Shaukat Khan Medical Laboratory

14/09/2025

Kidney infection/pyelonephritisکومه ناروغۍ ده؟

نن راځم دپښتورګو یا (kidney)یوی بلی عامی ناروغۍ په اړه درسره معلومات شریک کوم.
هغه ناروغۍ Kidney infection/Pyelonephritis نومیږي؟

««د پښتورګو التهاب (Kidney Infection / Pyelonephritis)»»

پـــېــــــژنـــدنه:

د پښتورګو التهاب یوه جدي انتاني ناروغي ده چې زیاتره وخت د مثانې یا ادراري لارو د انتان (UTI) له امله پښتورګو ته خپرېږي. که پر وخت یې درملنه و نه شي، د پښتورګو دایمي زیان او حتا د وینې سخت انتان (Sepsis) رامنځته کولای شي.

د رامنځته کېــــدو لامــــلونه (Causes):
• د مثانې انتان چې پښتورګو ته خپور شي
• د ادرار بندښت (لکه د تیږو یا پروستات له کبله)
• د معافیت کمزوري کېدل (Diabetes, HIV, Steroid therapy)
• د ښځو په ځانګړي ډول د ادراري لارو د جوړښت له امله

نښــــــې نښـــــانې (Symptoms):
کانګې او زړه بدوالی. (Nausea and vomiting)
• لوړه تبه او لړزه. (High fever and chills)
• د ملا یا اړخ شدید درد. (Back or flank pain)
• د ادرارو پر وخت سوځېدل یا درد. ( Burning urination dysuria)
• په ادراروکې وینه یا بد بوی یا توره رنګه کېدل. )Blood or folly -smelling urine)
• د ستړیا او کمزورۍ احساس. )Fatigue and weakness )

د تشــــــخیص لارې (Diagnosis):
• د ادرارو معاینه (Urine test)
• د وینې معاینه (CBC, Culture)
• د پښتورګو التراساونډ یا CT scan که اړتیا وي

د درمــــــلنې لارې (Treatment):
• انټي بیوټیکونه (Antibiotics) د ډاکټر تر مشورې لاندې
• د اوبو زیات څښل ترڅو باکتریاوې له بدن ووځي
• که ناروغي شدید وي، د روغتون بسترته اړتیا ولري.نو له ډاکټر سره مشوره وکړی

د مخنیوي لارې (Prevention):
• د ادرار نه ساتل (وخت پر وخت تشناب ته تګ)
• د کافي اوبو څښل
• د شخصي نظافت ساتل
• د مثانې د انتان پر وخت سمدستي درملنه کول

پایله (Conclusion):

د پښتورګو التهاب یوه جدي ناروغي ده چې بې پروايي پکې د مزمن پښتورګي ناروغۍ یا پښتورګو ناکامي لامل کېدای شي. د وخت پر ځای تشخیص او درملنه د ناروغ ژوند ژغوري.

👉 #روغتیا #صحت #پښتورګي #

09/09/2025

د لومړي ځل لپاره په تاریخ کې، د ټایپ ۱ شکر ناروغ د جیني-سمون شوو پانقراص حجرو تر لګولو وروسته د خپل بدن انسولین تولید پيل کړ، پرته له دې چې د معافیت ضد درمل وکاروي.

ساینسپوهانو د CRISPR په وسیله درې دقیق بدلونونه وکړل چې د بدن د دفاعي برید نښې یې لرې کړې او یو ساتندوی پروټین (CD47) یې ورزیات کړ.

یوازې په ۱۲ اونیو کې حجرو د خوړو په ځواب کې انسولین تولید کړ. دا پرمختګ ښيي چې په راتلونکې کې کېدای شي شکر پرته له دایمي انسولین ستن یا زیانمنو درملو درملنه او حتی درملنه وشي.

16/08/2025

21/07/2025

د خصیو (Testicles) ۱۵ حیرانوونکي حقایق

(خصيې د نارینه‌وو ځواک او نسل د تولید اصلي مرکز دی)

۱. ⚙️ خصيې د سپرم جوړولو فابریکه ده
هر نارینه دوه خصيې لري، چې هره ورځ میلیونونه سپرمونه تولیدوي. دا مانا لري چې خصيې د بدن دننه د سپرم جوړولو یو ډول فابریکه ده.

