27/12/2025
ඩොපමින් උගුලට අසුවුණු සංසාර චක්රය.......................................................................
විද්යාත්මකව බැලූ විට අපට සතුටක් දැනෙන්නේ මොළයේ ස්නායු සම්ප්රේෂක කිහිපයක් ක්රියාත්මක වීමෙනි:
* ඩොපමින් (Dopamine): යමක් ජයග්රහණය කළ විට හෝ ඉලක්කයක් සපුරාගත් විට දැනෙන තෘප්තිය.
* සෙරොටොනින් (Serotonin): සමාජීය පිළිගැනීමක් හෝ ආත්ම අභිමානයක් දැනෙන විට ඇතිවන සතුට.
* ඔක්සිටොසින් (Oxytocin): ආදරය, විශ්වාසය සහ සමීප සබඳතා නිසා ඇතිවන "ආදරණීය" සතුට.
* එන්ඩොර්ෆින් (Endorphins): වේදනාව යටපත් කරමින් ව්යායාම හෝ සිනහව මගින් ලැබෙන ප්රබෝධය.
මනස සහ රසායනය හරියට සංගීතය සහ සංගීත භාණ්ඩය වැනි දෙයකි.
* රසායනික ක්රියාවලිය යනු වීණාවක තත් විද්යුත් හා යාන්ත්රිකව කම්පනය වීම වැනි 'භෞතික' ක්රියාවලියයි.
* මනසට දැනෙන සතුට යනු එම තත් කම්පනය වීමෙන් අපට ඇසෙන 'මිහිරි සංගීතයයි'.
එනම්, රසායනික ක්රියාවලියක් නැතිව මනසට සතුටක් දැනිය නොහැකි අතර, මනසේ ඇතිවන සිතුවිලි හෝ බාහිර අත්දැකීම් නැතිව එම රසායනික ක්රියාවලිය ඉබේ සිදු වන්නේ ද නැත (මත්ද්රව්ය වැනි බාහිර බලපෑම් හැර).
කෘතිම සතුට සහ ස්වාභාවික සතුට අතර කුඩා වෙනසක් තිබිය හැකිය:
* රසායනික (කෘතිම) සතුට: මත්ද්රව්ය හෝ ඖෂධ මගින් මොළයේ රසායනික මට්ටම බලහත්කාරයෙන් වෙනස් කළ හැකිය. එවිට මනසට සතුටක් දැනුණද, එයට පදනමක් (සැබෑ හේතුවක්) නැත.
* මනෝමය (ස්වාභාවික) සතුට: ඔබ යහපත් ක්රියාවක් කළ විට හෝ ආදරණීයයෙකු දුටු විට මුලින්ම ඇති වන්නේ "සිතුවිල්ලකි". එම සිතුවිල්ල විසින් මොළයට සංඥා නිකුත් කර රසායනික ද්රව්ය මුදාහරියි.
මනසට දැනෙන සතුට සහ රසායනික ක්රියාවලිය යනු කාසියක දෙපැත්ත වැනිය. එකක් "අත්දැකීම" වන අතර අනෙක එම අත්දැකීම නිර්මාණය කරන "ජීව විද්යාත්මක මෙවලමයි".
රසායනික ක්රියාවලියකින් තොරව අපට සතුට "දැනෙන්නේ" නැත, නමුත් සතුටු සිතුවිලි හරහා එම රසායනික ක්රියාවලිය අපට පාලනය කළ හැකිය.
මොකද්ද මේ ඩොපමින් කියන්නෙ?🤔
ඩොපමින් (Dopamine) කියන්නේ අපට සතුට දෙන රසායනිකයට වඩා, යමක් ලබාගැනීමට අපව පොළඹවන (Motivation) සහ එම දෙය අපේක්ෂාවෙන් (Anticipation) තබන රසායනිකයයි.
ඩොපමින් චක්රය (Dopamine Cycle) යනු අදියර 3කින් සිදුවන ක්රියාවලියකි
1. අපේක්ෂාව (The Trigger/Anticipation): යම් දෙයක් කළහොත් ඔබට සතුටක් ලැබෙන බව මොළය තීරණය කරයි. (උදා: ජංගම දුරකථනයේ Notification එකක් ආ විට එය බැලුවොත් රසවත් දෙයක් දැකිය හැකි බව සිතීම). මෙහිදී ඩොපමින් ශ්රාවය වීම ආරම්භ වේ.
