Family & Child Psychology with Nguyen Minh Thanh, Ho Chi Minh City (2026)

29/04/2026

TƯƠNG TÁC VỚI CON: BAO NHIÊU LÀ ĐỦ?

“Bao nhiêu thời gian tương tác cùng con trong một ngày thì là đủ hả thầy Thành?”
“Mình đi làm bận lắm thầy ạ, nên lúc nào có thời gian rảnh một chút thì mới chơi với con được. Mình ưu tiên chất lượng (quality time) hơn số lượng (quantity time). Như vậy có ổn không thầy Thành?”

Mình đã nhận được những câu hỏi như vậy rất nhiều lần khi làm việc với các bậc cha mẹ. Thực ra, vấn đề này không mới, mọi người có thể tìm thấy rất nhiều bài viết kiểu “ưu tiên thời gian chất lượng” trên internet. Tuy nhiên, cách đây hai ngày, khi được một trường quốc tế mời làm diễn giả nói chuyện với gần 100 phụ huynh, mình đã trả lời lại vấn đề này vì nhận thấy vẫn còn nhiều hiểu lầm về “thời gian tương tác với trẻ”, nhất là với những cha mẹ bận rộn.

Hôm trước, mình có chia sẻ về Mô hình Sinh thái học về sự Phát triển của con người (Bioecological Model of Human Development) và được mọi người chia sẻ rất nhiều. Trong đó, chúng ta thấy rằng trẻ em phát triển thông qua sự tương tác chủ động giữa các đặc tính nội tại (tính khí, phong cách phản ứng, trí thông minh, năng lực cảm xúc…) và bối cảnh bên ngoài, đặc biệt là các quá trình gần gũi (Proximal Processes). Tương tác với cha mẹ và gia đình chính là hai quá trình gần gũi nhất với đa số trẻ em. Do đó, không cần bàn cãi thêm, việc cha mẹ dành thời gian để giáo dục, trò chuyện, chăm sóc hay chơi cùng trẻ là vô cùng quan trọng – có ảnh hưởng quyết định đến sự phát triển lành mạnh của các em về cả nhận thức, thể chất, tình cảm và kỹ năng xã hội.

Nhưng không phải gia đình nào cũng giống nhau, và không phải cứ hiểu “tương tác là quan trọng” là có thể thu xếp thời gian ngay được. Thực tế, hiện nay không có nghiên cứu hay nhà chuyên môn nào đưa ra một con số cụ thể duy nhất để trả lời cho câu hỏi: Bao nhiêu thời gian tương tác là đủ? Không có công thức tuyệt đối 2 giờ, 4 giờ hay 6 giờ mỗi ngày. Với cha mẹ bận rộn, lời khuyên thường là: Thời gian chất lượng quan trọng hơn số lượng. Vậy lời khuyên này có đúng không và nên thực hiện thế nào cho hiệu quả?

Lời khuyên về ưu tiên chất lượng là hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, điều tiên quyết cần hiểu là “chất lượng” bao gồm những yếu tố nào:

Thứ nhất: Chất lượng không hoàn toàn thay thế được số lượng. Trong điều kiện hoàn hảo nhất (khi cha mẹ không quá bận rộn), cả số lượng và chất lượng đều cần được đảm bảo song hành.

Thứ hai: Thời gian chất lượng nếu chỉ diễn ra theo tần suất “thi thoảng” thì sẽ không đạt hiệu quả. Nhiều cha mẹ hay nghĩ: “Hôm nay rảnh có 20 phút, chắc không đủ làm gì, thôi đợi hôm nào có hẳn 45 phút thì chơi với con cho đã”. Hoặc cha mẹ thường có những quãng rảnh ngắn (5-10 phút) nhưng lại bỏ qua vì đợi một quãng nghỉ dài. Trong mô hình sinh thái học, Giáo sư Bronfenbrenner nhấn mạnh hai yếu tố cốt lõi: (1) các tương tác nhỏ và (2) tần suất đều đặn (hàng ngày, hàng tuần).

Chìa khóa ở đây là: Hãy tạo ra các tương tác nhỏ (vi mô) cùng con dù chỉ vài phút. Đó có thể là cái ôm trước khi đi học, điệu nhảy chào mừng khi đón con về, cùng đánh răng, lau nhà hay tưới cây… và duy trì đều đặn hàng ngày. Chính những thói quen, lễ nghi và nhịp điệu gia đình này mới là yếu tố quan trọng cho sự phát triển của trẻ. Đừng đợi đến khi có thật nhiều thời gian mới bắt đầu “chất lượng”.

Thứ ba: Phải là sự hiện diện mà cả cha mẹ và con cái đều “tận hưởng”. Tương tác chất lượng phải mang lại cảm giác ý nghĩa chứ không phải “làm cho xong trách nhiệm”. Các hoạt động nên xuất phát từ sự hứng thú của cả hai bên và diễn ra trong không gian phù hợp để tránh rủi ro (ví dụ: không chạy nhảy vận động mạnh trong nhà bếp). Cha mẹ nên thảo luận hoặc thông báo trước với con thay vì ép trẻ tham gia vào một hoạt động mà mình “nghĩ là thú vị” nhưng trẻ không muốn.

Thứ tư: Hãy thực sự hiện diện. Khi đã dành thời gian cho con, cha mẹ cần tránh tối đa việc bị “gây nhiễu”. Đừng để tình trạng “tay lướt điện thoại” trong khi trẻ đang háo hức muốn bố mẹ nhập cuộc. Nếu công việc quá bận không thể buông xuống lâu, hãy quay lại chiến thuật “tương tác ngắn nhưng toàn tâm toàn ý”. Việc vừa chơi vừa phân tâm sẽ khiến trẻ thất vọng, bực tức, cảm thấy không được tôn trọng và dễ dẫn đến sự phản kháng mạnh mẽ về sau.

