26/10/2025
#په افغانستان کې د واکسین رسمي مهالوېش (EPI Schedule):
د زيږون پر وخت (د زيږون له سمدستي وروسته):
• BCG واکسین (د توبرکلوز یا سُل ضد):
ورکول کېږي جلدي (intradermal) د ښي اوږې پر سر.
• OPV-0 (پوليو صفر دوز):
خوراکي قطرې، د پولیو مخنیوی کوي.
• Hepatitis B – د لومړي ۲۴ ساعتونو دننه:
عضلي (intramuscular)، د ښي ران عضله.
په ۶ هفتو (۱ نیمه میاشت):
• پینټاوالینټ ۱ (Pentavalent 1):
دا واکسین پنځه اجزاء لري: DPT (Diptheria, Pertussis, Tetanus)، Hepatitis B، Hib.
عضلي، د کیڼ ران عضله.
• OPV-1:
خوراکي، د پولیو لپاره.
• PCV-1 (پیو نوموکاک واکسین):
د سینه بغل (pneumonia) او د غوږو انتان لپاره.
عضلي، د ښي ران عضله.
• Rotavirus-1:
خوراکي، د نس ناستي لپاره.
په ۱۰ هفتو (۲ نیمه میاشت):
• پینټاوالینټ ۲
• OPV-2
• PCV-2
• Rotavirus-2
یادونه: د تطبیق ځایونه او میتودونه هماغه دي لکه د ۶ هفتو د واکسینونو.
په ۱۴ هفتو (۳ نیمه میاشت):
• پینټاوالینټ ۳
• OPV-3
• PCV-3
• IPV (Inactivated Polio Vaccine):
عضلي، معمولا د ښي ران عضله.
په ۹ میاشتو کې:
• Measles 1 (شري اول دوز):
د پوست لاندې (subcutaneous)، د ښي بازو لاندې.
• Vit A (ویټامین A – نیلا کپسول):
د معافیت لوړولو لپاره، خوراکي.
په ۱۸ میاشتو کې:
• Measles 2 (شري دوهم دوز):
د پوست لاندې، د چپ بازو لاندې.
• DPT-Booster (یادونې واکسین):
عضلي، د ښي ران عضله.
• OPV-Booster
• Vit A – دوهم دوز
د حمل پر وخت ښځو ته ورکړل کېدونکي واکسینونه:
• TT1 (Tetanus Toxoid – د تشنج مخنیوی):
د حمل په لومړیو میاشتو کې ورکول کېږي.
• TT2: له TT1 وروسته لږ تر لږه ۴ اونۍ وروسته.
• TT3, TT4, TT5: د پوره خوندیتوب لپاره د حملونو تر منځ یا وروسته ټاکل شوې واټن سره ورکول کېږي.
عضلي، معمولا د ښۍ بازو عضله.
د واکسین تطبیق ناحیې په بدن کې:
• عضلي واکسینونه (IM):
تر ۲ کلنۍ کم عمره ماشومانو ته – ران ته ورکول کېږي
له ۲ کلنۍ پورته – د بازو د پاسنۍ عضلې (deltoid) ته ورکول کېږي
• جلدي واکسینونه (Intradermal):
لکه BCG – د ښی اوږې پوست ته
• د پوست لاندې واکسینونه (Subcutaneous):
لکه measles – د ښي یا چپ بازو لاندې پوست ته
• خوراکي واکسینونه:
لکه پولیو (OPV) یا روتا – د خولې له لارې قطرې ورکول کېږي
د ماشومانو واکسینونه د دوز اندازې سره:
۱. BCG (د تبرکلوز ضد واکسین):
• دوز اندازه: ۰.۰۵ ملي لیتر (ml) تر ۱ کال عمر لاندې ماشومانو ته
• طریقه: Intradermal (جلدي)
• ناحیه: ښی اوږه (shoulder)
۲. OPV (خوراکي پولیو واکسین):
• دوز اندازه: ۲ قطرې
• طریقه: Oral (د خولې له لارې)
• ناحیه: خوله
۳. Pentavalent واکسین (DPT + Hepatitis B + Hib):
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Intramuscular (عضلي)
• ناحیه: کیڼ ران (thigh)
• ددوزونو مهالوېش:
• ۱ دوز: ۶ هفتې
• ۲ دوز: ۱۰ هفتې
• ۳ دوز: ۱۴ هفتې
۴. PCV (د سینه بغل ضد – نوموکاک واکسین):
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ښی ران
• ددوزونو مهالوېش:
• PCV-1: ۶ هفتې
• PCV-2: ۱۰ هفتې
• PCV-3: ۱۴ هفتې
۵. Rotavirus واکسین:
• دوز اندازه: ۱ ملي لیتر یا د تولید شرکت له خوا ټاکل شوی حجم
• طریقه: Oral (خوراکي)
• ناحیه: خوله
• ددوزونو مهالوېش:
• Rotavirus-1: ۶ هفتې
• Rotavirus-2: ۱۰ هفتې
۶. IPV (مړ شوی پولیو واکسین):
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ران
• وخت: ۱۴ هفتې
۷. Measles (د شري ضد واکسین):
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Subcutaneous (د پوست لاندې)
• ناحیه: ښی یا چپ بازو
• ددوزونو مهالوېش:
• Measles 1: ۹ میاشتي
• Measles 2: ۱۸ میاشتي
۸. DPT Booster (د سیاه سرفه، تشنج، او دیفتریا یادونې واکسین):
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ران یا بازو
• وخت: ۱۸ میاشتي
۹. OPV-Booster:
• دوز اندازه: ۲ قطرې
• وخت: ۱۸ میاشتي
۱۰. Vitamin A (نیلا کپسول):
• دوز اندازه:
• د ۶–۱۱ میاشتو ماشومانو ته: ۱۰۰،۰۰۰ IU
• له ۱۲ میاشتو پورته: ۲۰۰،۰۰۰ IU
• طریقه: Oral (خوراکي)
• وخت: ۹ میاشتي او ۱۸ میاشتي
د حامله مېرمنو لپاره د Tetanus واکسین (TT):
۱. TT1:
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ښی بازو
• وخت: کله چې حامله شي، ژر تر ژره
۲. TT2:
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• وخت: له TT1 څخه لږ تر لږه ۴ اونۍ وروسته
۳. TT3:
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• وخت: له TT2 څخه ۶ میاشتې وروسته
۴. TT4:
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• وخت: له TT3 څخه ۱ کال وروسته
۵. TT5:
• دوز اندازه: ۰.۵ ملي لیتر
• وخت: له TT4 څخه ۱ کال وروسته
• یادونه: دا پنځه دوزونه ټول عمر لپاره د مور او ماشوم ساتنه کوي.
دلته د افغانستان د ملي واکسین برنامې (EPI) د ټولو مهمو واکسینونو تفصیلي معلومات درته وړاندې شوي دا معلومات د واکسین نوم، هدف، عمر، دوز اندازه، تطبیق طریقه، تطبیق ناحیه، یادونې دوزونه، جانبي عوارض، او احتیاطونو سره دي:
۱. BCG واکسین (د تبرکلوز – سُل ضد)
• هدف: د ماشوم د تبرکلوز (TB) مخنیوی، په ځانګړې توګه د شدیدو بڼو لکه مننجيال TB ضد
• عمر: د زیږون پر وخت، یا ژر تر ژره مخکې له ۱ کال
• دوز: ۰.۰۵ ml تر ۱ کال عمر، ۰.۱ ml که له ۱ کال نه پورته وي
• طریقه: Intradermal (جلدي)
• ناحیه: ښی اوږه
• Booster: نشته
• جانبي عوارض: کوچنی دانې، سوروالی، او کله ناکله پړسوب؛ یو کوچنی داغ پاتې کېدل عادي دي
• احتیاطونه: د HIV مثبت ماشوم یا شدید ناروغ ماشوم ته نه ورکول کېږي
۲. OPV (Oral Polio Vaccine – خوراکي پولیو)
• هدف: د پولیو یا ګوزڼ مخنیوی
• عمر: OPV-0 د زیږون پر وخت، OPV-1، 2، 3 د ۶، ۱۰، ۱۴ هفتو کې، OPV-Booster په ۱۸ میاشتو کې
• دوز: ۲ قطرې
• طریقه: Oral (د خولې له لارې)
• ناحیه: خوله
• Booster: ۱۸ میاشتو کې
• جانبي عوارض: نادر دي؛ خو د کمزوري معافیت سیستم لرونکو ماشومانو لپاره یې خطر شته
• احتیاطونه: شدید اسهال یا استفراغ لرونکي ماشوم ته مه ورکوئ – باید وروسته ورکړل شي
۳. Pentavalent واکسین (DPT-HepB-Hib)
• هدف: د دیفتریا، ټيټانوس، سیاه سرفه، هیپاتیت B، او Hib (Haemophilus influenzae type b) مخنیوی
• عمر: ۶، ۱۰، ۱۴ هفتې