2. ක්රියාව (The Action): ඔබ එම දෙය කරයි. (උදා: ෆෝන් එක අතට ගෙන Facebook හෝ TikTok පරීක්ෂා කිරීම).
3.ප්රතිඵලය/ත්යාගය (The Reward): ඔබට මොහොතකට තෘප්තියක් දැනේ. නමුත් එම තෘප්තිය ඉක්මනින් පහව යයි.
දැන් චක්රය නැවත ආරම්භ වේ: එම තෘප්තිය නැති වූ වහාම, නැවත ඒ හා සමාන හෝ ඊට වඩා වැඩි තෘප්තියක් සෙවීමට ඩොපමින් ඔබව පොළඹවයි. මෙය නිමක් නැති චක්රයක් බඳුවේ.
ඩොපමින් වල ප්රධාන කාර්යය වන්නේ ඔබව "සතුටු කිරීම" නොව, ඔබව "තව තවත් සෙවීම" බවට පත් කිරීමයි.
* ඔබ රසවත් ආහාරයක් දකින විට ඩොපමින් ඉහළ යන්නේ එය අනුභව කිරීමට පෙරය.
* ඔබ අන්තර්ජාලයේ තොරතුරු සොයන විට, "ඊළඟ ලිපියේ මීට වඩා හොඳ දෙයක් තිබේවි" කියා ඔබව පොළඹවන්නේ ඩොපමින් මගිනි.
* ඔබ දැන් මාගෙ මේ ලිපිය කියවීමට සහ මීළඟට තව දෙයක් දැනගැනීමට උනන්දු වන්නේත් ඔබ තුළ ඇති වන මෙම ඩොපමින් උත්තේජනය නිසාම විය හැකිය.
තවත් උදාහරනයකින් දැක්වුවොත් අළුතින් ඇඳුමක් ගන්නා විට දී මොළය තුළ සිදුවන දේ මෙසේ සරලව විස්තර කල හැකිය.
මෙහිදී සතුට ඇත්තේ "ඇඳුමේ" නොව "බලාපොරොත්තුවේ" ය
ඔබ ඇඳුම් කඩයකට යන විට හෝ Online බලන විට මොළයේ ඩොපමින් මට්ටම උපරිමයට යයි. මොළය පවසන්නේ, "ඔබ මේ ඇඳුම ගත්තොත් ඔබ ගොඩක් ලස්සන වේවි, හැමෝම බලාවි, ඔබට ලොකු සතුටක් ලැබේවි" කියායි.
* මෙහිදී සතුට ලැබෙන්නේ ඇඳුම ඇඳීමෙන් නොව, ඇඳුම "ලැබේවි" යන බලාපොරොත්තුවෙනි.
නමුත් ත්යාගය ලැබුණු පසු ඩොපමින් බැස යයි (The Crash).
ඔබ ඇඳුම මිලදී ගෙන ගෙදර ආ පසු, "අපේක්ෂාව" අවසන් වේ. එවිට ඩොපමින් මට්ටම වේගයෙන් පහත වැටේ. ඒ නිසා තමයි ගෙදර ආවාට පසු අර කඩේදී දැනුණු ආසාව හෝ උද්යෝගය නැති වී යන්නේ.
* මෙය හරියට පිපාසයට වතුර බීවා වැනි දෙයක් නොව, ගින්නට පිදුරු දැමුවා වැනියි. මොහොතකින් ගින්න ඇවිළී නිවී යයි.
එතකොට මොළය ඇයි මේක නවත්වන්නේ නැත්තේ?🤔
මොළය ක්රියා කරන්නේ "සතුටු වීමට" වඩා "පැවැත්ම" (Survival) සඳහායි. පරිණාමීය විද්යාවට අනුව, අතීතයේ මිනිසාට අලුත් සම්පත් (ආහාර, ඇඳුම්) රැස් කිරීම අවශ්ය විය.
