02/12/2025
Të kuptuarit e sjelljes të fëmijës tënd me Çrregullim të Vëmendjes me ose pa Hiperaktivitet (ADHD)
Sa herë që përballeni me një situatë të vështirë me fëmijën tuaj, mbani në mend që: Fëmija yt nuk është duke të shkaktuar vështirësi. Fëmija yt është duke kaluar vështirësi.
Kur fëmija yt të injoron, të shpërfill, ose me fjalë tjera nuk të bindet, ndëshkimi është një pasojë e kuptueshme që të shkon në mend, por në të njëjtën kohë, nuk është gjithmonë efektiv. Për të parandaluar sjellje të ngjashme në të ardhmen, duhet të shikoni më thellë dhe të ndryshoni gjuhën që përdorni për të përshkruar fëmijën tuaj – madje edhe në kokën tuaj.
Prindër, ne nuk mendojmë mjaftueshëm për gjuhën që përdorim për të përshkruar fëmijët tonë apo sjelljen e tyre. Në qoftë se je duke e rritur një fëmijë që ka probleme me vëmendjen (ADHD ose ADD) ose autizëm dhe akoma je duke përdorur përshkrime neurotipike të sjelljes, është e rëndësishme që ti të dish sa pak ndihmuese dhe sa e pashëndetshme është ajo gjë.
Për shembull, djali yt kthehet nga shkolla dhe i heq këpucët në mes të kuzhinës. Ti i kërkon që t’i marrë ato dhe t’i vendosë në vendin e duhur (pranë derës). Djali yt nuk e plotëson kërkesën. Por a është ai në të vërtetë duke refuzuar? Në këte rast që duket si refuzim,ti duhet të ndalosh dhe të pyesësh veten: A është ai thjesht duke i refuzuar udhëzimet e mia? Apo diçka tjetër është duke ndodhur këtu?
Eksperti I sjelljes, Ross Greene, Ph.D, na mëson se fëmijët ja dalin mirë nëse munden. Fëmijët ja dalin mbanë kur ata munden – jo “kur duan”, por kur ata munden. Kur e shikon nën këtë këndvështrim sjelljen e padëshiruar të fëmijës tënd, ti e ke mendësinë për ta zgjidhur këtë sjellje të papërshtatshme. Si shumica e përshtatjeve prindërore, nuk është e lehtë ta adoptosh këtë këndvështrim. Kjo do të thotë të ndalosh dhe të pyesësh: Çfarë është barra apo pengesa që nuk po e lejon fëmijën tim të përcjellë udhëzimet e mia këtë herë? A është fëmija im thjesht duke refuzuar? Dhe, në qoftë se po, a ka refuzuar t’i përmbushë kërkesat e mia apo është duke hasur në ndonjë vështirësi?
Ndoshta nuk e ke pasur vëmendjen e tij. Ndoshta nuk e ka procesuar atë që ke thënë, ose nuk e ka procesuar në kohë. Ndoshta ka qenë në mes të një gjëje tjetër kur ju bëtë kërkesen tuaj, dhe e ka të vështirë ta ndërrojë detyrën. Kur ti e kupton se pse fëmija yt nuk është duke zbatuar udhëzimet e tua, ti ke gjuhën e duhur për ta përshkruar situatën, dhe kjo bën një dallim të madh.
Nuk po flasim vetëm në aspektin semantik. Gjuha që ti përdor për të përshkruar sjelljen e fëmijës tënd ka rëndësi sepse ajo e krijon kornizën e mendësisë tënde për fëmijën tënd. Nëse unë mendoj se djali im është duke refuzuar – që është duke kundërshtuar fjalën time me vullnetin e tij të plotë – kjo më fut në një gjëndje dhe mënyrë negative të të menduarit. Në anën tjetër, nëse unë i them vetes, “Në rregull, truri i djalit tim nuk e organizon veten si truri im; djali im nuk e sheh që këpucët e tij janë jashtë vendit të duhur. Çfarë mund të bëj për ta ndihmuar atë të shkojë deri të pika që është në gjendje t’i vendosë gjërat në vendin e tyre pasi që ka mbaruar së përdoruri ato?” Këto janë procese të ndryshme të të menduarit. Me perspektivën e dytë, unë mund të përgjigjem me dhembshuri, nga një pikënisje të mirëkuptimit dhe dëshirës për të ndihmuar.
Kur e kap veten duke përdorur fjalë si “refuzon,” “i pasjellshëm,” “përtac,” dhe “i pamotivuar,” ndalo dhe merr një moment për të pyetur veten: Cfarë po ndodh? Cfarë është qëllimi i fëmijës sim? A është fëmija im thjesht duke refuzuar? Apo kjo që po shoh është një manifestim i simptomave të ADHD-së? Pastaj mund të bësh gjëra që do kenë një ndikim pozitiv në këtë sjellje, në vend që të themi dhe të bëjmë gjëra që i bëjnë fëmijët tonë të ndihen keq për veten dhe nuk e përmirësojnë sjelljen.