Thông điệp cuối cùng mình muốn gửi tới ba mẹ: “Nếu không có đủ thời gian cho các hoạt động tương tác kéo dài, ba mẹ hãy ƯU TIÊN những KHOẢNH KHẮC NHỎ nhưng DUY TRÌ ĐỀU ĐẶN và có ý nghĩa với trẻ.”
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

25/04/2026

Làm Cha Mẹ: Một điều khôn ngoan là ĐỪNG ĐẦU TƯ TẤT CẢ VÀO CON CÁI.
⬇️

22/04/2026

Bảng kiểm tra các mốc phát triển của CDC kèm theo lời khuyên, được phát triển bởi chương trình "Nhận biết dấu hiệu - Hành động sớm", cung cấp một cách thú vị và dễ dàng để cha mẹ và người chăm sóc theo dõi và hỗ trợ sự phát triển sớm của con mình.

📚 Nguồn bài viết: Mạng lưới Tự kỷ Việt Nam - VAN
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

19/04/2026

NHỮNG GỢI Ý GIÚP CHA MẸ THẤU HIỂU HÀNH VI CỦA CON

Nếu bạn đang nuôi một em bé tuổi chập chững hay mầm non, chắc hẳn đã có lúc bạn tự hỏi: Ủa, con mình đang làm cái gì vậy? Có thể là lần đầu tiên con la hét giữa siêu thị, hay đánh bạn chỉ vì… bạn chơi cái xe hơi trước. Ngỡ ngàng. Bối rối. Xấu hổ. Tức giận. Và hàng tá cảm xúc khác có thể cùng ùa tới trong một khoảnh khắc.

Chuyện này không hề lạ. Thật ra, những hành vi như đánh, cắn, ném đồ... đều là những biểu hiện khá "bình thường" trong quá trình lớn lên của con. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng thật sự là như vậy. Những hành vi tưởng như gây rối đó lại là cách trẻ nhỏ đang cố gắng giao tiếp, khi mà vốn từ và kỹ năng tự điều chỉnh của con vẫn chưa phát triển đủ.

HÀNH VI LÀ NGÔN NGỮ THỨ HAI CỦA CON

Nếu chúng ta xem hành vi như một kiểu ngôn ngữ, thì việc con ném đồ chơi, la hét hay trốn vào gầm bàn có thể là “câu nói” kiểu: “Con đang bối rối quá”, “Con không biết phải làm sao hết”, hay “Con cần giúp đỡ”. Thay vì phản ứng ngay với phần thể hiện bên ngoài, hãy dừng lại một nhịp và tự hỏi: Con đang cố gắng nói điều gì với mình qua hành vi này?

KHÔNG PHẢI HÀNH VI NÀO CŨNG LÀ “VẤN ĐỀ”

Cùng một hành vi, ví dụ như chạy quanh lớp, nhưng trong những bối cảnh khác nhau, lại mang những ý nghĩa khác nhau. Trong giờ học, chuyện đó có thể làm gián đoạn lớp. Nhưng trong giờ chơi thì lại hoàn toàn ổn. Vì vậy, đừng vội dán nhãn hành vi là "xấu" hay "gây rối". Hãy đặt nó vào đúng ngữ cảnh, và quan sát xem điều gì đang xảy ra quanh con vào thời điểm đó. Hành vi, tự thân nó, hiếm khi là vấn đề. Mà điều khiến nó trở thành vấn đề thường nằm ở chỗ nó diễn ra lúc nào, ở đâu, và kéo dài bao lâu.

TRƯỚC KHI CAN THIỆP, HÃY QUAN SÁT

Thay vì chỉ nhìn vào hành vi, bạn có thể bắt đầu bằng việc… quan sát kỹ hơn. Có thể ghi lại: hành vi xảy ra vào lúc nào? Trước đó có chuyện gì? Ai đang có mặt? Con có đói, mệt hay chán không? Chính những điều nhỏ nhặt ấy sẽ dần vẽ nên bức tranh toàn cảnh về nguyên nhân đằng sau hành vi. Và từ đó, bạn sẽ bớt lúng túng, và có thể chủ động hơn trong cách phản ứng và hỗ trợ con.

PHÒNG NGỪA HƠN LÀ “CHỮA CHÁY”

Một vài điều chỉnh nhỏ trong lịch sinh hoạt cũng có thể tạo nên khác biệt lớn. Nếu bạn thấy con thường xuyên cáu gắt vào chiều muộn, có thể con đang đói, thử chuẩn bị sẵn đồ ăn nhẹ. Nếu con dễ nổi nóng khi mệt, hãy cân nhắc cho con ngủ trưa đúng giờ hơn. Nếu con chán, thêm vào vài hoạt động vui vẻ để con giải phóng năng lượng. Những điều chỉnh nhỏ này giống như "trải thảm" trước để con ít bị trượt ngã hơn.

ĐỪNG CỐ GIẢI QUYẾT MỌI VIỆC MỘT MÌNH

Nếu bạn đang nghĩ: “Mình đâu có thời gian quan sát với điều chỉnh gì đó, mình còn một đống việc khác đây này!”, thì điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Làm cha mẹ không bao giờ là chuyện nhẹ nhàng. Và bạn không nhất thiết phải làm tất cả một mình. Hãy tìm kiếm sự hỗ trợ. Một người bạn, một giáo viên mầm non, ông bà, hay ai đó có thể quan sát và cùng bạn phân tích. Có thể chỉ một góc nhìn khác cũng giúp bạn tháo gỡ được rất nhiều.