මොළය සිතන්නේ: "අර ඇඳුමෙන් ලැබුණු සතුට ඉවරයි, ඒ නිසා තව අලුත් එකක් හොයන්න" කියායි. එවිට ඔබ නැවතත් "අලුත් ඇඳුමක් ගැන හීන මවන්නට" පටන් ගනී. මෙය හරියට මිරිඟුවක් පස්සේ දුවනවා වැනි වැඩකි.
ඩොපමින් කියන්නෙ උගුලක් 🤯 (Dopamine Loop)
වර්තමාන ලෝකයේ Social Media, Video Games සහ Junk Food නිර්මාණය කර ඇත්තේම මේ ඩොපමින් චක්රය අනිසි ලෙස ප්රයෝජනයට ගැනීමටයි.
මෙහිදී අප "ඩොපමින් උගුලකට" හිරවේ. එවිට අපට සැබෑ සතුටක් දැනෙන්නේ නැත, දැනෙන්නේ නිරන්තර "නොසන්සුන් බවක්" සහ "තව තවත් අවශ්යයි" යන හැඟීමක් පමණි.
කොටින්ම, ඩොපමින් කියන්නේ ඔබව "පොළඹවන" රසායනිකයයි. එය "ලැබුණු දෙයින් සතුටු වීමට" වඩා "නොලැබුණු දෙය සෙවීමට" ඔබව උනන්දු කරයි.
බුදු දහම සහ ඩොපමින් චක්රය 😇
බුදු දහමේ එන "තෘෂ්ණාව" සහ මේ ඩොපමින් චක්රය අතර පුදුමාකාර සමානකමක් ඇත.
දුක ඇතිවීමට හේතුව තෘෂ්ණාවයි. ඩොපමින් චක්රය තුළ අප සැමවිටම ඉන්නේ "සතුට පසුපස හඹා යන" අසන්තුෂ්ටික තත්වයකය.
ඩොපමින් මගින් ලැබෙන තෘප්තිය ඉතා කෙටි කාලීනයි. එය නැති වූ විට අප නැවත හිස් බවක් අත්විඳිමු.
බුදු දහම තුළ "සතුට" යන්න භෞතික ක්රියාවලියකට වඩා එහා ගිය, විඤ්ඤාණය සහ චේතනාව මත පදනම් වූ ගැඹුරු විග්රහයකි.
බුදු දහමේ උගන්වන "නාම-රූප" න්යායට අනුව මනස (නාම) සහ කය (රූප) එකිනෙකට වෙන් කළ නොහැකි ලෙස බැඳී පවතී.
* රූප (කය): මොළයේ සිදුවන රසායනික ක්රියාවලිය "රූප" කොටසට අයත් වේ.
* නාම (මනස): එම රසායනික වෙනස නිසා ඇතිවන සුවදායක හැඟීම "වේදනා" සහ එය හඳුනාගැනීම "සංඥා" ලෙස හැඳින්වේ.
මෙහිදී රසායනික ක්රියාවලිය සිදුවන්නේ කයේ වුවද, එය දැනෙන්නේ සිතටයි. චිත්තානුපස්සනාවට අනුව සිතේ ඇතිවන ඕනෑම වෙනසක් කයටත්, කයේ ඇතිවන වෙනසක් සිතටත් බලපාන බව බුදු දහමේ සදහන්වේ.
බුදු දහම සතුට ප්රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදා දක්වයි:
* ආමිස සුඛය (භෞතික සතුට):
ඉන්ද්රියයන් පිනවීමෙන් (උදාහරණ ලෙස රසවත් ආහාරයක් ගැනීම, රූපයක් බැලීම) ලබන සතුටයි."රසායනික ක්රියාවලිය" ප්රබලවම සිදුවන්නේ මෙහිදීය. මෙය තාවකාලිකයි.
* නිරාමිස සුඛය (අධ්යාත්මික සතුට): භෞතික දේවල් මත යැපෙන්නේ නැතිව, මනස සංසුන් කිරීමෙන් (භාවනාවෙන් හෝ අත්හැරීමෙන්) ලබන සතුටයි. මෙහිදීද මොළයේ යම් රසායනික වෙනස්කම් සිදු වුවද, එහි මූලාශ්රය බාහිර රූපයක් හෝ ශබ්දයක් නොව "අභ්යන්තර ප්රඥාවයි".
