05/09/2019
Bệnh Lao... những thông tin cơ bản cần biết. Biết để sống tốt hơn cho mình và cho mọi người xung quanh.
( Xin cảm ơn mợ Bornfree đã chia sẻ những thông tin hữu ích).
Ps. Nhân sự kiện vợ a bạn tự nhiên bị lao, nên tìm hiểu và thấy nhiều thông tin hữu ích nên muốn chia sẻ đến mọi người.
tks đã đọc và share.
1./ BỆNH LAO LÀ GÌ?
Bệnh lao là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao (còn gọi là BK: bacille do Koch: do ông Robert Koch phát hiện) gây ra và là một bệnh CÓ THỂ CHỮA KHỎI. Bệnh chủ yếu lây truyền qua đường hô hấp. Bệnh lao không chừa 1 ai, có thể gây bệnh cho trẻ nhỏ đến người già, ở mọi châu lục, nước giàu cũng như nước nghèo. Vì bệnh lây truyền qua đường hô hấp, nên ở những nơi mức sống thấp, chật chội, không vệ sinh thì bệnh lao rất dễ phát tán.
Vi khuẩn rất nhỏ, không thể thấy bằng mắt thường, nên chúng ta sẽ KHÔNG BIẾT được mình có đang tiếp xúc với vi khuẩn lao hay không. Tuy nhiên, KHÔNG phải TẤT CẢ mọi người tiếp xúc với vi khuẩn lao đều bị BỆNH.
2./ AI DỄ BỊ BỆNH LAO
Vì bệnh lao lây truyền qua đường hô hấp, nên người ta ước tính 1/3 dân số trên thế giới bị NHIỄM lao. Nhưng không phải tất cả những người nhiễm đều trở thành bệnh lao. Chỉ khoảng 5-10% những người nhiễm lao sẽ trở thành BỆNH LAO trong suốt cuộc đời họ. Vậy những người đó là ai?
Khi mình bị nhiễm lao, trong cơ thể của mình sẽ có 1 cuộc chiến tranh giữa phe ta (miễn dịch của cơ thể) và phe địch (con vi khuẩn lao). Phe địch này rất thông minh nên đã tìm cách trà trộn vào cơ thể, để chờ khi phe ta suy yếu mà nó vùng lên, hay nói cách khác là khi mình yếu sức, miễn dịch suy giảm là lúc dễ bùng phát thành bệnh lao nhất.
Vậy, những người sau dễ bị mắc lao:
Bệnh nhân HIV (cần điều trị dự phòng)
Bệnh nhân đái tháo đường (đường huyết không ổn định sẽ làm tăng nguy cơ mắc lao lên 3 lần so với người bình thường)
Người suy dinh dưỡng, suy kiệt, stressed kéo dài. (nên ông bà ta hay nói là lao tâm, lao lực)
Trẻ em dưới 5 tuổi
Người có bệnh lý về miễn dịch, hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch
Người dù khỏe mạnh, nhưng sống chung với nguồn lây, bị lây ồ ạt, thì phe ta cũng dễ thất thủ. (nhân viên tổ chống lao, bv PNT bị lao cũng nhiều)
3./ LÀM SAO BIẾT MÌNH BỊ BỆNH LAO?
Nếu bạn có các triệu chứng sau thì nên đi khám tại phòng khám/bệnh viện có khoa Hô Hấp, bv PNT hoặc tổ chống lao:
Ho, khạc đàm kéo dài trên 2 tuần.
Ho ra máu, ho đàm vướng máu.
Sốt, ớn lạnh về chiều.
Đổ mồ hôi trộm về đêm.
Ăn mất ngon, chán ăn, sụt cân.
Ngoài ra còn có thể có đau ngực, sưng tấy vùng cổ hoặc nách (lao hạch).
Tuy nhiên những triệu chứng này cũng có thể gặp ở nhiều bệnh lý khác, nên bạn cần đi khám để được chụp Xquang phổi và xét nghiệm đàm.
4./ BỊ LAO, PHẢI LÀM SAO ĐÂY?