Trao đổi với giáo viên, người giữ trẻ, hay bất kỳ ai thường xuyên tiếp xúc với con bạn. Khi có thêm thông tin từ hai phía, cả nhà và trường sẽ có thể hỗ trợ con đồng bộ hơn. Mỗi đứa trẻ là một bản thể riêng biệt, và những người lớn quanh con sẽ luôn cần làm việc như một đội - ít nhất là đồng thuận ở điểm: Con cần cảm thấy được yêu thương và an toàn.

Không có “thuốc đặc trị” cho hành vi trẻ nhỏ. Nhưng vẫn có những điều cha mẹ có thể làm: giữ bình tĩnh, quan sát nhiều hơn, phản ứng tỉnh táo hơn, và luôn luôn đặt tình yêu lên hàng đầu. Bạn không thể ngăn được mọi cơn giận của con, nhưng bạn có thể là người khiến con cảm thấy được chấp nhận, kể cả khi con chưa biết cách cư xử đúng mực. Và rồi theo thời gian và sự trợ giúp đúng cách, những hành vi khó của con sẽ dần qua đi.

Trong tháng 9/2025, thầy Thành sẽ tổ chức khóa học “Phân tích hành vi trẻ để Kỷ luật tích cực” - dành cho cha mẹ mong muốn hiểu con sâu sắc hơn và có cách đồng hành hiệu quả hơn trong những tình huống khó. Khóa học sẽ giúp cha mẹ: (1) Hiểu được nguyên nhân sâu xa đằng sau hành vi của trẻ; (2) Nắm rõ nguyên tắc kỷ luật và củng cố hành vi tích cực, tránh các hình thức trừng phạt phản tác dụng; (3) Thực hành các kỹ thuật phòng ngừa, can thiệp và củng cố để xây dựng môi trường hỗ trợ hành vi lành mạnh. Thông tin đăng ký sẽ được để ở phần bình luận. Hẹn gặp mọi người tại khóa học!

📚 Nguồn bài viết: First Things First
📝 Dịch và tổng hợp: Family & Child Psychology with Nguyen Minh Thanh
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

15/04/2026

Hầu hết hành vi của trẻ em đang phản ánh một nhu cầu nào đó - nghĩa là hành vi có một chức năng cụ thể chứ không "vô lý" xảy ra.

14/04/2026

QUIET TIME VÀ TIME-OUT: HIỂU ĐÚNG ĐỂ ÁP DỤNG HIỆU QUẢ

Trong quá trình nuôi dạy con, nhiều cha mẹ thường sử dụng hai chiến lược quiet time (thời gian yên lặng) và time-out (tạm thời cách ly) để ứng phó với hành vi thách thức của con. Tuy nhiên, không ít người có xu hướng đánh đồng hai phương pháp này hoặc hiểu sai cách áp dụng, dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả, thậm chí gây ra những phản ứng tiêu cực từ con.

Ví dụ, có cha mẹ nghĩ rằng cả hai đều là hình phạt, hoặc cho rằng chỉ cần cho con “ra chỗ khác ngồi một mình” là đủ. Trên thực tế, quiet time và time-out có sự khác biệt rõ ràng về mục đích, cách thực hiện và mức độ nghiêm trọng của hành vi cần can thiệp. Nếu hiểu và áp dụng đúng, cả hai đều có thể là những công cụ tích cực giúp con học cách điều chỉnh cảm xúc, hành vi và phát triển khả năng tự kiểm soát.

1. QUIET TIME VÀ TIME-OUT LÀ GÌ?

Quiet time và time-out là những chiến lược tích cực để giúp cha mẹ xử lý các hành vi thách thức ở trẻ.

Cả hai phương pháp đều liên quan đến việc tạm ngưng sự chú ý dành cho trẻ trong một khoảng thời gian ngắn, đồng thời tách trẻ khỏi các hoạt động thú vị đang diễn ra.

Hai cách làm này có thể hướng trẻ đến hành vi tích cực, thay vì các hành vi như hung hăng hoặc liên tục không tuân theo hướng dẫn. Trẻ sẽ nhanh chóng hiểu hành vi nào là không thể chấp nhận được khi nhận ra rằng chúng bị mất đi sự chú ý của người lớn.

Ngoài ra, quiet time và time-out cũng giúp trẻ có không gian yên tĩnh để bình tĩnh lại.

2. CẦN LƯU Ý GÌ KHI SỬ DỤNG QUIET TIME VÀ TIME-OUT?

Quiet time, time-out hay bất kỳ hệ quả nào cũng hoạt động hiệu quả nhất khi mối quan hệ giữa cha mẹ và trẻ có sự gắn bó, yêu thương. Trẻ thường phản hồi tốt khi cảm thấy được ủng hộ, khích lệ và an toàn.

Tốt nhất cha mẹ nên:
• Kết hợp quiet time hoặc time-out với các chiến lược khuyến khích hành vi tích cực như chú ý tích cực, khen ngợi.
• Liên kết hai phương pháp này với các quy tắc trong gia đình, và để trẻ tham gia xây dựng quy tắc và hệ quả.
• Hướng dẫn trẻ hiểu và điều tiết cảm xúc trong các tình huống khó khăn.

