12/12/2025
SIÊU ÂM TUYẾN GIÁP ĐỊNH KỲ: Nên hay không nên?
Câu hỏi tưởng như rất dễ trả lời, mà lại vô cùng khó
Gần đây, tôi liên tục nhận được các câu hỏi của bệnh nhân, người quen về việc nếu không có triệu chứng gì, cũng không phải đối tượng có yếu tố nguy cơ ung thư tuyến giáp thì có cần siêu âm tuyến giáp định kỳ không?
Đặc biệt có một số bác sĩ cật lực phản đối việc siêu âm này, nhấn mạnh các yếu tố tiêu cực đang sẵn là các bức xúc trong xã hội nên được chia sẻ rất mạnh, nhưng những bài viết này lại không giải thích một cách đa chiều.
Vậy nên hiểu vấn đề này như thế nào? Chúng ta phải nhìn từ 2 khía cạnh khác nhau:
1. Khía cạnh y tế công cộng liên quan chính sách y tế:
Tất cả các Hiệp hội về bệnh lý tuyến giáp lớn trên thế giới (Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc…) đều khuyến cáo rất mạnh: Nếu bạn không có triệu chứng (đau vùng cổ, nuốt vướng, khàn tiếng, khó thở, tự sờ thấy u ở cổ….), không phải đối tượng có yếu tố nguy cơ (tiếp xúc phóng xạ, người thân ruột thịt bị ung thư giáp…) thì hoàn toàn không cần phải đi siêu âm tuyến giáp định kỳ.
Lý do:
- Siêu âm 10 người thì phải 4-6 người có u, trong đó có tới 95-97% là u lành hoặc ung thư thể nhú siêu nhỏ, cả đời không bao giờ gây hại.
- Khi siêu âm, bị gắn chữ “u” hay “ung thư” phần lớn sẽ hoang mang lo sợ, dẫn đến việc dễ bị lạm dụng chọc tế bào, lạm dụng đốt, lạm dụng mổ… không cần thiết, gây hại cả về sức khoẻ lẫn kinh tế. Chưa kể một số hành vi cố tình lạm dụng.
- Siêu âm sàng lọc không làm giảm số lượng tử vong. (Vì bản chất của ung thư tuyến giáp thể nhú tiên lượng rất tốt, dù sớm hay muộn, sau điều trị phần lớn đều “không chết”)
Như vậy sàng lọc đại trà trên quy mô cộng động sẽ vừa tốn kém nguồn lực mà lại lợi bất cập hại, có thể giúp phát hiện sớm ung thư ở một vài người xứng đáng phải mổ, nhưng lại đẩy cả nghìn người khác vào tâm lý lo lắng, thậm chí bị đốt oan, mổ oan.
Với cả xã hội hay cộng đồng lớn, điều này không đáng, giống như “ném chuột vỡ bình” vậy, lợi ít hại nhiều => KHÔNG KHUYẾN CÁO
2. Khía cạnh cá nhân
Với từng cá nhân cụ thể, câu chuyện lại hoàn toàn khác.
Phát hiện sớm ung thư có những giá trị lớn đối với chất lượng cuộc sống, so với cái giá phải bỏ ra (tiền bạc - thời gian) cho một lần siêu âm, cụ thể:
- Phát hiện sớm ung thư đồng nghĩa với việc chủ động trong lựa chọn cách xử lý: hoàn toàn có thể “theo dõi chủ động” - chưa cần cần can thiệp gì nếu đủ tiêu chuẩn theo dõi (u tăng nguy cơ biến chứng, sau mổ phải điều trị bổ trợ iode phóng xạ, bổ sung hormone suốt đời.
Các khuyến cáo có thể nói phát hiện muộn hay phát hiện sớm sau điều trị 90-95% đều “không chết”, tỷ lệ sống tới 80-90 tuổi như nhau, thì phát hiện muộn tí có sao đâu, chờ có triệu chứng đi khám cũng được, đỡ “chẩn đoán quá đà”, nhưng khuyến cáo chỉ nói không chết mà không nói đến “sống” như thế nào. Rõ ràng việc phát hiện sớm xử lý nhẹ nhàng người bệnh có chất lượng cuộc sống khác hẳn trường hợp được chẩn đoán muộn, phải xử lý mạnh tay.
Chưa nói đến không phải ung thư tuyến giáp nào cũng “hiền”, trong ung thư thể nhú cũng có những dưới nhóm và những thể ung thư khác tuy hiếm gặp nhưng độ ác tính không kém các loại ung thư nguy hiểm khác.
Một lần siêu âm, phát hiện sớm ung thư, có thể giúp BN có mấy chục năm cuộc đời sau mổ tốt hơn hẳn những trường hợp để muộn.
Như vậy có thể thấy siêu âm không xấu, điều quan trọng nhất là làm gì khi có kết quả siêu âm để không bị xử lý oan!
Kết luận:
Với tình trạng chung của xã hội như hiện nay, không phải chỉ riêng Việt Nam mà trên cả thế giới, trên quy mô toàn xã hội siêu âm tầm soát đại trà có thể giúp ích cho một số nhỏ các trường hợp giai đoạn muộn không triệu chứng (1-2%), nhưng lại có thể làm thiệt hại tới rất nhiều người khác (98-99%).
=> KHÔNG KHUYẾN CÁO.
Nhưng với mỗi cá nhân:
Không có “1%” hay “99%”
Chỉ có có bệnh hay không bệnh, sớm hay muộn, bảo tồn hay phải cắt hết, phóng xạ hay không phóng xạ, có phải uống hormone cả đời hay không.
Mỗi người chỉ sống một lần. Quyết định siêu âm hay không là lựa chọn cá nhân, không phải lựa chọn của số đông.