Không sao cả các bạn ạ. Mình phải bình tĩnh, vì lao đã điều trị được. Chỉ cần tuân thủ điều trị, khả năng khỏi bệnh là rất cao.
Điều trị lao sẽ cần sự KIÊN TRÌ. Bệnh nhân lao NHẠY THUỐC sẽ được điều trị bằng thuốc uống MỖI NGÀY trong 6 tháng, bao gồm 2 tháng tấn công và 4 tháng củng cố. Nhiều người khỏe hẳn sau 2 tháng (hoàn toàn không còn triệu chứng) nên dễ chủ quan và bỏ trị sau thời gian này. Đây chính là nguyên nhân khiến lao tái phát, và sẽ dẫn đến kháng thuốc. Nếu chẳng may bị lao KHÁNG THUỐC thì phác đồ hiện nay là chích 4 tháng + 5 tháng củng cố (tổng cộng 9 tháng), có thể kéo dài thành 11 tháng. Một số trường hợp nặng sẽ phải điều trị 18 tháng.
Điều trị lao trong chương trình chống lao quốc gia, bất kể thể lao gì (nhạy/kháng, lao phổi hay ngoài phổi) đều là MIỄN PHÍ.
Thuốc lao sẽ được uống 1 LẦN/NGÀY.
Khi uống thuốc lao (có chứa Rifampicin, là thuốc màu đỏ đỏ) thì thuốc sẽ nhuộm đỏ cam dịch tiết của cơ thể, nên bệnh nhân sẽ tiểu ra màu ĐỎ CAM, không phải là tiểu ra máu. Đây là hiện tượng bình thường, không phải lo lắng. Nếu uống thuốc lao mà nước tiểu vẫn trắng trong, thì 1 là phác đồ không chứa Rifampicin (kháng thuốc), còn 2 là uống trúng thuốc giả rồi. Hic hic.
5./ UỐNG THUỐC LAO CẦN LƯU Ý GÌ?
Uống thuốc lao có cần kiêng cữ gì không? CÓ. Các bạn tuyệt đối bỏ giùm em 2 thứ: thuốc lá và rượu.
Thuốc lá làm suy yếu hệ hô hấp, chính là nguyên nhân gián tiếp làm mình dễ bị lao hơn.
Thuốc lao (dạng uống) chủ yếu chuyển hóa qua gan, và tác dụng phụ lên gan rất nhiều. Nên nếu bắt cái gan gánh thêm phần rượu nữa thì nó sẽ đình công luôn đó.
Khi điều trị lao, cần ăn uống bồi bổ thêm, bổ sung thêm vitamin, đặc biệt là vitamin D.
Một số vitamin rất cần thiết cho hệ miễn dịch: A, C, D và vi chất như kẽm. Các bác chỉ cần uống viên multivitamin là ổn ạ.
6./ TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC KHÁNG LAO
Bà con cô bác hay đồn là uống thuốc lao mệt lắm, có đúng không? Dạ ĐÚNG ạ. Phác đồ điều trị lao nhạy là phối hợp 4 thuốc, lao kháng 7 thuốc cùng 1 lúc. Nên chắc chắn tác dụng phụ là nhiều.
Tác dụng phụ thường gặp nhất là rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, nôn ói, ăn không tiêu, chán ăn, đau bao tử: triệu chứng này tuy khó chịu, nhưng không nguy hiểm.
Mệt mỏi, đau nhức khớp, triệu chứng giống bị cúm (flu-like symptoms).
Nổi mẫn da, ngứa --> cần đi khám ở bv PNT, có thể do dị ứng thuốc.
Vàng da --> cần tái khám NGAY. Đây là biểu hiện tổn thương gan nặng do thuốc.
Giảm thị lực của mắt, mù màu (do Ethambutol).
Cảm giác tê mỏi, kiến bò ở đầu ngón tay chân (do thiếu vitamin B1. Nếu uống viên multivitamin thì sẽ ổn. Còn nếu đã bị thì cần liều cao hơn: uống viên BComplex C)
Nếu có dùng thuốc chích mà thấy ù tai, giảm thính giác --> lập tức đi tái khám. Vì thuốc chích (strepto, Kana) có thể gây điếc vĩnh viễn.
