôi.
– Tái khám mỗi 1-2 ngày trong 8-10 ngày đầu của bệnh.Trẻ có sốt phải tái khám mỗi ngày cho đến khi hết sốt ít nhất 48 giờ.
🍀5. Phòng bệnh tay chân miệng
– Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày : mua cho con lọ nước rửa tay nhanh để cặp và rèn thói quen rửa tay nhanh sau đi vệ sinh.
- Không dùng chúng bát đũa, đồ chơi, quần áo
– Rửa sạch đồ chơi, vật dụng, sàn nhà.
– Lau bề mặt tiếp xúc bằng dung dịch Cloramin B 2% hoặc các dung dịch khử khuẩn khác.
- Nếu lớp có bé bị, nên động viên cho bé ốm nghỉ học để giảm ốm mấy hôm.
- Tăng đề kháng để con khỏe mạnh, vừa phòng bệnh, vừa giúp giảm nhẹ triệu chứng bệnh.
Chúc các con mau khỏe!
Bác sĩ Nhi Tiểu Cường