۲. ❄️ خصيې ولې د بدن نه بهر وي؟
ځکه چې د سپرم جوړېدو لپاره د بدن د حرارت درجه نه ۲ تر ۳ درجې ټیټه تودوخه ضروري ده. له همدې امله خدای پاک خصيې د بدن نه بهر ایښې دي.

۳. 🔄 د خصیو حرکت عادي خبره ده
خصيې کله ناکله لږ پورته یا ښکته، یا یو مخ ته او بل شاته حرکت کوي — دا عادي عمل دی، او بدن دا کار د حرارت درجه کنټرولولو لپاره کوي.

۴. ⚖️ یو خصیه معمولا بل نه لږ ښکته وي
په عمومي توګه، چپ لوری (Left testicle) له ښي طرف نه لږ ښکته وي — دا هم یو طبیعي حالت دی.

۵. 🕒 د سپرم جوړېدو لپاره وخت ته اړتیا وي
یو سپرم چې په خصیو کې جوړېږي، شاوخوا ۶۴ نه تر ۷۴ ورځو پورې وخت نیسي تر څو پوره تیار شي.

۶. 💪 د ټسټوسټیرون هورمون تولید هم په خصیو کې کېږي
خصيې نه یوازې سپرمونه جوړوي، بلکې د نارینه‌وو ځواک هورمون "ټسټوسټیرون" هم همدلته جوړېږي — چې د جنسي میل، عضلاتو، او ژورې غږ سره مرسته کوي.

۷. 🩺 د خصیو ټپ ډېر حساس وي
دا د بدن یو له خورا حساسو غړیو څخه دی — حتا کوچنی ټپ هم شدید درد، زړه بدوالی یا بې‌هوشي راوستلی شي.

۸. 🔍 د خصیو رسولۍ اکثر وخت پرته له درده وي
د خصیو رسولۍ (Testicular tumor) اکثراً درد نه لري — نو هر نارینه باید وخت پر وخت خپل ځان معاینه کړي (Self-check).

۹. 🧪 یوه خصیه هم کافي ده
که د یوه نارینه یوه خصیه لیرې شي یا کار پرې بند شي، نو بله خصیه په مکمل ډول د سپرم او هورمون د تولید ذمه واري پر غاړه اخستلی شي.

۱۰. 🧬 خصيې د مور په رحم کې شاته جوړېږي
په زړه پورې خبره دا ده، چې د ماشوم د مور په رحم کې خصيې د بدن دننه جوړېږي، خو د پیدایش نه مخکې ورو ورو ښکته راځي او خپل ځای ته (یعنې پڅۍ/کڅوړه) ته ننوځي.

۱۱. 🌡️ زیاته تودوخه خطرناکه ده
لیپ‌ټاپ په غیږ کې ایښودل، تنګ کالي، یا ډېر تود حمام — دا ټول شيان خصيې ګرموِي، چې د سپرم تولید ته زیان رسوي.

۱۲. 👶 خصيې له بلوغت وروسته تر زوړتیا پورې کار کوي
خصيې د بلوغت نه وروسته فعالې کېږي، او که روغې وي، نو تر زوړتیا پورې سپرم تولیدوي — که څه هم کیفیت او مقدار یې کمیږي.

۱۳. 🥜 خصيې د چاغوالي له امله کوچنۍ کېدلی شي
چاغوالی، د هورمون ګډوډي، یا نشه‌یي درمل خصيې کوچنۍ کولی شي او د سپرم تولید کمزوری کولی شي.

۱۴. 🔬 د خصیو ناروغۍ پر وخت درملنه لري
ډېری د خصیو ناروغۍ لکه وریدونو پراخوالی (Varicocele)، انفیکشن یا رسولۍ — درملنه لري، خو شرط دا دی چې پر وخت ورته پام وشي.

🧠 جالب پایله:

> "خصيې نه یوازې د نارینه نسل دوام ته مهمې دي، بلکې د هغه د نارینه‌توب، جنسي ځواک، او ځان‌باورۍ مرکز هم دي. نو د خصیو ساتنه، معاینه، او پاملرنه د هر نارینه مهم مسؤلیت دی."