Các mợ đang uống thuốc lao mà uống chung với thuốc NGỪA THAI thì cần phải đổi phương pháp ngừa thai khác. Vì thuốc lao làm giảm hiệu lực ngừa thai. Nếu chẳng may đang điều trị mà lại mang thai thì cực kỳ phiền phức, vì thuốc có ảnh hưởng đến thai nhi.
Tuy nhiều tác dụng phụ, nhưng đa phần bệnh nhân đều có thể hoàn thành hết phác đồ điều trị. Các bạn nếu chẳng may bị lao thì hãy giữ tinh thần lạc quan, đang có 10 triệu người uống chung với mình đấy. Tập thể dục, ăn uống điều độ, tái khám đúng hẹn, xét nghiệm định kỳ (nếu bs lỡ "quên" không xét nghiệm thì mình nên xin bác sĩ xét nghiệm kiểm tra tiểu đường ngay khi phát hiện lao, và xét nghiệm chức năng gan thận MỖI THÁNG). Sáu tháng gian khổ sẽ nhanh qua thôi ạ.
7./ SỐNG CHUNG VỚI NGƯỜI BỊ LAO
Lao lây truyền khi bệnh nhân LAO PHỔI ho, nói chuyện hoặc hát. Các vi khuẩn lao trong phổi người bệnh sẽ phát tán vào các hạt li ti, bay vào không khí, và những người ở gần (người đối diện, đang nói chuyện với người bị lao) sẽ hít phải những hạt này và bị NHIỄM bệnh. Có nhiều người bị nhiễm bệnh, nhưng cả đời không hề bị BỆNH lao. Những người bị lao, đa phần sẽ phát bệnh trong vòng 1-2 năm sau khi bị nhiễm lao (khả năng cao nhất trong vòng 6 tháng).
Vậy những thể lao khác có lây không? KHÔNG. Lao hạch, lao xương khớp, lao da, lao tiết niệu, lao màng não... KHÔNG LÂY. Chỉ có lao phổi mới lây lan được.
Vậy có phải CÁCH LY người bệnh lao không? KHÔNG. Bệnh lao không lây qua bắt tay, ăn uống chung (nếu lúc ăn không nói chuyện, không bị ho), thậm chí dùng chung quần áo, bàn chải đánh răng cũng ko bị lây. Lao lây truyền khi bệnh nhân lao nói chuyện, ho, hát, ách xì... Những hoạt động khác không gây lây truyền lao.
8./ GIA ĐÌNH CÓ NGƯỜI BỊ LAO, PHẢI LÀM SAO?
Quá trình lây truyền lao đã xảy ra từ trước khi người bệnh được chẩn đoán lao (lúc bệnh nhân ho nhưng chưa đi khám hoặc đã khám mà chưa được chẩn đoán lao). Những người tiếp xúc (household contacts) cần được khám để tầm soát lao. Nếu không bị lao thì cần tầm soát nhiễm lao. Nếu có nhiễm lao thì cần điều trị dự phòng (đối với mỹ, còn VN chưa có chiến lược điều trị dự phòng). 3 đối tượng chính cần điều trị dự phòng khi nhiễm lao là trẻ em dưới 5 tuổi, bệnh nhân HIV và bệnh nhân đang dùng thuốc ức chế miễn dịch. Tại VN không có chính sách điều trị dự phòng thì sao? Chẳng sao cả, người nhà cần chú ý nâng cao thể trạng (dinh dưỡng, thể dục) và TẦM SOÁT LAO lại mỗi 6 tháng trong năm đầu tiên.
Nếu người nhà CHƯA BỊ NHIỄM lao (rất đáng mừng), thì mình cần tiếp tục phòng ngừa: bệnh nhân lao phải mang khẩu trang cho đến khi đàm âm tính (khoảng 2 tháng, có người muộn hơn là 3 tháng). Người tiếp xúc nếu là đối tượng nguy cơ bệnh lao (trẻ nhỏ) thì cũng nên mang khẩu trang khi tiếp xúc với người bệnh. Thuốc lao rất hiệu quả, thông thường sau 3,4 tuần điều trị, số lượng vị khuẩn giảm rất nhanh và khả năng lây giảm đáng kể. Sau giai đoạn tấn công 2 tháng thì gần như không còn khả năng lây truyền nữa.