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của trẻ. Vì vậy, cha mẹ luôn nên tìm hiểu lý do vì sao trẻ lại có hành vi đó, điều này giúp bạn chọn được phản ứng phù hợp hơn.

3. SỰ KHÁC BIỆT GIỮA QUIET TIME VÀ TIME-OUT

Quiet time - Thời gian yên lặng bên cạnh: là khi bạn tách trẻ ra khỏi hoạt động đang diễn ra, nhưng không rời khỏi không gian hiện tại. Người lớn vẫn ở cạnh trẻ nhưng ngừng chú ý và tương tác với trẻ trong thời gian ngắn.

Ví dụ, ở nhà, bạn có thể yêu cầu con ra khỏi khu chơi, ngồi bên cạnh bạn, tránh xa đồ chơi hoặc các bạn khác. Đây vừa là hệ quả ngắn hạn cho hành vi chưa phù hợp, vừa là cơ hội để con bình tĩnh lại.

Quiet time cũng có thể áp dụng ngoài nhà. Ví dụ, nếu ở công viên và con đánh bạn, bạn có thể yêu cầu con ngồi yên dưới một gốc cây vài phút trong khi bạn đứng gần đó – giúp con vừa nhận hậu quả, vừa có không gian để điều chỉnh cảm xúc.

Time-out - Thời gian tạm dừng: là khi trẻ được đưa ra khỏi khu vực xảy ra hành vi không phù hợp, đến một không gian yên tĩnh, đơn điệu, không có đồ chơi hay yếu tố gây phân tán. Ví dụ như một căn phòng trống, hành lang.

Time-out thường chỉ nên dùng cho những hành vi nghiêm trọng hoặc gây nguy hiểm, ví dụ như đánh bạn hoặc liên tục không tuân theo chỉ dẫn.

4. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG, NHỮNG LƯU Ý ĐỂ QUIET TIME VÀ TIME-OUT HIỆU QUẢ (cha mẹ xem thông tin chi tiết ở các ảnh bên dưới nhé!)

📚 Nguồn bài viết: raisingchildren
📝 Dịch và tổng hợp: Family & Child Psychology with Nguyen Minh Thanh
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

11/04/2026

Hành vi của trẻ em, trong nhiều trường hợp, chính là sự phản ứng lại với chính hành vi của người lớn.

Trong tâm lý học, Lý thuyết Kiểm soát (Control Theory) cho rằng hành vi của con người không phải là phản ứng ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình tự điều chỉnh liên tục. Nói một cách dễ hiểu, mỗi chúng ta - kể cả trẻ nhỏ - đều liên tục so sánh giữa “điều mình đang làm” với “điều mình nên làm”, từ đó điều chỉnh hành vi để thu hẹp khoảng cách này.

Trong mối quan hệ giữa người lớn và con trẻ, điều này mang một ý nghĩa rất quan trọng: trẻ không chỉ đơn thuần là nghe lời hay không nghe lời, mà đang học cách xây dựng hệ thống kiểm soát hành vi bên trong chính mình. Ví dụ, khi cha mẹ đặt ra những quy tắc rõ ràng (giờ giấc ngủ, cách nói chuyện, cách ứng xử), trẻ sẽ dần hình thành một chuẩn mực nội tại. Khi hành vi lệch khỏi chuẩn mực đó, nếu trẻ đã phát triển đủ khả năng, trẻ có thể tự điều chỉnh. Nhưng nếu chưa, trẻ cần sự phản hồi từ cha mẹ để hiểu: “Mình đang lệch ở đâu, và cần làm gì khác đi?”.

Vì vậy, cách cha mẹ phản hồi quan trọng hơn bản thân việc kiểm soát. Phản hồi hiệu quả không phải là quát mắng hay trừng phạt, mà cần cụ thể, nhất quán và có tính hướng dẫn. Khi cha mẹ nói rõ điều gì chưa phù hợp và gợi ý cách làm khác, trẻ sẽ học được cách tự quan sát và điều chỉnh hành vi của chính mình. Ngược lại, nếu phản ứng của cha mẹ thay đổi thất thường hoặc chỉ mang tính cảm xúc, trẻ dễ rơi vào trạng thái “không biết chuẩn mực là gì”, dẫn đến hành vi trở nên khó đoán hoặc chỉ nhằm mục đích né tránh bị phạt.

Một điểm nữa mà nhiều cha mẹ chưa để ý: Trẻ cũng cần những mục tiêu phù hợp. Nếu kỳ vọng của người lớn quá cao hoặc thiếu thực tế, khoảng cách giữa hiện tại và mong muốn sẽ quá lớn, khiến trẻ dễ gặp thất bại và dần mất đi động lực tự kiểm soát. Ngược lại, khi mục tiêu vừa sức và có sự đồng hành của cha mẹ, mỗi lần điều chỉnh thành công sẽ giúp trẻ củng cố niềm tin rằng “mình làm được”.

Lý thuyết kiểm soát còn có một nội dung rất hay khi đề cập tới “vùng kiểm soát”, nơi mà cha mẹ và con cái liên tục đặt ra các kỳ hạn và giới hạn (trên và dưới) cho nhau. Một khi các giới hạn này bị đe dọa, cá nhân sẽ “bật” chế độ phòng thủ, tấn công hoặc can thiệp... tạo nên những mâu thuẫn. Do đó, việc can thiệp hành vi của trẻ em càng cần phải được thực hiện ngay từ bước phòng ngừa, chứ không thể để tới khi trẻ bộc phát hành vi rồi mới chạy đôn đáo tìm cách giải quyết. Chúng ta sẽ bàn kỹ hơn về nội dung này trong lớp học “Phân tích hành vi trẻ em” sắp tới. Bạn có thể tìm hiểu thêm khóa học trong phần bình luận dưới bài viết này.
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

08/04/2026

Tình huống 1: Em bé 7 tuổi ghì chặt tay và bút lên cuốn vở, bên cạnh là người bố liên tục quát: “Làm bài ngay lập tức, nếu không thì tối nay đừng hòng đi ngủ!”