Cila është alternativa? Unë mund thjesht të thoja: “ Djali im refuzon t’i vendosë këpucët në vendin e duhur çdo herë që unë i them. Ai duhet të ndëshkohet.” Por a mendon se duke mos e lejuar të kalojë kohë në pajisje elektronike sot do e ndihmojë atë që t’i vendosë këpucët aty ku duhet neser apo në të ardhmen? Ai mund ta mbajë në mend ditën e nesërme, dhe ndoshta edhe pasnesër, në qoftë se është një ndëshkim mjaftueshëm i dhimbshëm për të. Por pas kësaj, harroje!!. Do rikthehemi në të njëjtin model të sjelljes sepse unë nuk ia kam dhënë aftësitë dhe strategjitë që i përshtaten trurit të tij të vecantë. Nuk e kam marrë parasysh rrënjën e problemit. Plus, me shumë mundësi edhe unë jam dukshëm e frustruar dhe e zemëruar, që pastaj ndikon humorin dhe rregullimin emocional të djalit tim.
‘Refuzon’ nuk është fjala e vetme me Dritë të Kuqe e prindërve. Përtac, i pasjellshëm, i pamotivuar, mospërfillës, sfidues, egoist, nuk do e bëjë, duhet ta bëjë, dhe zgjedh ta bëjë – janë fraza të tjera që unë i këshilloj prindërit t’i rikonsiderojnë dhe t’i largojnë nga fjalori i tyre.
Disa nga këto Fjalët me Dritë të Kuqe nënkuptojnë një mangësi karakteri. Kur ti i thua dikujt i pasjellshëm, ti je duke sulmuar personalitetin dhe dhembshurinë e tyre për të tjerët – je duke nënkuptuar që ata janë një person i “keq”. Je duke etiketuar sjelljen si një mangësi karakteri se sa ta pranosh se ajo lind nga ajo që fëmijët tonë janë. Ata janë duke kaluar një vështirësi në atë moment që duken si mospërfillës – janë duke pasur një kohë të vështirë me diçka. Fëmija yt nuk është duke të shkaktuar vështirësi. Fëmija yt është duke kaluar vështirësi.
Disa nga ju mund të jenë duke menduar: Këto janë thjesht fjalë; cfarë ndryshimi do të bëjnë në të vërtetë? Epo, ato nuk janë thjesht fjalë për fëmijët tonë dhe nuk janë fjalë në mënyrën se si mendja jonë proceson se çfarë ndodh.Këto Fjalët me Dritë të Kuqe nuk janë ndihmuese. Ato janë negative dhe na tërheqin në hapësira negative. Mendimet e tua – shpresa, optimizmi dhe mirënjohja jote – ndikon suksesin tënd si prind i një fëmije me nevoja të veçanta. Ti duhet të ushtrosh këto sugjerime për ta mbajtur veten në mendësinë e duhur. Duke larguar nga mendja Fjalët me Dritë të Kuqe ti lejon një hapësirë më pozitive që është gjithmonë më ndihmuese.
Me kohë, do vësh re që sa më shumë që ndryshon fjalët që thua me zë të lartë, aq më shumë do ndryshojë rrëfimi që vjen nga ai zëri i vogël në kokën tënde. E di që këto nuk janë gjëra të lehta. E di që jam duke të të kërkuar të jesh mindful, të punosh fort për të marrë një qasje ndryshe rreth gjuhës që përdor dhe perspektivës tënde. Ndryshimi është i vështirë, por bën një ndryshim të madh. Të siguroj!
Merr në konsideratë që mosha zhvillimore e fëmijës tëndme ADHD është dy ose tre vite pas orës së tij/saj kronologjike, në shumicën e rasteve. Ky fakt kërkon një qasje ndryshe prindërimi, dhe një rindërtim të pritshmërive tuaja. Kur ti fillon e thua që fëmija yt nuk sillet si bashkëmoshatarët e tij, flamuri yt i kuq duhet të valëvitet dhe duhet të ndalosh dhe të pyesësh: “Si mund ta vë këtë mendim në një kornizë tjetër që e nderon atë që fëmija im është këtu ku ai është tani, në një mënyrë që e ndihmon atë?”
Kur ti fillon ta vësh sjelljen e fëmijës tënd në korniza të reja – kur fillon dhe e sheh fëmijën tënd për atë që ai/ajo është dhe jo për atë që ai/ajo është në krahasim me bashkëmoshatarët – është çliruese. Është jashtëzakonisht e fuqishme, pjesërisht sepse ti je i aftë të njohësh që fëmija yt nuk është duke zgjedhur të bëjë diçka thjesht për t’i thyer rregullat e tua. Ti gjithashtu je duke ia kujtuar vetes se ky është truri me të cilin fëmija yt punon – një simptomë e ADHD-së dhe/ose autizmit të saj. Kjo është aty ku fëmija ndodhet në këtë moment, dhe është detyra jote ta takosh aty. Tani je duke e parë atë sjellje nga një pikëpamje e pranimit, dhembshurisë dhe empatisë – dhe këto gjëra gjithmonë funksionojnë më mirë si për fëmijët edhe për prindërimin tonë.
Nga Penny Williams