9./ Hỏi và đáp ??:)
9.1/ H : quan hệ tình dục với người đang điều trị bệnh lao (tháng thứ 4) thì có bị nguy cơ lây nhiễm không?
Đ : Thường điều trị 1 tháng thì trả năng lây nhiễm đã thấp rồi. Nếu điều trị lao nhạy thì tháng thứ 4 đa phần đàm đã hết vi trùng (xét nghiệm đàm âm tính) thì không còn lây nữa.
9.2/ H : Chích ngừa lao trong ctr tiêm chủng QG thì ngừa đc bao nhiêu %?
Đ : Chích ngừa lao lúc mới sinh giúp cho ngừa được các thể lao nặng như lao màng não, lao kê ở trẻ em. Còn lại thì người đã chích BCG vẫn có thể bị lao. Chủng ngừa lúc nhỏ, đến khi lớn thì hiệu lực gần như = không. Chủng ngừa nhắc lại (booster) hoàn toàn không hiệu quả.
ps: BCG hiệu quả cho trẻ em. Nhưng hiệu quả vaccine chỉ kéo dài khoảng 15 năm (1 số nước lại nói đối với dân số họ thì hiệu lực kéo dài hơn). VN mình chích vaccine toàn dân, nhưng tỷ lệ lao lại hàng đàn anh trên thế giới.
BCG được dùng năm 1902 cho bò (ngừa lao bò) và dùng trên người từ năm 1921. Đến nay chưa có vaccine lao thực sự hiệu quả, và viện Jenner Institute thuộc đh Oxford đang nghiên cứu và test 1 loại vaccine mới cho lao (khá tiềm năng).
9.3/ H; Bác cho hỏi là tỉ lệ tái nhiễm với người đã từng bị bịnh lao không ạ ?
Có dễ bị mắc lại không ạ ?
Đ : Người bị lao rồi VẪN CÓ THỂ BỊ LẠI. Tỷ lệ tái nhiễm tuỳ thuộc vào cơ địa mỗi người (gene, đái tháo đường, hay HIV) và nguy cơ sống chung /tiếp xúc nhiều với người lao phổi mà đàm nhiều vi trùng. Mình vẫn có thể làm giảm nguy cơ tái nhiễm bằng cách bỏ hút thuốc, ổn định đường huyết (nếu bị tiểu đường), tập thể dục để tăng cường miễn dịch.
9.4/ H: Lao xơ hóa trong phổi có tái phát ko ạ. Nếu có có là cancer phổi?
Đ: Lao xơ hoá, vôi hoá là các di chứng của lao. Nếu phát hiên trễ, phổi bị tổn thương nhiều (“lủng” nhiều) thì khi điều trị xong, dù hết vi trùng, nhưng vẫn để lại sẹo trong phổi, gọi là xơ hoá, hoặc vôi hoá (nếu có mật độ như xương). Lao điều trị xong thì vẫn có khả năng tái phát.
Ung thư phổi là bệnh lý khác. Lao phổi ko dẫn đến ung thư. Nhưng lao phổi và ung thư có thể có những nguy cơ chung như hút thuốc lá. Bệnh nhân lao phổi đã điều trị khỏi mà tiếp tục hút thuốc lá thì vẫn có thể bị ung thư phổi.
9.5/ H : Vậy các bs chuyên trị lao thì nguy cơ mắc phải có cao kg vậy bs?
Đ: Dạ cao hơn ngừoi bình thường và bs khoa khác, vì tần số tiếp xúc cao. Nếu bs đeo khẩu trang khi tiếp xúc bệnh nhân ho, đeo khẩu trang N95 khi tiếp xúc người nghi ngờ lao kháng thuốc thì giảm đc nguy cơ. Nhân viên bv PNT bị lao nhiều. Lẽ ra phải cho nhân viên dùng khẩu trang N95 thì bv chỉ có khẩu trang giấy, hoặc khẩu trang vải giặt đi giặt lại thôi.
