15/03/2026
Tôm (Hà)
I. Tổng quan
Tên gọi chính: Hà (虾)
Tên khác: Tôm
Nguồn gốc tư liệu: 《Toàn quốc Trung thảo dược hội biên》,《Trung dược đại từ điển》
Xuất xứ cổ tịch: 《Biệt lục》
II. Tính vị & Quy kinh
Tính vị:
Vị: Ngọt (甘), Mặn (咸)
Tính: Ôn (温), Bình (平)
Độc tính: Tiểu độc (hơi có độc)
Quy kinh: Can (肝), Tâm (心), Thận (肾), Phế (肺), Tỳ (脾), Tâm bào (心包)
III. Công năng
Tráng dương (壮阳) - Bổ dương, tăng cường sinh lý nam
Hạ nhũ trấp (下乳汁) - Thông sữa, lợi sữa
Thông nhũ (通乳) - Thông tia sữa
Giải độc (解毒)
Thác độc (托毒) - Đẩy độc ra ngoài (trong mụn nhọt)
Thổ đàm (吐痰) - Gây nôn để tống đàm
IV. Ứng dụng lâm sàng và bài thuốc kinh nghiệm
Số Công dụng Bài thuốc kinh nghiệm
① Bổ thận tráng dương Tôm khô 500g, tắc kè 2 cặp, hồi hương, tiêu thục mỗi vị 120g. Dùng thanh muối hòa rượu tẩm sao khô, trộn với mộc hương thô mạt 30g, trộn đều, nhân lúc nóng cho vào lọ mới bịt kín. Mỗi lần uống 1 thìa, lúc đói nhai với rượu muối. (《Cương mục》)
② Gây nôn tống đàm phong Tôm còn vỏ 250g, cho hành, gừng, tương nấu lấy nước. Ăn tôm trước, uống nước sau. Buộc chặt bụng, dùng lông gà ngoáy họng gây nôn. (《Cương mục》)
③ Trị mất sữa và bệnh vú Tôm tươi 500g, lấy thịt giã nát, hâm với rượu vàng uống nóng. Một lát sau sữa về, lại uống thêm canh chân giò heo. Ngày uống vài lần, sữa về như suối. (《Cương mục thập di》 Hà mễ tửu)
④ Trị ung thư sưng độc (mụn nhọt) Tôm, dùng ngói mới sấy khô tán bột, rắc lên chỗ đau. (《Tuyền Châu bản thảo》)
⑤ Trị huyết phong luyến sang (loét cẳng chân) Tôm sống, hoàng đan, giã trộn đều đắp lên chỗ đau, ngày thay một lần. (《Tần Hồ tập giản phương》)
V. Cách dùng và liều lượng
Bộ phận dùng: Toàn con (có thể dùng tôm tươi hoặc tôm khô)
Liều dùng thông thường:
Nội dùng: Sắc nước hoặc nấu chín ăn.
Ngoại dùng: Giã nát đắp, hoặc sấy khô tán bột rắc.
VI. Kiêng kỵ và lưu ý
《Thực liệu bản thảo》: "Động phong, phát sang giới." (Gây ra các chứng phong, phát sinh mụn nhọt ghẻ lở.)
Ứng dụng lâm sàng:
Người có cơ địa dị ứng, mẩn ngứa, ghẻ lở nên thận trọng khi dùng.
Người đang mắc các bệnh phong (động kinh, co giật, dị ứng) không nên dùng.
Tổng kết:
Tôm (Hà) là một vị thuốc - thực phẩm có tính ôn, vị ngọt mặn, hơi có độc, quy kinh vào nhiều tạng. Có tác dụng chính là tráng dương, thông sữa, giải độc, thúc mụn nhọt. Rất hiệu quả trong các trường hợp suy giảm sinh lý nam, tắc tia sữa, mụn nhọt lâu lành. Tuy nhiên, cần thận trọng với người có cơ địa dị ứng, dễ nổi mẩn ngứa.