Tình huống 2: Giờ ăn chỉ còn lại 1 phút mà em bé 4 tuổi vẫn chưa ăn xong, giáo viên liền nói thật to trước lớp: “Bạn nào cô đếm từ 1 đến 10 mà chưa ăn xong thì cô sẽ gọi chú công an tới.”

Trong những tình huống giả định trên, có thể ban đầu trẻ sẽ sợ hãi và làm theo lời người lớn. Nhưng sau nhiều lần, những hậu quả mang tính “dọa dẫm” ấy sẽ không bao giờ xảy ra (thực tế thì đứa trẻ vẫn sẽ được đi ngủ, và tất nhiên cũng chẳng có chú công an nào đến trường cả). Đồng thời, người lớn lại không bổ sung thêm những cách hỗ trợ rõ ràng. Kết quả là trẻ dần trở nên “nhờn” với những lời đe dọa đó.

Trong tâm lý học hành vi, hiện tượng này gọi là “Quen thuộc hoá” (Habituation) - tức phản ứng (hành vi của trẻ) giảm dần dù kích thích (lời đe dọa từ người lớn) vẫn được lặp lại, và đến một mức nào đó, phản ứng có thể biến mất hoàn toàn.

Điều đáng ngại là, khi trẻ đã “nhờn”, người lớn thường không chịu nổi. Lúc ấy, cha mẹ hoặc giáo viên (trong một số trường hợp) sẽ tìm mọi cách để buộc trẻ nghe lời: quát to hơn, dùng hành động mạnh tay, hay áp đặt một cách khắc nghiệt. Chu trình này lặp đi lặp lại, không chỉ khiến phản ứng căng thẳng của trẻ gia tăng mà còn có nguy cơ phá vỡ mối quan hệ giữa chúng ta với con cái, học trò - trong khi hiệu quả đạt được chưa chắc đã như mong muốn.

Vậy nên, trong tương tác hàng ngày với trẻ, kỷ luật (khác với trừng phạt hà khắc) là điều cần thiết, chẳng hạn:
- Đặt ra quy tắc và ranh giới rõ ràng
- Đặt kỳ vọng chi tiết, phù hợp
- Hướng dẫn trẻ thực hiện quy tắc
- Hỗ trợ bằng cách dạy kỹ năng cần thiết
- Duy trì nhịp điệu (routines) và nền nếp (rituals) trong gia đình, lớp học
- Sử dụng củng cố và hậu quả một cách hợp lý

Nói cách khác, nếu phản ứng nhanh, trẻ thường sẽ làm theo ngay (vì nhiều lý do). Nhưng nếu hướng tới mục tiêu lâu dài - không chỉ xử lý hành vi trước mắt mà còn giúp cha mẹ, thầy cô “đỡ mệt” về sau, hạn chế hành vi chưa phù hợp quay trở lại (thậm chí trầm trọng hơn), bảo vệ sức khoẻ tinh thần của trẻ - thì việc chậm lại, suy xét kỹ càng, và tham khảo kiến thức, kinh nghiệm từ chuyên gia, sách vở hay cộng đồng sẽ là chiến lược hữu ích.

Tháng 4 này, thầy Thành sẽ có lớp “Phân tích hành vi trẻ em để kỷ luật tích cực” được thiết kế dựa trên sự tích hợp của các mô hình: Nuôi dạy con hiệu quả (Triple P, PBIS, Bringing Baby Home), Giáo dục cảm xúc xã hội (SEL), và Lý thuyết hành vi trong Tâm lý học.

Khóa học gồm khoảng 1/3 lý thuyết và 2/3 thực hành (bài tập, kỹ thuật, gợi ý ứng dụng). Lớp được “may đo” và “tinh chỉnh” phù hợp cho:
- Những ai đang chuẩn bị làm cha mẹ
- Cha, mẹ có con từ 0 - 10 tuổi
- Giáo viên mầm non, tiểu học muốn hiểu sâu hơn về hành vi trẻ em, đặc biệt trong bối cảnh gia đình
- Các nhà chuyên môn (Parenting Coach, Social Worker, ...) muốn tham gia một khóa ngắn hạn, đơn giản để bổ sung và trao đổi kiến thức về nuôi dạy trẻ.

Mọi thông tin chi tiết (nội dung, lịch học, học phí) vui lòng xem chi tiết ở phần bình luận. Hẹn gặp mọi người trong lớp học!
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

06/04/2026

Một SAI LẦM rất phổ biến mà cha mẹ và giáo viên thường mắc phải khi làm việc với trẻ 2-7 tuổi.
⬇️⬇️⬇️

04/04/2026

“Con phải tự biết chứ” là một Kỳ Vọng Sai Lầm

Trong quá trình làm việc với phụ huynh và giáo viên, thầy Thành thường gặp một dạng kỳ vọng rất phổ biến: trẻ cần tự hiểu được người lớn muốn gì, hoặc ít nhất là “cảm nhận được” tình cảm của cha mẹ, thầy cô mà không cần phải nói ra rõ ràng. Khi điều đó không xảy ra, hành vi của trẻ dễ bị diễn giải thành thiếu ý thức, không nghe lời, hoặc thậm chí là “cố tình”.

Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ khoa học phát triển, đặc biệt là tâm lý học nhận thức và khoa học thần kinh, thì kỳ vọng này không phù hợp với năng lực thực tế của trẻ nhỏ.

Trước hết, cần làm rõ về khả năng hiểu người khác – một năng lực thường được gọi là theory of mind (Lý thuyết tâm trí). Đây là khả năng nhận ra rằng người khác có suy nghĩ, niềm tin, mong muốn và cảm xúc riêng, và những trạng thái này có thể khác với mình. Năng lực này không xuất hiện đầy đủ ngay từ đầu đời. Các nghiên cứu nhất quán cho thấy những dấu hiệu rõ ràng hơn của năng lực này thường xuất hiện từ khoảng 2–3 tuổi (ví dụ: trẻ hiểu rằng người khác có mong muốn khác mình), nhưng phải đến khoảng 4–5 tuổi, trẻ mới vượt qua được các bài toán “niềm tin sai” – một chỉ báo quan trọng cho việc hiểu rằng người khác có thể nghĩ khác với thực tế.

Ngay cả sau mốc này, khả năng suy luận về trạng thái tâm trí của người khác vẫn tiếp tục phát triển trong suốt thời thơ ấu và đầu tuổi vị thành niên. Điều đó có nghĩa là, trong nhiều tình huống thường ngày, đặc biệt với trẻ dưới 6 tuổi, việc yêu cầu trẻ “tự hiểu ý” hoặc “đọc được ẩn ý” của người lớn là vượt quá năng lực nhận thức hiện có.

Góc nhìn từ khoa học thần kinh giúp làm rõ thêm cơ chế phía sau. Các vùng não tham gia vào điều hành hành vi, ức chế xung động và suy luận xã hội – điển hình là vỏ não trước trán – phát triển kéo dài và chưa hoàn thiện trong nhiều năm. Trong khi đó, các hệ thống liên quan đến cảm xúc (như hệ limbic) lại hoạt động sớm và mạnh. Vì vậy, trẻ có thể phản ứng rất nhanh và mạnh về mặt cảm xúc, nhưng khả năng hiểu bối cảnh, lý do và quy tắc xã hội vẫn còn hạn chế.

Hệ quả thực tế là: trẻ thường cảm nhận được trạng thái cảm xúc của người lớn, nhưng không hiểu chính xác thông điệp mà người lớn muốn truyền đạt. Khi cha mẹ khó chịu, trẻ biết là “có vấn đề”, nhưng không chắc vấn đề nằm ở hành vi nào, xảy ra vì sao, và mình cần làm khác đi như thế nào. Khi cha mẹ yêu thương, hy sinh, hoặc “nghĩ rằng điều đó là hiển nhiên”, trẻ cũng không nhất thiết sẽ diễn giải đúng những tín hiệu đó thành cảm nhận “mình được yêu”.

Từ đây, một sai lệch rất thường gặp xuất hiện: người lớn đánh giá hành vi của trẻ dựa trên chuẩn năng lực của người lớn. Những hành vi như không làm theo yêu cầu, lặp lại lỗi, hay phản ứng không phù hợp dễ bị gán nhãn là “bướng” hoặc “không ý thức”. Nhưng trong nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở thái độ, mà nằm ở chỗ trẻ chưa có đủ thông tin rõ ràng và chưa có đủ năng lực để xử lý thông tin đó.

Nếu đặt lại nền tảng theo hướng này, cách tiếp cận kỷ luật cần được điều chỉnh. Kỷ luật hiệu quả không dựa trên giả định rằng trẻ sẽ tự suy ra điều đúng, mà dựa trên việc người lớn chủ động làm rõ điều đó.

Điểm thứ nhất là diễn đạt kỳ vọng một cách cụ thể. Những yêu cầu như “ngoan hơn”, “cư xử cho đúng” không mang nhiều giá trị hướng dẫn, vì chúng không chỉ ra hành vi nào là phù hợp trong một tình huống cụ thể. Ngược lại, các chỉ dẫn cụ thể, có thể quan sát được – ví dụ “khi qua đường, con cần nắm tay người lớn” hoặc “khi người khác đang nói, con chờ đến lượt mình” – giúp trẻ liên kết được giữa tình huống và hành vi mong đợi.

Điểm thứ hai là tính nhất quán của quy tắc. Trẻ học thông qua sự lặp lại và khả năng dự đoán. Nếu cùng một hành vi nhưng có lúc được chấp nhận, có lúc bị cấm, thì về mặt nhận thức, trẻ không có đủ dữ liệu ổn định để xây dựng quy tắc. Sự nhất quán giữa các thời điểm và giữa những người chăm sóc là điều kiện quan trọng để trẻ hiểu và dần nội hóa hành vi.

Điểm thứ ba là làm rõ thông điệp trong những tình huống cảm xúc cao, đặc biệt là khi kỷ luật. Với trẻ nhỏ, rất dễ xảy ra hiện tượng đồng nhất giữa việc “hành vi của mình bị phản đối” và “mình bị từ chối”. Do đó, việc tách bạch hai điều này bằng ngôn ngữ rõ ràng (ví dụ: không chấp nhận hành vi cụ thể nhưng vẫn duy trì sự gắn kết với trẻ) không phải là vấn đề phong cách, mà là một yếu tố có ý nghĩa phát triển.

