05/09/2025
Điều gì diễn ra trong não khi ta Huấn luyện cảm xúc?
Khi trẻ nổi cáu, quăng đồ, hét lên, hoặc lặng im vì bị tổn thương, người lớn sẽ phản ứng như thế nào?
Quát to?
Giải thích?
Bối rối, không biết nên làm gì?
Dù chúng ta phản ứng thế nào, có một điều chắc chắn đang xảy ra: não của người lớn và não của trẻ đều đang ở trong trạng thái nhạy cảm. Hiểu được điều gì đang xảy ra trong não bộ giúp chúng ta không chỉ giảm thiểu được những phản ứng không phù hợp, mà còn biết cách hỗ trợ trẻ đúng lúc, đúng cách.
💡Quy tắc “bật nắp”: Bản năng trước, lý trí sau
Não của trẻ em (đặc biệt là trẻ nhỏ) chưa phát triển đầy đủ. Khi một cảm xúc mạnh xuất hiện, ví dụ như giận, sợ, buồn, phần não cảm xúc (hệ viền – limbic system) sẽ bật báo động. Lúc đó, phần não lý trí (vỏ não trước trán – prefrontal cortex) hoạt động kém hiệu quả hơn.
Tiến sĩ Daniel Siegal đã dùng hình ảnh “não bật nắp” để mô tả về điều này. Đó là lý do vì sao khi trẻ đang trong một cơn cảm xúc, chúng ta càng cố phân tích, giải thích đúng - sai, các con càng không nghe, hoặc thậm chí phản ứng mạnh hơn.
Thực tế, não của người lớn cũng có XU HƯỚNG phản ứng như trên. Khi bị căng thẳng, mệt mỏi hoặc khi bị kích hoạt cảm xúc (triggered), não cảm xúc của chúng ta cũng lên tiếng báo động, và chúng ta dễ phản ứng gay gắt.
💡Huấn luyện cảm xúc chính là: Lặp đi lặp lại hành vi phản ứng để xây đường mòn mới trong não
Đầu tiên, người lớn cần học cách huấn luyện cảm xúc cho chính mình trước. Não lý trí để phân tích thông tin, cân nhắc đúng - sai, tốt - xấu sẽ không hoạt động hiệu quả khi bạn đang quá stress hoặc tức giận. Việc hít thở sâu, chậm lại vài giây, hoặc tự nhủ “Mình có thể xử lý được chuyện này!” là cách giúp bạn kết nối lại với vỏ não trước trán, tổng bộ chỉ huy trung tâm giúp bạn suy nghĩ, đồng cảm và ra quyết định sáng suốt hơn.
Sau đó, hãy tìm cách kết nối cảm xúc với trẻ: “Con đang rất giận vì…” hoặc đơn giản là: “Mẹ thấy con không vui”.
Câu nói này giúp trẻ cảm thấy mình được nhìn thấy, được hiểu, và giảm mức “báo động” trong não cảm xúc. Nhờ vậy, não lý trí dần dần hoạt động hiệu quả trở lại.
Hãy nhớ: Mỗi lần bạn thừa nhận cảm xúc, lắng nghe mà không phán xét, hoặc phản hồi bình tĩnh thay vì giận dữ, bạn đang tạo một “đường mòn mới” trong não – cả trong não của bạn và não của trẻ. Các kết nối thần kinh được hình thành, ban đầu có thể chệch choạc, nhưng với sự tập luyện và lặp lại, phản ứng mới lúc đầu sẽ dần trở nên quen thuộc hơn, phản hồi và những hành vi phù hợp sẽ dần trở thành thói quen.
Bản chất của Huấn luyện cảm xúc là quá trình thay đổi các kết nối thần kinh trong não bộ thông qua việc lặp lại những hành vi kết nối. Bạn không cần hoàn hảo ngay từ những lần thực hành đầu tiên. Hãy cho mình và trẻ sự kiên nhẫn và hiểu rằng não của ai cũng cần thời gian để hình thành những đường mòn mới, những cách phản hồi mới phù hợp hơn.
Chúc bạn thành công!