"මනෝපුබ්බංගමා ධම්මා" (සිත පෙරදැරි වීම)
ධම්මපදයේ පළමු ගාථාවෙන්ම කියවෙන්නේ "සෑම ධර්මයකටම (සෑම අත්දැකීමකටම) සිත පෙරදැරි වන" බවයි.
විද්යාව පවසන්නේ රසායනික ක්රියාවලිය නිසා සතුට ඇතිවන බවයි.
නමුත් බුදු දහමට අනුව, බොහෝ විට සිතේ ඇතිවන "කුසල්" හෝ "අකුසල්" සිතුවිලි නිසා ඒ හා අනුරූප රූපී (භෞතික) වෙනස්කම් කය තුළ නිර්මාණය වේ.
උදාහරණයක් ලෙස: ඔබ මෛත්රී භාවනාව කරන විට, ඔබේ සිතේ ඇතිවන "මෛත්රී සිතුවිල්ල" නිසා කය තුළ ප්රසන්න රසායනික වෙනස්කම් ඇති වී මුළු ශරීරයටම සුවයක් දැනේ.
බුදු දහම පෙන්වා දෙන්නේ මේ රසායනික ක්රියාවලිය නිසා ඇතිවන සතුට පවා වෙනස්වන බවයි. රසායනික මට්ටම පහත වැටුණු වහාම ඒ සතුට නැති වී යයි. එබැවින් බුදු දහමේ අරමුණ වන්නේ රසායනික ක්රියාවලීන් මත යැපෙන සතුට නොව, ඒ සියල්ලෙන් ඔබ්බට ගිය "උපේක්ෂාව" හෝ "නිවන" නැමැති ස්ථිර සැනසීම ලබා ගැනීමයි.
බුදු දහමට අනුව රසායනික ක්රියාවලිය යනු මනස විසින් මෙහෙයවන "කය" නැමති යන්ත්රයේ සිදුවන ක්රියාවලියයි. මනස ප්රධාන වේ (මනෝ සෙට්ඨා). ඔබ යහපත් සිතුවිලි වගා කරන්නේ නම්, ඔබේ කය තුළ සතුටුදායක රසායනික ක්රියාවලියක් ඉබේම නිර්මාණය වේ. එය බුදු දහමේ ප්රීති සුඛ ලෙස හැදින්වේ.
අද කාලයේ අපේ මොළය "අධි-උත්තේජනය" (Over-stimulated) වී ඇත. ෆෝන් එක බැලීම, වීඩියෝ නැරඹීම වැනි දේ නිසා ඩොපමින් මට්ටම නිතරම ඉහළ මට්ටමක පවතී. මෙය සාමාන්ය තත්ත්වයට පත් කිරීමට නම්,
* කම්මැලිකමට ඉඩ දෙන්න
දවසකට විනාඩි 10-15 ක් කිසිම දෙයක් නොකර (ෆෝන් එක නැතිව) නිකම්ම ඉන්න. එවිට මොළයේ ඩොපමින් සංවේදක නැවත යථා තත්ත්වයට පත් වේ (Reset).
* ඔබව තෘප්තිමත් කරන දේ ප්රමාද කරන්න:
සිතට යමක් කිරීමට අවශ්ය වූ වහාම එය නොකර සිටීම. උදාහරණයක් ලෙස, පණිවිඩයක් ආ විට එය එසැණින් බලන්නේ නැතිව විනාඩි 10කින් බැලීම.
* අමාරු දේ මුලින් කරන්න:
ඩොපමින් මගින් අපව ලෙහෙසි දේට යොමු කරයි. නමුත් ව්යායාම කිරීම, පොතක් කියවීම වැනි "අමාරු" දේවලින් පසුව ලැබෙන සතුට වඩාත් තිරසාරයි.
ඩොපමින් යනු "තව ඕනේ" කියන නොසන්සුන් සතුටයි. නමුත් සෙරොටොනින් යනු "මට දැන් තියෙන දේ ඇති" කියන සන්සුන් සතුටයි.