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Intramuscular (عضلي)
• ناحیه: کیڼ ران
• Booster: DPT-Booster په ۱۸ میاشتو کې
• جانبي عوارض: تبه، ژړا، درد، سوروالی یا پړسوب د تطبیق پر ځای
• احتیاطونه: که د تیرو دوزونو نه وروسته شدید عکس العمل راغلی وي، بیا مه ورکوئ
۴. IPV (Inactivated Polio Vaccine – مړ شوی پولیو)
• هدف: د پولیو مخنیوی د مړ شوی ویروس له لارې
• عمر: ۱۴ هفتې
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ران
• Booster: نشته (خو ممکن په کمپاینونو کې ورکړل شي)
• جانبي عوارض: لږ درد، پړسوب
• احتیاطونه: که د انتيبایوټیکونو (neomycin, streptomycin) حساسیت وي، باید ونهورکړل شي
۵. PCV واکسین (Pneumococcal Conjugate Vaccine)
• هدف: د سینه بغل، منځنی غوږ انتان، او نوموکاکي مننجيټس مخنیوی
• عمر: PCV-1، 2، 3 د ۶، ۱۰، ۱۴ هفتو کې
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ښی ران
• Booster: بعضي وخت په ۱۲–۱۵ میاشتو کې (اختیاري)
• جانبي عوارض: درد، تبه، پړسوب
• احتیاطونه: د شدید حساسیت سابقه لري، باید نهورکول شي
۶. Rotavirus واکسین
• هدف: د شدیدو اسهالاتو (روتا وایرس) مخنیوی
• عمر: ۶ او ۱۰ هفتې (دوه دوزه)
• دوز: ۱ ml یا د تولید شرکت له خوا ټاکل شوی حجم
• طریقه: Oral (خوراکي)
• ناحیه: خوله
• Booster: نشته
• جانبي عوارض: استفراغ، لږ اسهال، بېاشتهايي
• احتیاطونه: که ماشوم د کولمو جراحۍ سابقه (intussusception) ولري، مه ورکوئ
۷. Measles واکسین (شري)
• هدف: د شري مخنیوی
• عمر: Measles-1 په ۹ میاشتو کې، Measles-2 په ۱۸ میاشتو کې
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Subcutaneous (د پوست لاندې)
• ناحیه: بازو
• Booster: ۱۸ میاشتو کې
• جانبي عوارض: لږ تبه، دانې، خو ډېر معمولي وي
• احتیاطونه: د شدید حساسیت لرونکو یا امیونکمپرومایز ماشومانو ته باید ونهورکول شي
۸. DPT-Booster (یادونه د سیاه سرفه، دیفتریا، ټیټانوس لپاره)
• هدف: د لومړنیو دوزونو اثر اوږد ساتل
• عمر: ۱۸ میاشتو
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: ران یا بازو
• جانبي عوارض: درد، تب، ځینې وخت ژړا
• احتیاطونه: که د مخکیني واکسین نه پس شدید عکس العمل راغلی وي، مه ورکوئ
۹. Vitamin A (ویټامین A کپسول)
• هدف: د معافیت لوړول، د سترګو د ناروغیو مخنیوی
• عمر: ۹ میاشتي (۱۰۰,۰۰۰ IU) او ۱۸ میاشتي (۲۰۰,۰۰۰ IU)
• دوز: کپسول (۱۰۰،۰۰۰ یا ۲۰۰،۰۰۰ IU)
• طریقه: Oral
• ناحیه: خوله
• جانبي عوارض: نادر – که زیات ورکړل شي، سرخوږی یا بېاشتهايي
• احتیاطونه: د ډیر استعمال نه باید ډډه وشي
۱۰. TT واکسین (Tetanus Toxoid) د حامله مېرمنو لپاره
• هدف: د مور او ماشوم د ټیټانوس مخنیوی
• دوز: ۰.۵ ml
• طریقه: Intramuscular
• ناحیه: بازو
• مهالوېش:
• TT1: هر وخت په حمل کې
• TT2: له TT1 څخه ۴ اونۍ وروسته
• TT3: له TT2 څخه ۶ میاشتې وروسته
• TT4: له TT3 څخه ۱ کال وروسته
• TT5: له TT4 څخه ۱ کال وروسته
• Booster: TT5 د ټول عمر ساتنه ورکوي
• جانبي عوارض: لږ درد، تبه
• احتیاطونه: د انټيبایوټیک حساسیت که موجود وي، باید وڅېړل شي