07/05/2026
THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM ĐỂ LÂU CÓ NGUY HIỂM KHÔNG?
Bà con cô bác ạ, Lão làm nghề hơn 40 năm, gặp rất nhiều BN ban đầu chỉ đau lưng nhẹ, tê tê xuống chân một chút, vẫn đi lại được nên chủ quan. Đến khi quay lại thì không còn là đau nữa, mà là yếu chân, đi tập tễnh, có người phải kéo lê bàn chân. Lúc đó hỏi ra mới biết: “Tôi nghĩ nó không nguy hiểm nên kệ”.
Lão nói thật, thoát vị đĩa đệm không phải bệnh “đến phát nguy hiểm ngay”, nhưng cái nguy của nó là âm thầm và tích lũy theo thời gian.
—-------
Dưới góc nhìn của Tây y, bản chất của thoát vị đĩa đệm là sự tổn thương cấu trúc. Đĩa đệm bình thường có một lớp bao xơ bên ngoài và nhân nhầy bên trong. Khi bao xơ bị nứt hoặc rách, phần nhân nhầy tràn ra ngoài, chèn vào rễ thần kinh hoặc ống sống.
Ban đầu, mức độ chèn ép còn nhẹ nên cơ thể vẫn “chịu đựng được”, biểu hiện chỉ là đau lưng, tê nhẹ hoặc cảm giác râm ran như kiến bò. Nhưng nếu không xử lý, khối thoát vị có thể to dần, phản ứng viêm quanh rễ thần kinh tăng lên, dẫn đến chèn ép kéo dài và liên tục.
Cái nguy nằm ở chỗ: dây thần kinh không phải là thứ chịu đựng mãi được. Khi bị chèn ép lâu ngày, nó sẽ giảm dẫn truyền, rồi mất dẫn truyền. Lúc đó, biểu hiện không còn là đau nữa mà chuyển sang yếu cơ, mất cảm giác, thậm chí teo cơ.
Có những trường hợp nặng, đặc biệt ở vùng thắt lưng, có thể gây ra hội chứng chùm đuôi ngựa, người bệnh bị rối loạn tiểu tiện, đại tiện – đây là dấu hiệu thần kinh bị tổn thương nghiêm trọng, cần can thiệp bằng phương pháp mổ giải phóng.
—---------
Còn dưới góc nhìn của Đông y, Lão không chỉ nhìn vào cái “đĩa đệm lồi ra”, mà nhìn vào cái gốc sâu hơn. Người xưa đã nói: “Thận chủ cốt, Can chủ cân”. Xương chắc hay không là do Thận, gân có dẻo dai hay không là do Can. Khi Can Thận suy, tinh huyết không đủ nuôi dưỡng gân xương, thì cấu trúc cột sống dần dần mất đi độ bền, đĩa đệm khô, kém đàn hồi, dễ nứt vỡ.
Song song với đó là tình trạng khí huyết ứ trệ. Khi khí huyết không lưu thông, vùng cột sống không được nuôi dưỡng đầy đủ, lại thêm yếu tố phong – hàn – thấp xâm nhập, lâu ngày làm kinh lạc bế tắc. Đông y gọi đây là chứng “Tý”, nghĩa là tắc nghẽn gây đau. Ban đầu chỉ là đau khi vận động, nhưng để lâu thì tắc càng sâu, đau càng nặng, rồi chuyển sang tê, rồi yếu.
Nói cách khác, Tây y nhìn thấy cái “khối thoát vị chèn ép thần kinh”, còn Đông y nhìn thấy cả một hệ thống đang suy từ gốc – từ Can, Thận đến khí huyết và kinh lạc.
—--------
Vì vậy, bà con cô bác hay hỏi lão: “Sao lúc đầu đau mà sau lại đỡ, rồi lại đau nặng hơn?” Lão giải thích thế này cho dễ hiểu: lúc đầu là giai đoạn kích thích – thần kinh bị chèn ép nên đau. Sau một thời gian, thần kinh bị “chai” đi, cảm giác đau giảm, bà con cô bác tưởng là khỏi. Nhưng thực chất bên trong, tổn thương vẫn tiếp diễn. Đến khi dây thần kinh bị ảnh hưởng sâu hơn, gân cơ bắt đầu yếu, thì lúc đó không còn là đau đơn thuần nữa mà là mất chức năng. Đó chính là lý do có người nói: “Tôi hết đau rồi mà sao chân lại yếu đi”.
Một sai lầm rất phổ biến mà Lão gặp là bà con cô bác chỉ tập trung vào việc giảm đau. Đau thì uống thuốc giảm đau, uống không đỡ thì tiêm, đỡ xong lại tái phát nặng hơn. Vì giảm đau chỉ là che đi tín hiệu cảnh báo của cơ thể, chứ không giải phóng được sự chèn ép một cách bền vững. Khi tín hiệu đau bị “tắt”, bà con lại vận động quá mức, làm tổn thương nặng thêm mà không hề hay biết.
Một sai lầm nữa Lão thấy rất nhiều bà con mắc phải là tin vào những lời như “đưa khối thoát vị về lại như ban đầu” hay “khỏi hoàn toàn thoát vị”. Lão nói rõ để bà con hiểu: khi nhân nhầy đã thoát ra ngoài, không thể tự quay lại trạng thái cũ. Điều trị chủ yếu là giải chèn ép rễ thần kinh, giảm đau và kiểm soát tiến triển bệnh để sinh hoạt bình thường. Muốn loại bỏ hoàn toàn phần thoát vị thì chỉ có mổ giải phóng, nhưng mổ luôn đi kèm rủi ro nên các bác sĩ thường ưu tiên điều trị bảo tồn bằng thuốc kết hợp vật lý trị liệu trước.
—-------
Lão nói thẳng để bà con hiểu: Thoát vị đĩa đệm nguy hiểm không nằm ở cái đau, mà nằm ở nguy cơ mất chức năng vận động nếu để kéo dài.
Nếu phát hiện sớm, điều chỉnh đúng:
- Giảm được chèn ép
- Phục hồi được vận động
- Nuôi lại được gân xương
thì hoàn toàn có thể kiểm soát tốt, sống sinh hoạt bình thường.
Nhưng nếu để muộn:
- Thần kinh bị tổn thương lâu ngày
- Cơ teo đi, yếu các chi
- Cột sống mất ổn định
thì việc phục hồi sẽ rất khó khăn, thậm chí không thể trở lại như ban đầu.
Lão nhắn bà con cô bác một câu rất thật: Đừng đợi đến khi đau không đi nổi, chân yếu rõ rệt mới đi chữa. Khi đó, cái giá phải trả sẽ cao hơn rất nhiều so với giai đoạn ban đầu.
Bài chia sẻ của Lão dựa trên góc nhìn tổng quan của bệnh lý, còn trên lâm sàng, mỗi bệnh nhân sẽ có mức độ đau và tổn thương dây thần kinh khác nhau nên cần bệnh nhân cung cấp phim chụp và tình trạng cụ thể để chẩn đoán chính xác.
Nếu bà con cô bác đang có dấu hiệu đau lưng, tê lan xuống chân, hoặc đã từng chụp phim mà chưa rõ mình đang ở mức độ nào, cứ nhắn cho lão. Lão xem kỹ rồi nói cho bà con biết nên đi theo hướng nào cho phù hợp, tránh để bệnh kéo dài rồi mới cuống lên thì lúc đó xử lý sẽ vất vả hơn rất nhiều.
*Nguồn: Thầy thuốc ưu tú, Bác sĩ CKII Lê Hữu Tuấn - Nguyên PGĐ TTKTC Bệnh viện YHCT Trung ương