داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

14/01/2023

★ د ينى التهابات Hepatitis !

♥︎ ژیړی یا hepatitis يا د ځیګر التهاب د بکترياوو او پرازيټونو بعضو وايروسونو لکه A ، B ، C ، D ، E وایرسونو په واسطه منځ ته راځي . دلته مونږ په B ‌‌‌‌‌‌ډول یا Hepatitis B اړوند مطالعه کوو چې په عامه ژبه د تور زيړى په نوم ياديږى .

( Hepatitis B )

★ تور زیړي له ناروغ انسان څخه روغ انسان ته په لاندنیو ممکنو لارو انتقالیږي .

1 - جنسى اړيکى .
2 - د وينى تماس .
3 - که چرته یوه ښځينه تور زیړی ولري او بیا حمل واخلي نو ددغې مور په رحم کې موجود ماشوم پدې مکروب اخته کیدای شي .

♥︎ د تور زيړې يا ينى د التهاب اعراض او علايم :

* تور زیړی ‌‌‌‌‌‌په ‌‌‌‌‌‌ډیرو انسانانو کې کومى خاصى نښى نلري مګر لمړنۍ نښې یې په لاندې ‌‌‌‌‌‌ډول کيداى شي وى .

1 - زکام ، ټوخی ، تبه .
2- د پوستکي او د سترګو ژیړوالی .
3- د وجود ستړیا او خستګی .
4- د زنګونونو او ورنونو خفیف دردونه .
5- د اشتها کمیدل ، زړه بدوالی او کانګې .
6- د لړمون یا ځیګر دردونه .
7- د ‌‌‌‌‌‌ډکو او تشو متیازو ژیړ رنګ .
8- د پوستکي خارښت .
9- د وزن کمیدل .

♥︎ د تور زيړى يا د ينى د التهاب خراب انزار که تداوى نشى :

1- ينى دردناکه پړسیدل .
2- د ځیګر سیروسیس چى ځيګر پکى تخريب او واحدات يى
نکروز شوى وى .
3- ينى سرطان ، کوما او بې هوشي .

داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

30/11/2022

Amoebiasis / Amoebic Dysentry

د کولمو یو حاد انتان دی چې په ګیډه درد او ورسره اسهالات موجود وی.

عامل ارګانیزم: د دی ناروغۍ عامل ارګانیزم Entameoba Histolytica څخه عبارت دی

اسباب:
پرازیت د ککړو خوړو او اوبو پواسطه وجود ته داخلیږی.

ډولونه:
کیدای شی حاد یا مزمن وی.

اعراض او اعلایم

د کولمو د التهاب له کبله اسهال
اسهال شدید نه وی
د غټو کولمو مخاطی غشا تخریب
د کولون زخم کیدای شی مخاط او وینه وی
په ګیډه کی مختلف قسم اوازونه
د کولون التهاب او نرموالی
بد هضمی، ګیس او د معدې په اړه شکایت
د Amoebic اسهالاتو اعراض او اعلایم شدید نه وی خو کله چې ځګر ته ورسیږی د ځګر د ابسیس سبب کیږی

اختلاطات:
د کولون زخم
د کولون سوری
د ځګر ابسی
د ځګر تخریب

تشخیص:
تشخیص عموماََ د کلینکی علایمو په اساس کېږی
د وینی بشپړه معاینه (CBC)
د غایطه موادو معاینات او په هغې انتا امیبا هسټولاتیکا کتل
د ځکر د Abcsess لپاره د ګېډې التراساونډ

وقایه
حفظ الصحه
پاکې اوبه او خوراک

درملنه:

د اعراضو په اساس درملنه کول
په کولمو باندي یرغل او د کبدی امیبیازس په صورت کې
Syp.Tab: Metronidazol 125mg/5ml, 250mg
30-50mg/kg/day
په دری کسری دوزونو د لس ورځو لپاره
د استفراق په صورت کې د Domeperidon استعمال
د درد او تبی اراموونکی لکه paracetamol
د مایعاتو د کموالی په صورت کې د ورید له لاری مایعات ورکول

داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

28/11/2022

🌠 سینه بغل

سینه بغل یو انتان دی چې د هوا کڅوړې په یوه یا دواړو سږو کې سوځوي. د هوا کڅوړې کولی شي د مایع یا پیپ (پیپ مادې) سره ډکې شي ، د بلغم یا پز سره ټوخی ، تبه ، زکام او تنفسي ستونزې رامینځته کوي. د باکتریا، ویروسونو او فنګسي په ګډون یو شمیر ژوندی موجودات کولی شي د سینه بغل لامل شي.

د سینه بغل نښې او علایم:

⭐د سینې درد کله چې تاسو تنفس کوئ یا ټوخی کوئ.
⭐ ګډوډۍ یا په ذهني پوهاوي کې بدلونونه (په لویانو کې چې عمر یې 65 او لوړ وي).
⭐ټوخی، چې بلغم تولیدوي
ستړیا.
⭐تبه، خوله کول او ټوخی کول.

⭐د بدن د نورمال تودوخې څخه ټیټ (په لویانو کې چې عمر یې له 65 کالو څخه ډیر وي او هغه خلک چې د معافیت سیسټم ضعیف وي).

⭐متزلزل، کانګې او اسهال
د ساه لنډۍ.

🔍🔍تشخیص 🔍🔍

د وینې معاینات. د وینې معاینات د انفیکشن تصدیق کولو لپاره کارول کیږي او هڅه کوي د بدن ډول پیژندلو لپاره چې د انفیکشن لامل کیږي. په هرصورت، دقیق پیژندنه تل ممکنه نه ده.

