10/12/2025
🪴Những lời khen – chê tưởng chừng vô hại lại âm thầm tạo nên cách con nhìn nhận bản thân mình
Trẻ không chỉ nghe bằng tai, trẻ học về chính mình từ cách chúng ta nói chuyện với con.
👉Khi ta khen chung chung, con không biết điều gì khiến mình “giỏi” và dần lệ thuộc vào lời khen để làm động lực.
👉Khi ta chê bai, con không chỉ nghe lời góp ý. Con nghe thấy “Con chưa đủ tốt”, “Con là vấn đề”.
👉Khi ta so sánh, con học cách đối chiếu giá trị bản thân với người khác thay vì với hành trình cố gắng của chính mình.
Và lâu dài, những câu nói ấy trở thành giọng nói bên trong con, chúng hoặc giúp con tự tin tiến lên hoặc khiến con thu mình lại.
🧠 Khoa học nói gì về tác động này?
Các nghiên cứu của Carol Dweck (ĐH Stanford) chỉ ra rằng:
Khen vào năng lực “Con giỏi quá!” dễ khiến trẻ hình thành "tư duy cố định - fixed mindset". Con có thể dần trở nên ngại đối mặt với thử thách vì sợ không còn được khen.
Khen vào sự nỗ lực & quá trình “Con đã rất kiên trì!”, “Con đang tiến bộ hơn rồi đấy!” tạo thành "tư duy phát triển - growth mindset", tư duy này giúp trẻ bền bỉ và chủ động hơn trong học tập, công việc và cuộc sống.
Còn những lời chê quá mức lại kích hoạt vùng não liên quan đến stress, khiến trẻ giảm khả năng tiếp nhận thông tin, giảm hứng thú học và lâu dần mất tự tin vào bản thân.
💡 Vậy ba mẹ nên làm gì?
✔ Thay vì khen chung chung hãy sử dụng cách khen đi kèm với mục tiêu
“Con tự xếp đồ chơi vào rổ rồi nè! Mẹ thấy con rất ngăn nắp và tự giác đó.”
✔ Thay chê bai bằng lời nhận xét hành vi
Thay vì: “Con hậu đậu quá!”
Hãy nói: “Cốc nước này khá đầy đó, này con cần làm chậm lại để không làm đổ nước nha.”
✔ Thay so sánh bằng sự ghi nhận tiến bộ của chính con thay vì so với người khác
“Con hôm nay viết thẳng hàng hơn hôm qua rồi đó!”
✔ Thay áp đặt bằng sự dẫn dắt
“Con muốn thử lại lần nữa không? Mẹ sẽ ở đây hỗ trợ con.”
Những thay đổi nhỏ này tạo nên một môi trường an toàn để con dám sai – dám thử – dám tiến bộ.
🌟 Một lời nhắc nhẹ từ WINGS gửi gắm tới ba mẹ
Lời khen – lời chê không chỉ là âm thanh.
Chúng là chất liệu xây dựng lòng tự trọng, là “tấm gương” để con nhìn vào và hiểu về chính mình.
Và cũng giống như mọi quá trình nuôi dạy trẻ, ba mẹ không cần hoàn hảo nhất - chỉ cần đủ tinh tế, đủ chú tâm để nhận ra đâu là lúc mình cần điều chỉnh một câu nói.
“Một lời nói đúng lúc có thể mở ra cho con một cách nhìn mới về bản thân và về thế giới.”
⭐️Ba mẹ có thể lưu bài này để tham khảo khi cần. Chỉ một thay đổi nhỏ mỗi ngày sẽ tạo nên một hành trình nuôi dạy đầy tích cực và hiệu quả cho cả gia đình. 🌿
--------------------------------
🌟 Phát triển Cảm xúc Xã hội cho An nhiên và Sức mạnh Nội Tâm – Well-being and Inner Growth for Social Emotional Development (WINGS) dành cho thế hệ người Việt trẻ 🌟
🛎 LIÊN HỆ WINGS
Hotline: 0941465048
Website: wingssel.vn
Email: wings.sel.vietnam@gmail.com