#نوټ ✅پام له ګوزار او ضربي څخه يي ساتئ

19/07/2025

*د وینې کمښت (Anemia) – لاملونه، نښې او درملنه*

وینه کمښت څه دی؟
کله چې د بدن سره وینې حجرې (Red Blood Cells) یا د هیموګلوبین اندازه کمه شي، نو بدن ته کافي اکسیجن نه رسېږي، چې ستړیا او کمزوري رامنځته کوي.

مهمې نښې:

⚠️ د بدن دوامداره ستړیا او کمزوري
⚠️ د پوستکي زېړوالی یا سپینوالی
⚠️ د زړه چټک درزا او نفس تنګي
⚠️ د سر درد او ګیجي احساس
⚠️ د نوکانو نرموالی یا ماتېدنه
⚠️ د خوراکي اشتها کمښت

عام لاملونه:

❌ د اوسپنې (Iron) کمښت
❌ د فولیټ (Folate) یا ویټامین B12 کمښت
❌ دوامداره وینه بهېدل (د حیض یا زخم له امله)
❌ ځینې مزمنې ناروغۍ (لکه شکر یا پښتورګو ستونزې)
❌ د بدن نه توانېدنه چې اوسپنه جذب کړي

د مخنیوي او درملنې لارې:

✅ د اوسپنې بډایه خواړه (لکه غوښه، پالک، مغزیات)
✅ د ویټامین C لرونکي خواړه خوړل (تر څو بدن اوسپنه ښه جذب کړي)
✅ که کمښت شدید وي، د ډاکتر له مشورې سره اوسپنه یا B12 سپلیمنټ اخیستل
✅ د متوازنې او صحتمندې غذا ساتل

که معلومات موو خوښ شوی د خپلو ملګروو سره یی شی
کړی
#روغتیا #صحت #کمخونی

18/07/2025

ولې ګردې خرابېږي؟
د خرابېدو اسباب، نښې او د ځان ساتنې لارې چاري!

ګردې د انسان د بدن یو ډېر مهم غړی دی. دا زموږ د وینې صفا کوي، د اوبو او مالګې توازن ساتي او د بدن څخه ضرري مواد وباسي. د ګردو خرابېدلو ډېر سببونه کېدای شي، چې ځینې مهم یې دا دي:

🔹 د ګردو د خرابېدو مهم علتونه:
شکر ناروغي (ډیابیطس):
که د وینې شکر زیات وي، نو دا د ګردو نري رګونه خرابوي، چې د ګردو د صفا کولو توان کموي.

لوړ فشار (بلند فشار خون):
دوامدار لوړ فشار د ګردو رګونه خرابوي او د وخت په تېرېدو سره ګردې خرابېږي.

د ګردو التهاب (سوزش):
کله چې د ګردو دننه د صفا کوونکو برخو کې سوزش پیدا شي، نو کار یې خرابېږي.

د ادرارو بندېدل:
د ګردو تیږې، د پروسټېټ غټوالی یا بله ستونزه د پیشاب مخه نیسي، چې ګردو ته تاوان رسوي.

ارثي یا جینیاتي ناروغۍ:
لکه د "پولي سسټیک کډني" ناروغي، چې له مور او پلار نه انسان ته لېږدول کېږي.

زیان رسوونکې دواوې:
ځینې دواوې، لکه پین کلرونه یا بې ځایه انټي بایوټیک، د ګردو لپاره خطرناک وي.

د زړه کمزوري:
که زړه سم کار و نه کړي، نو وینه ګردو ته نه رسېږي، چې دا د خرابېدو سبب ګرځي.

د ګردو وینې کمی (Ischemia):
که ګردې وینه ونه لري، کار یې خرابېږي.

شدید کم‌اوبه‌والی:
که اوبه کمې وڅښل شي، نو دا هم ګردې کمزورې کوي.

انفیکشن یا مکروب:
ځینې وایرسي یا بکتریايي ناروغۍ هم ګردې زیانمنوي.