සෙරොටොනින් ස්වභාවිකව වැඩි කරගැනීමට,
* කෘතඥතාව (Gratitude) පුරුදු පුහුනු විය යුතුය. එනම් තමන්ට ලැබී ඇති දේ ගැන සිතා සතුටු වීම. මෙය බුදු දහමේ එන "සන්තුට්ඨි පරමං ධනං" (සතුට පරම ධනයයි) යන ඉගැන්වීමට සමානයි.
* උදෑසන හිරු එළියට නිරාවරණය වීමෙන් සෙරොටොනින් මට්ටම ඉහළ යයි.
* මෛත්රී භාවනාව එහෙමත් නැතිනම් අන් අයට යහපතක් ප්රාර්ථනා කරන විට මොළයේ ඔක්සිටොසින් සහ සෙරොටොනින් ශ්රාවය වී සිතේ නොසන්සුන් බව නැති වේ.
භාවනාවකදී සිත සමාධිගත වන විට මොළයේ රසායනික ක්රියාවලීන් ඉක්මවා ගිය සතුටක් දැනේ:
* ප්රීතිය: මෙය ඩොපමින් වලට සමාන නමුත් වඩාත් ප්රණීත, ශරීරය පුරා විහිදී යන ප්රබෝධයකි.
* සුඛය: මෙය සෙරොටොනින් වලට සමානයි. ඉතාමත් ගැඹුරු, නිසල, සන්සුන් සැපයකි.
බුදු දහම ට අනුව මේ සියලු රසායනික ක්රියාවලීන් සහ හැඟීම් "සංඛාර" (සකස් කළ දේවල්) බවයි.
ඒවා ඇති වී නැති වී යන බව (අනිත්ය බව) අවබෝධ කරගැනීමෙන්, රසායනික ද්රව්යවලට වහල් නොවී ඉන්නට මනසට පුළුවන.
අද දවසේ ඔබ පුරුදුව සිටින එක් "ඩොපමින් පුරුද්දක්" (උදා: කෑම කන ගමන් ෆෝන් එක බැලීම) නතර කර, ඒ වෙනුවට එම ක්රියාවේ ම නිරත වෙමින් එහි රසය හෝ සුවය විඳීමට (සති සම්පජඤ්ඤය) උත්සාහ කර බලන්න කැමතිද?
මෙය බුදු දහමේ එන "තෘෂ්ණාවේ" ස්වභාවය විද්යාත්මකව තහවුරු කිරීමක් වැනියි.
බුදු දහම ට අනුව මෙය “යාම්පිච්ඡං නලභති තම්පි දුක්ඛං" (කැමති දේ නොලැබීම දුකකි) යන්න පමණක් නොව, ලැබුණු පසු එහි ඇති හිස් බවත් දුකක් බවයි.
* අනිත්යය: ඇඳුම ගත් සැනින් ඒ පිළිබඳව තිබූ "ආසාව" නැති වී යයි. ඇඳුම පවතී, නමුත් ආසාව මිය යයි.
* තෘෂ්ණාව: තෘෂ්ණාව කියන්නේ
ලැබෙන දෙයින් සතුටු වීම නොව, "තව තවත් සෙවීමයි".
මෙයින් බේරෙන්නේ කොහොමද?🤔
* පැය 48 නීතිය: දෙයක් දුටු සැනින් එය මිලදී ගන්නේ නැතිව, පැය 48ක් ඉන්න. එවිට අර ඩොපමින් මට්ටම බැස ගොස්, ඔබට "ඇත්තටම මේක අවශ්යද?" කියා බුද්ධියෙන් තීරණය කළ හැකියි.
* සතිය (Mindfulness): දෙයක් ලබා ගන්නා විට ඔබේ සිත දෙස බලන්න. "දැන් මගේ සිතේ ඩොපමින් වැඩි වෙලා, මේක තාවකාලික ආසාවක් විතරයි" කියා සිතට කියන්න.
* අත්හැරීමේ සතුට (Joy of Letting Go): අලුත් දෙයක් ගන්නවාට වඩා, තියෙන දෙයක් අන්සතු කිරීමෙන් හෝ තිබෙන දෙයින් සතුටු වීමෙන් ලැබෙන "සෙරොටොනින්" සතුට පුරුදු කරන්න.