Một cách ngắn gọn, khi một đứa trẻ không làm theo điều người lớn mong đợi, có hai khả năng cần được cân nhắc song song: (1) trẻ không muốn làm, hoặc (2) trẻ chưa có khả năng để làm. Với trẻ nhỏ, khả năng thứ hai xảy ra thường xuyên hơn so với giả định thông thường của người lớn. Nếu không phân biệt được hai trường hợp này, phản ứng kỷ luật rất dễ trở nên không phù hợp với nguyên nhân thực sự của hành vi.

Từ góc độ này, vấn đề không nằm ở việc trẻ “phải biết”, mà ở việc người lớn đã cung cấp đủ điều kiện để trẻ học hay chưa. Việc làm rõ kỳ vọng, thiết lập quy tắc nhất quán và sử dụng ngôn ngữ trực tiếp không làm giảm quyền uy của cha mẹ; ngược lại, nó tạo ra một môi trường mà trong đó trẻ có thể hiểu, dự đoán và điều chỉnh hành vi của mình một cách thực tế.

Nói cách khác, với trẻ nhỏ, những gì không được nói rõ ràng thường sẽ không được hiểu, và những gì không ổn định thì khó có thể được học. Kỳ vọng rằng trẻ sẽ tự suy ra điều người lớn muốn, trong khi các năng lực nhận thức và thần kinh liên quan chưa phát triển đầy đủ, chính là một khoảng cách mà người lớn cần chủ động điều chỉnh.

Do đó, để Kỷ Luật Tích Cực thực sự hiệu quả với trẻ, chúng ta cần hiểu được cơ chế đứng đằng sau các hành vi của trẻ (phân tích chức năng hành vi, bao gồm cả các chức năng về mặt phát triển và các chức năng đáp ứng nhu cầu). Thầy Thành hẹn các cha mẹ và nhà giáo trong lớp học sắp tới mang tên “Phân Tích Hành Vi Trẻ Em để Kỷ Luật Tích Cực” để cùng tìm hiểu sâu hơn, truy vấn đến gốc rễ và thực hành hiệu quả hơn.
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

03/04/2026

Việc cho trẻ ra ngoài chơi là rất quan trọng. Nhưng điều ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ không kém chính là cách người lớn hành xử khi ở đó cùng con.

Khi người lớn biết lùi lại, trẻ sẽ có cơ hội trải nghiệm đúng những điều mà hệ thần kinh của các con được “thiết kế” để học hỏi.

Việc chạy nhảy, leo trèo, giữ thăng bằng, di chuyển trên những bề mặt không bằng phẳng, cân nhắc không gian, lựa chọn khi nào tham gia cùng người khác, hay tự đứng dậy sau những cú ngã nhẹ… tất cả đều giúp phát triển khả năng phối hợp, nhận thức cơ thể, đánh giá rủi ro, điều chỉnh cảm xúc và hiểu biết xã hội.

Những trải nghiệm “chơi có rủi ro” mang lại cho trẻ phản hồi thực tế về cơ thể và môi trường xung quanh. Điều này nuôi dưỡng sự tự tin, khả năng phán đoán và niềm tin vào bản thân theo cách mà những môi trường quá kiểm soát hay bảo bọc không thể mang lại.

Những lời giải thích hay sự can thiệp “thiện chí” từ người lớn - đặc biệt là khi cố gắng loại bỏ thử thách - thực tế có thể làm gián đoạn quá trình học hỏi này, bao gồm cả sự phát triển cảm xúc - xã hội.

Việc chúng ta bước vào với những câu nói như: “Các con là bạn mà!”, “Chia sẻ đi!”, “Ra chơi với các bạn đi!”, “Cho bạn chơi cùng đi!”… có thể giúp người lớn bớt khó chịu ngay lập tức, nhưng lại vô tình lấy đi cơ hội để trẻ tự học cách thương lượng, chờ đợi, thiết lập ranh giới và giải quyết căng thẳng xã hội - những kỹ năng quan trọng không kém, thậm chí còn quan trọng hơn nhiều kỹ năng khác.

Việc vấp ngã, bước sai, phải chờ đến lượt, thua một trò chơi, hay bị bạn từ chối… có thể khiến cả trẻ và người lớn cảm thấy khó chịu. Nhưng chính những khoảnh khắc đó lại vô cùng cần thiết.

Sự thất vọng và bực bội kích hoạt những vùng não liên quan đến khả năng điều chỉnh cảm xúc và giải quyết vấn đề. Khi trẻ được phép trải nghiệm và tự vượt qua những cảm xúc này, các con sẽ dần xây dựng khả năng chịu đựng thất bại, sự linh hoạt và tính kiên cường - thông qua trải nghiệm thực tế, chứ không phải chỉ từ lời dạy của người lớn.

Trẻ không trở nên kiên cường khi luôn được hướng dẫn hoặc “cứu giúp” kịp thời.

Sự kiên cường được hình thành qua vận động, thử thách, sai sót, bất đồng, những khoảng dừng và cả quá trình hàn gắn.

Việc chơi ngoài trời - đặc biệt là ở sân chơi - thực sự hỗ trợ sự phát triển của trẻ khi người lớn tin tưởng vào quá trình đó, và cho phép trẻ tự đối mặt với thử thách bằng cơ thể, trí óc và các mối quan hệ của mình.

Bởi chính trong những trải nghiệm có rủi ro, nỗ lực, hồi phục và kiên trì… học hỏi sâu sắc mới thật sự diễn ra.