🔸 د ګردو د خرابېدو نښې:
دوامداره ستړیا
د مخ، لاسونو یا پښو پړسوب
د ادرارو اندازه یا بڼه بدلېدل
خوا ګرځي یا استفراق
د ساه اخیستلو ستونزه
لوړ فشار

✅ د ځان ساتنې لارې:
متوازنه او سالمه غذا وخورئ
د مالګې او غوړو استعمال کم کړئ
هره ورځ مناسبې اوبه وڅښئ
د شکر او فشار کنټرول ته پام وکړئ
دواوې یوازې د ډاکټر له مشورې سره واخلئ

دا مهم معلومات له ملګرو او کورني سره شريک کړئ!
#ګردی #صحت #روغتیا

13/07/2025

شوکت خان طبی لابراتوار


د شکر د ناروغۍ څخه مخنیوی لپاره څو اسانې لارې

شکر یو له خطرناکو ناروغیو څخه دی چې په ډیره پراخه کچه په نړۍ کې په خپریدو دی او افغانستان کې هم زیات شمیر کسان په دغه ناروغۍ اخته شوي او نور هم اخته کیږي.

په دغه ناروغۍ د اخته کیدو مختلف لاملونه شتون لري چې تر ټولو مهمه يي په بدن کې د قندي موادو له اندازې څخه زیاتیدل دي. د دغې ناروغۍ تر ټولو بده ځانګړنه دا ده چې انسان له زیات شمیر خوړو څخه په پرهیز مجبوروي او د انسان هډوکي او اعصاب کمزوری کوي.

له نیکه مرغه ځینې داسې لارې هم شتون لري چې انسان کولی شي په ډیره اسانۍ سره د دغې ناروغۍ مخه ونیسي. دلته مو له ځینو هغو لارو سره چې د دغې ناورغ مخه نیولی شي اشنا کوو:

１- وزن کمول د شکر په مخنیوی کې ډیر اغیزمن رول لوبوي. هغه کسان چې وتوانیږي د ګټورو خوړو سره خپل د بدن ۷٪ وزن کم کړي په هغوي کې د شکر خطر ۵۸٪ کمیږي.

２- باید له زیات نه زیات ورزش وشي او هرو شلو دقیقو کې څو قدمه اوچت شي یعني باید فعاله ژوند ولرو.

３- یوه اندازه د مڼې سرکه وروسته له هر ځل خواړه خوړلو څخه او له ویده کیدو څخه وړاندې وخورئ.

４- ذهني ورزش او یا هم تفکر وکړئ ځکه چې ذهني فشار په بدن کې د شکر اندازه لوړولو سره انسان د شکر په ناروغۍ اخته کوي.

５- مناسبه اندازه خوب هم د دغې ناروغۍ په مخنیوی کې ډیره زیاته ګټه لري.

６- له هر خواړه خوړلو وروسته ۱۰۰ قدمه وهل د خوړل شوي خواړه قندي مواد جذبولو سره انسان له دغې خطرناکې ناروغۍ څخه ژغوري.

هغه کسان چې له وړاندې څخه په دغې ناروغۍ اخته دي کولی شي په ورځنۍ ډول ورزش خپل عادت ګرځولو سره خپل د شکر اندازه ټیټه وساتي.

ادرس : شیرندل صحت پلازه دوهم منزل ننګرهار ښار

12/07/2025

د ټی بی (Tuberculosis - TB)
یوه جدي او په ټوله نړۍ کې خپره شوې عفوني ناروغي ده چې د Mycobacterium tuberculosis بکتریا له لارې رامنځته کیږي. ټی بی عموماً د سږو (شېشه) د عفونت لامل کیږي، خو په نورو برخو لکه د مغز، پښتورګو، هډوکو، او د بدن نورو برخو کې هم رامنځته کېدلی شي. ټی بی یوه انتاني ناروغي ده چې د ټوخي، ساه اخیستلو او د بدن نورو افرازاتو له لارې نورو ته انتقالیږي. که ټی بی په وخت تشخیص او درملنه نشي، نو کولی شي جدي عواقب ولري او حتی د ژوند ته خطر پېښ کړي.

د ټی بی نښې او علایم:
ټی بی معمولاً په تدریجي ډول پیل کیږي او د دې ناروغۍ نښې ممکن په څو اوونیو یا میاشتو کې څرګندې شي. د ټی بی ځینې عامې نښې عبارت دي له:

1. د ټوخي زیاتوالی:
- د ټی بی یوه مشهوره نښه ټوخی ده، چې د اوږدې مودې لپاره دوام کوي (کم تر کم ۳ هفتې یا زیات).
- په ټوخي کې ممکن د وینې راوړل هم وي.