ඔබ ඊළඟ වතාවේ ඔබේ සිත ඇතුළේ සිදුවන මේ "ඩොපමින් රංගනය" දෙස නිකමට වගේ බලා සිටින්න උත්සාහ කරන්න. එවිට ඔබටම පුදුම හිතේවි සිත අපව රවටන හැටි ගැන.
ඇඳුම් මිලදී ගැනීම (Shopping), සූදුව (Gambling), සමාජ මාධ්ය (Social Media) සහ මත්ද්රව්ය (Drugs) යන මේ සියල්ලම මොළය තුළ ක්රියා කරන්නේ එකම යාන්ත්රණයකට අනුවයි.
ඩොපමින් මට්ටම (Dopamine Spike)
* සාමාන්ය සතුට: උදාහරණයක් ලෙස රසවත් කෑමක් කෑ විට ඩොපමින් 50% - 100% කින් පමණ වැඩි වේ.
* ඇඳුම් මිලදී ගැනීම: මෙහිදී ඇතිවන උද්යෝගය මත්ද්රව්යයකට වඩා අඩු වුවත්, එය මොළයට දෙන "සංඥාව" එකමය.
* මත්ද්රව්ය: හෙරොයින් හෝ අයිස් වැනි මත්ද්රව්ය මගින් ඩොපමින් මට්ටම 500% - 1000% දක්වා කෘතිමව සහ වේගයෙන් ඉහළ නංවයි.
මත්ද්රව්ය ගන්නා පුද්ගලයෙකුට මුලදී දැනුණු සතුට ලබා ගැනීමට පසුව වැඩි මාත්රාවක් අවශ්ය වේ. ඇඳුම් වැනි වෙනත් දෙයක් ගන්නා විටත් සිදුවන්නේ මෙයයි.
* මුල් කාලයේ රුපියල් 2,000ක දෙයකින් ලැබුණු සතුට, පසුව ලැබෙන්නේ නැත. එවිට ඔබ ඊට වඩා මිල අධික හෝ දේවල් 3-4ක් එකවර ගැනීමට පෙළඹෙන්නේ අර "සතුටු මට්ටම" පවත්වා ගැනීමටයි.
මත්ද්රව්ය ගන්නා කෙනා එය නැති විට දැඩි පීඩනයකට පත්වනවා සේම, ඇබ්බැහි වූවෙකුට අලුත් දෙයක් මිලදී ගැනීමට නොලැබුණු විට දැඩි නොසන්සුන් බවක් (Restlessness) දැනේ. එනමි, "ගත්තට පස්සේ ආසාව නැති වෙනවා" නම්, එයින් අදහස් වන්නේ ඔබ ලබා ගන්න දෙයට වඩා එය ගන්නා විට දැනෙන ඒ "ඩොපමින් වේගයට" (Rush) ඇබ්බැහි වී ඇති බවයි.
බුදු දහමේ එන "නත්ථි තණ්හා සමා නදී" (තෘෂ්ණාව වැනි ගංගාවක් නැත) යන දේශනාව මෙයට කදිම උදාහරණයකි.
* ගඟකට කොපමණ වතුර වැටුණත් එය පිරෙන්නේ නැත.
* තෘෂ්ණාවට (ඩොපමින් වලට) කොපමණ වස්තුව දුන්නත් එය සෑහීමකට පත්වන්නේ නැත.
ඔබේ මොළය "අළුතින් දේවල් ගන්න එක නවත්වන්නේම නැහැ" කියන්නේ ඒ නිසයි. මොළය ඉල්ලන්නේ දේවල් නොව, දේවල් හරහා ලැබෙන අර කෙටි කාලීන රසායනික උත්තේජනයයි.
අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද?🤔
මේක හරියට "බිල්ලෙක්" අඳුනා ගත්තා වගේ වැඩක්.
"මේ මගේ මොළය මට දෙන රසායනික උගුලක්" කියා ඔබ දැන් දන්නවා. ඒ අවබෝධයම ඇබ්බැහියෙන් මිදෙන්න ලොකු ශක්තියක්.