📚 Nguồn bài viết: We Skoolhouse
📝 Dịch và thiết kế: Family & Child Psychology with Nguyen Minh Thanh
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

01/04/2026

KHÓA HỌC: PHÂN TÍCH HÀNH VI TRẺ ĐỂ KỶ LUẬT TÍCH CỰC (04.2026)

🗓 THỜI GIAN HỌC: gồm 04 buổi học từ 20h00 - 22h00 (Giờ Việt Nam) qua ZOOM ONLINE
- Ngày 22/04/2026 (Thứ Tư)
- Ngày 23/04/2026 (Thứ Năm)
- Ngày 08/05/2026 (Thứ Sáu)
- Ngày 09/05/2026 (Thứ Bảy)

📌 ĐĂNG KÝ KHÓA HỌC TẠI ĐÂY: https://forms.gle/fYCUcinGeC654CSy9

👨‍👩‍👧‍👦 KHÓA HỌC PHÙ HỢP VỚI:
- Phụ huynh có con trong độ tuổi từ 0-10 tuổi;
- Cha mẹ chuẩn bị có em bé;
- Giáo viên Mầm non & Tiểu học;
- Chuyên gia làm việc với Trẻ em & Gia đình;
- Những Anh/Chị quan tâm đến giáo dục trẻ em độ tuổi từ 0 đến 10.

TRƯỚC KHI ĐĂNG KÝ, NGƯỜI HỌC VUI LÒNG LƯU Ý KHÓA HỌC KHÔNG GIẢI QUYẾT (ĐƯỢC) VẤN ĐỀ CỦA TRẺ ĐÃ ĐƯỢC CHẨN ĐOÁN VỚI HỘI CHỨNG PHỔ TỰ KỶ VÀ TĂNG ĐỘNG GIẢM CHÚ Ý.

🎯 NỘI DUNG KHÓA HỌC:
- Phân tích các nguyên nhân gây nên Hành vi chưa phù hợp của trẻ em.
- Phân tích 3 sai lầm cơ bản trong việc làm Cha mẹ.
- Hiểu đúng về Khái niệm Kỷ luật tích cực.
- Thực hành các kỹ thuật trong Kỷ luật tích cực nhằm áp dụng trong gia đình, bao gồm:
+ Mô hình ABC trong phân tích hành vi trẻ em.
+ Thiết lập nội quy và thói quen gia đình.
+ Quy trình 4 bước trong việc dạy 1 hành vi, quy tắc mới cho trẻ.
+ Quy trình 4 bước trong Ghi nhận và Khen thưởng trẻ.
+ Kỹ thuật Đưa ra sự lựa chọn giới hạn cho trẻ.
+ Sử dụng hậu quả Tự nhiên và Hợp lý khi trẻ có hành vi thách thức.
- Ứng dụng quy trình Khai vấn cảm xúc (Emotion Coaching) trong giao tiếp với trẻ hàng ngày.

✅ HỌC PHÍ GỐC: 4.500.000 VNĐ/ 01 học viên.
🔖 ƯU ĐÃI HỌC PHÍ chỉ diễn ra đến hết 15/04/2026: học phí giảm còn 3.800.000 VNĐ/ 01 học viên.

💻 PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:
- Khoá học được tổ chức dưới hình thức Online thông qua nền tảng Zoom.
- Việc giảng dạy được chủ yếu thực hiện qua hình thức Giảng (Lecture) và đối thoại, thảo luận giữa giảng viên - người học, và giữa người học với nhau,...
- Khoá học không bao gồm giáo trình, tuy nhiên giảng viên sẽ cung cấp một số tài liệu đọc cho học viên trong thời gian lớp học diễn ra.
- Lớp học không có ghi âm, ghi hình, livestream hoặc phát lại dưới bất kỳ hình thức nào.

👨‍🏫 TRAINER: THẦY NGUYỄN MINH THÀNH
- Nghiên cứu sinh Tiến sĩ: Tâm lý học Lâm sàng tại University Catholic of Louvain (Bỉ).
- Thạc sỹ khoa học: Tâm lý học Giáo dục và Phát triển.
- Giảng viên Tâm Lý Học - Đại học Hoa Sen.
- Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em.
- Nhà thực hành chuyên nghiệp về Chẩn đoán và Trị liệu Parental Burnout với chứng chỉ quốc tế đến từ Viện đào tạo Tâm lý học (Bỉ).
- CHUYÊN GIA đào tạo TRIPLE P Primary Care do Triple P International chứng nhận.
- CHUYÊN GIA biên soạn chương trình Kỷ luật tích cực cho Bộ GD&ĐT Việt Nam.
- Tác giả của các bài báo khoa học về Tâm lý học trẻ em trên các tạp san nghiên cứu (Research Journal) uy tín trong lĩnh vực Tâm lý học.
- Tác giả 02 cuốn sách Best-seller "Thực hành giáo dục nhân cách: Giúp trẻ trưởng thành Hạnh Phúc và Vững vàng"; "Hạnh Phúc Dẫn Lối Thành Công - Thực hành Giáo dục tích cực trong Gia đình và Nhà trường".

Hẹn gặp mọi người tại khóa học! ❤️
------------------
Nguyễn Minh Thành
Nghiên cứu sinh Tiến sĩ Tâm lý học (Bỉ)
Thạc sĩ Khoa học (MS) Tâm lý học Phát triển và Giáo dục (Trung Quốc)
Chuyên gia Tâm lý học Gia đình và Trẻ em

Family & Child Psychology with Nguyen Minh Thanh

29/04/2026

25/04/2026

22/04/2026

19/04/2026

15/04/2026

14/04/2026

11/04/2026

08/04/2026

06/04/2026

04/04/2026

03/04/2026

01/04/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Practice

Shortcuts

Share

Category