2. د تودوخې لوړوالی:
- ټی بی کولی شي د لږو تودوخې زیاتوالي لامل شي چې په ځانګړې توګه د شپې په وخت کې زیاته شي.
- د شپې تودوخه زیاتیدل او د شونډو او بدن د عرقونو زیاتوالی هم د ټی بی نښه ده.

3. د وزن کمښت:
- د ټی بی له امله د وزن کمښت، بې خوبي، او کمزوري احساس کیدل هم معمولا رامنځته کیږي.

4. د شپې خوله کول:
- د ټی بی په ناروغانو کې د شپې په وخت کې خولې کول یو عام علامه ده.

5. د ساه اخیستلو ستونزې:
- د ټی بی ناروغانو کې د ساه اخیستلو ستونزې، سینه درد، او د سینه فشار هم رامنځته کیږي.
د اشتها کمښت:
- ناروغان ممکن د خوراک سره بې علاقه شي او د اشتها کمښت احساسه وي.

7. د بدن دردونه او عمومي کمزوري:
- د ټی بی په ناروغانو کې د بدن عمومي کمزوري، دردونه، او خستګي هم رامنځته کیدی شي.

د ټی بی لاملونه او انتقال:
ټی بی د Mycobacterium tuberculosis بکتریا له لارې خپریږي، چې د هوا له لارې نورو ته انتقالیږي. د ټی بی د انتقال اصلي لاره د ټوخي او عطسې له لارې ده، کله چې یو ناروغ د ټی بی سره ټوخی کوي یا عطسه کوي، د بکتریا ذرات په هوا کې خپریږي او بل شخص یې تنفس کوي.

د ټی بی د انتقال لاره:
- د هوا له لارې: کله چې یو ناروغ د ټی بی سره ټوخی کوي، عطسه کوي، یا خبرې کوي، د بکتریا ذرات په هوا کې خپریږي او نورو ته انتقالیږي.
- د اوږدې مودې تماس: ټی بی د لنډې مودې تماس له لارې نه انتقالیږي. دا معمولا د اوږدې مودې نږدې تماس له لارې خپریږي.
- د غاښونو او خولې د افرازاتو له لارې: د ټی بی بکتریا ممکن د خولې افرازاتو او د ټوخي ذراتو له لارې خپریږي.

د ټی بی تشخیص:
د ټی بی تشخیص د ډاکټر لخوا د مختلفو ټیسټونو په ترسره کولو سره کیږي. ځینې د ټی بی تشخیص لپاره کارول شوي ټیسټونه عبارت دي له:

1. د سینه ایکس رې (Chest X-ray):
- د سینه ایکس رې د ټی بی د سږو د عفونت تشخیص لپاره کارول کیږي. دا د سږو د نښو لکه د درزونو، پړسوب یا سوزش د موندلو کې مرسته کوي.

2. د ټی بی د پوستکي ټیسټ (Tuberculin Skin Test - TST):
- دا ټیسټ د ټی بی د بکتریا سره د بدن د حساسیت معلومولو لپاره کارول کیږي. کله چې د ټی بی بکتریا د پوستکي لاندې په کوچنۍ اندازه کې ورکول شي، د بدن ځواب معلومولو لپاره د پوستکي د پړسوب اندازه اندازه کېږي.

3. د خولې یا بلغم نمونه (Sputum Test):
- په دې ټیسټ کې، د ناروغ بلغم یا د ټوخي مواد د لابراتور ته لیږل کیږي ترڅو وګوري که په کې د ټی بی بکتریا شتون ولري.
روغ صحــت مــونږ درسره ضرور فالوکړي👉
4. د کلچر او انټي بایوټیکو ټیسټونه (Culture and Sensitivity Tests):
- په دې ټیسټونو کې، د بکتریا کلچر په لابراتور کې کرل کیږي ترڅو د ټی بی بکتریا تایید شي او د هغې حساسیت په اړه معلومات ترلاسه شي.

5. د PCR ټیسټ (Polymerase Chain Reaction):
- د ټی بی د بکتریا د DNA معلومولو لپاره د PCR ټیسټ کارول کیږي. دا ټیسټ کولی شي د ټی بی د باکتریا تشخیص ژر ترسره کړي.