* සැබෑ අවශ්යතාවය (ප්රත්යවේක්ෂා කිරීම): බුදු දහමේ උගන්වන පරිදි, ඇඳුමක් නම් එය ගන්නා විට එය "සැරසෙන්නට" නොව, සීතලෙන්/ආරක්ෂා වීමට සහ ලැජ්ජාව වසා ගැනීමට පමණක් බව සිතන්න.
මත්ද්රව්ය හෝ Shopping වැනි දේවලින් ලැබෙන "අකුසල් මුල් වූ" සතුට වෙනුවට, අසරණයෙකුට උදව් කිරීමක් වැනි දෙයකින් ලැබෙන සන්සුන් සතුට අත්හදා බලන්න.
බුදු දහමේ මූලිකම ඉගැන්වීමක් වන "සංසාර චක්රය" විද්යාත්මකව ක්රියා කරන ආකාරය.
ඩොපමින් නිසා අපේ ජීවිතය "නොනවතින රෝදයක්" වන්නේ මේ ආකාරයටයි:
භව චක්රය සහ ඩොපමින්
බුදු දහමේ පටිච්චසමුප්පාදයට අනුව: වේදනා පච්චයා තණ්හා -> තණ්හා පච්චයා උපාදාන -> උපාදාන පච්චයා භවෝ.
* වේදනා (රසායනික දැනීම): මොළයට දැනෙන සතුට.
* තණ්හා (ඩොපමින් පොළඹවීම): ඒ සතුට නැවත නැවත සෙවීම.
* උපාදාන (ඇබ්බැහිය): "මට මේක ඕනෑමයි" කියා තදින් අල්ලා ගැනීම.
* භව (රෝදය කැරකීම): එම ආසාව නිසාම අපි නැවත නැවතත් එම ක්රියාවේම යෙදීම.
අපි හිතන්නේ අපි ඉදිරියට යනවා කියලා, නමුත් ඇත්තටම අපි කරන්නේ එකම රවුමේ කැරකෙන එකයි. අලුත් ඇඳුම, අලුත් ෆෝන් , අලුත් ඉලක්කය - මේ හැම දෙයක්ම අවසානයේදී ගෙන එන්නේ අර පරණ හිස් බවමයි.
මනෝවිද්යාවේ මේ සඳහා අපූරු නමක් තිබෙනවා: Hedonic Treadmill. ඔබ Treadmill එකක කොතරම් වේගයෙන් දිව්වත් ඔබ ඉන්නේ එකම තැනයි.
ඩොපමින් අපව පොළඹවන්නේ ඊළඟ පියවරේදී සැබෑ සතුට හමුවේවි කියායි. නමුත් ඊළඟ පියවරට ගිය විට, සතුට තවත් පියවරක් ඉදිරියට යනවා. අපි මැරෙන තුරුම මේ රෝදය පාගමින් දුවනවා.
රෝදය නවත්වන්න නම්, රෝදය කැරකවන ශක්තිය අඩාල කරන්න ඕනේ.
* "මේ කැරකෙන්නේ රෝදයක්, මම මේ රවටනු ලබනවා" කියා අවබෝධ කර ගැනීම. ඔබ දැන් කරමින් ඉන්නේ මෙයයි.
* සතුටක් දැනෙන විට එය "ඉතා ඉහළින්" ගන්නේ නැතිව, එයත් ඇති වී නැති වී යන රසායනික ස්වභාවයක් බව දැන දැනම අත්විඳීම.
* ඕනෑම දෙයක සීමාව හඳුනා ගෙන, ඩොපමින් වලට අපව පාලනය කිරීමට ඉඩ නොදී, අපේ අවශ්යතාවය මත පමණක් තීරණ ගැනීම.
බුදු දහමේ පරම අරමුණ වන නිවන යනු මේ "නොනවතින රෝදයෙන්" සම්පූර්ණයෙන්ම බැස ගැනීමයි. එහිදී ඩොපමින් හෝ වෙනත් රසායනික මත යැපෙන සතුටක් නැත. එය "සන්ති සුඛය" (සන්සුන් බවේ සතුට) ලෙස හැඳින්වේ.
✨🌟💫😊❤️🫰🌻