د ټی بی درملنه:
د ټی بی درملنه د ځانګړو انټي بیوټیکونو سره ترسره کیږي. د ټی بی درملنه معمولا اوږد مهال وي او د دوه یا درې مختلفو انټي بیوټیکونو ګډ استعمال ته اړتیا لري.

د ټی بی درملنه:
1. د دوه یا درې درملو سره درملنه: د ټی بی د درملنې لپاره معمولا د انټي بیوټیکونو یوه دوره ټاکل کیږي چې د ۶ میاشتې څخه تر یو کال پورې پراخېږي. مشهور انټي بیوټیکونه چې د ټی بی لپاره کارول کیږي عبارت دي له:
- ایزونیازید (Isoniazid).
- ریفامپین (Rifampin).
- پیرازیناماید (Pyrazinamide).
- اتامبوتول (Ethambutol).
2. د درملو په بشپړه توګه اخیستل: د ټی بی د درملنې لپاره د انټي بیوټیکونو بشپړه دوره باید بشپړه شي، حتی که ناروغ ښه احساس کوي. که درملنه نیمګړې پاتې شي، بکتریا کولی شي مقاومت پیدا کړي او درملنه به سخت شي.

3. د ډیري مقاومت لرونکي ټی بی درملنه: په ځینو مواردو کې، ټی بی بکتریا ممکن د ډیري مقاومت لرونکي (Multidrug-resistant TB - MDR-TB) وي، چې په دې صورت کې د ځانګړو درملو سره درملنه اړتیا لري. د MDR-TB درملنه ممکن اوږده وي او د ډیر درملو اړتیا وي.

4. د معافیتي سیستم پیاوړتیا: د ټی بی د درملنې ترڅنګ، د ناروغ معافیتي سیستم پیاوړتیا لپاره نور اقدامات لکه د مناسب تغذیې، آرامۍ، او د نورو ستونزو درملنه هم اړین ده.

د ټی بی مخنیوی:
د ټی بی مخنیوی د ځینو اړینو تدابیرو له لارې کیدای شي:

1. د ټی بی واکسین: د BCG واکسین د ټی بی د مخنیوي لپاره د ماشومانو لپاره واکسین دی. دا واکسین د ټی بی د سږو او نورو برخو د عفونت څخه د بچ کولو لپاره کارول کیږي.

2. د ناروغانو سره د نږدې تماس مخنیوی: هغه کسان چې د ټی بی سره مخ دي باید د نورو خلکو سره د نږدې تماس څخه ډډه وکړي.

3. د ښه حفظ الصحې اصول: د ټوخي او عطسې په وخت کې د خولې او پوزې پوښل، د لاسونو منظم مینځل، او د پاکوالي ساتل د ټی بی د خپریدو مخنیوي کې مرسته کوي.

4. د مناسب تغذیې پراختیا: د معافیتي سیستم پیاوړتیا لپاره د تغذیې ښه کول او د صحتمند ژوند کولو عادتونه لکه ورزش او د سم خوب کول.

پایله:
: ټی بی یوه جدي او د نړۍ په کچه خپره شوې ناروغي ده چې د Mycobacterium tuberculosis بکتریا له لارې خپریږي. د ټی بی نښې لکه ټوخی، تودوخه، د بدن کمزوري، او د وزن کمښت سره تړاو لري. د دې ناروغۍ د درملنې لپاره د انټي بیوټیکونو اوږد مهال درملنه اړینه ده. د ټی بی د مخنیوي لپاره د واکسین، د حفظ الصحې اصولو مراعت، او د ناروغانو سره د نږدې تماس مخنیوی مهم دي.
د نورو ملګرو سره شریک کړئ مننه

10/07/2025

`کله مو چې د بدن اوبه کمې سي لاندې نښې په بدن کې ښکاره کيږي !!`

۱- د خولي بد بويي
۲- سر مو پرلپسې درد کوي
۳- د سستۍ احساس کوئ
۴- پوستکي وچوالی کوي
۵- زړه بدوالی
۶- استفراق
۷- پښتورګو کی خفیف دردونه
۸- معدې کمزوري
۹- حافظی کمزوري
*کوشش وکړئ چي دی ورځو کي حد اقل 8ــــ10 ګیلاسه پاکي یا معدني اوبه وڅښی.!!
#روغتیا #صحت #اوبه #پاکی