🖨د سینې ایکسرې.
دا ستاسو ډاکټر سره د سینه بغل تشخیص او د انفیکشن اندازه او موقعیت مشخص کولو کې مرسته کوي. په هرصورت، دا ستاسو ډاکټر ته نشي ویلای چې کوم ډول میکروب د سینه بغل لامل کیږي.

📰د نبض اکسیمیټری.
دا ستاسو په وینه کې د اکسیجن کچه اندازه کوي. سینه بغل کولی شي ستاسو سږي ستاسو د وینې جریان ته د کافي اکسیجن حرکت مخه ونیسي.
د بلغم ازموینه. ستاسو د سږو څخه د مایع نمونه (تغذیه) د ژورې ټوخي وروسته اخیستل کیږي او تحلیل کیږي ترڅو د انفیکشن لامل په ګوته کولو کې مرسته وکړي.

ستاسو ډاکټر ممکن اضافي ازموینې امر وکړي که تاسو د 65 کلنۍ څخه زاړه یاست، په روغتون کې یاست، یا جدي نښې نښانې یا روغتیایی شرایط لرئ. پدې کې شامل دي:

🖨🖥CT سکین.
که ستاسو سینه بغل د توقع سره سم ژر پاک نشي، ستاسو ډاکټر ممکن ستاسو د سږو ډیر مفصل عکس ترلاسه کولو لپاره د سینې CT سکین وړاندیز وکړي.

💧💧Pleural مایع کلتور.
د مایع نمونه ستاسو د عصبي ساحې څخه ستاسو د ریښو ترمینځ د ستنې ایښودلو سره اخیستل کیږي او د انفیکشن ډول په ټاکلو کې د مرستې لپاره تحلیل کیږي.

💊💊درملنه

د سینه بغل په درملنه کې د انفیکشن درملنه او د اختلاطاتو مخنیوی شامل دی. هغه خلک چې د ټولنې لخوا ترلاسه شوي سینه بغل لري معمولا په کور کې د درملو سره درملنه کیدی شي. که څه هم ډیری نښې نښانې په څو ورځو یا اونیو کې کمیږي، د ستړیا احساس د یوې میاشتې یا ډیرو لپاره دوام کولی شي.

ځانګړې درملنه ستاسو د سینه بغل په ډول او شدت، ستاسو عمر او ستاسو عمومي روغتیا پورې اړه لري.

انټي بیوټیکونه. دا درمل د باکتریا سینه بغل درملنې لپاره کارول کیږي. دا ممکن وخت ونیسي چې د باکتریا ډول وپیژندل شي چې ستاسو د سینه بغل لامل کیږي او د درملنې لپاره غوره انټي بیوټیک غوره کړئ. که ستاسو نښې ښه نشي، ستاسو ډاکټر ممکن یو بل انټي بیوټیک وړاندیز وکړي.

د ټوخي درمل:
دا درمل ممکن ستاسو د ټوخي آرامولو لپاره وکارول شي ترڅو تاسو آرام وکړئ. ځکه چې ټوخی ستاسو د سږو څخه د مایعاتو په نرمولو او حرکت کولو کې مرسته کوي، دا ښه نظر دی چې ستاسو ټوخی په بشپړه توګه له منځه نه ځي. برسېره پر دې، تاسو باید پوه شئ چې ډیر لږ مطالعې دا لیدلي چې آیا د ټوخي ضد درمل د سینه بغل له امله رامینځته شوي ټوخی کموي. که تاسو غواړئ د ټوخي د مخنیوي هڅه وکړئ، ترټولو ټیټ خوراک وکاروئ چې تاسو سره د آرام کولو کې مرسته کوي.

تبه کمونکي / درد کمونکي. تاسو کولی شئ دا د تبې او ناراحتۍ لپاره اړتیا ولرئ. پدې کې درمل شامل دي لکه اسپرین، ibuprofen (Advil، Motrin IB، نور) او اسیتامنفین (Tylenol، نور).

🏥🏥🚑 روغتون ته وړل

تاسو ممکن په روغتون کې بستر کیدو ته اړتیا ولرئ که چیرې:

تاسو د 65 څخه ډیر عمر لرئ
تاسو د وخت، خلکو یا ځایونو په اړه مغشوش یاست
ستاسو د پښتورګو فعالیت کم شوی
ستاسو د سیسټولیک د وینې فشار د پارا (mm Hg) څخه د 90 ملی مترو څخه ښکته دی یا ستاسو د ډیسټولیک وینې فشار 60 mm Hg یا لاندې دی
ستاسو تنفس ګړندی دی (په یوه دقیقه کې 30 تنفس یا ډیر)
تاسو د تنفس مرستې ته اړتیا لرئ
ستاسو د حرارت درجه د نورمال څخه ښکته ده
ستاسو د زړه کچه له 50 څخه ښکته یا له 100 څخه پورته ده
تاسو ممکن د جدي پاملرنې واحد ته داخل شئ که تاسو اړتیا لرئ د تنفس ماشین (وینټیلیټر) ته کیښودل شي یا که ستاسو نښې شدیدې وي.

ماشومان ممکن په روغتون کې بستر شي که:

دوی د 2 میاشتو څخه کم عمر لري
دوی سست یا ډیر خوب کوي
دوی تنفسي ستونزه لري
دوی د وینې اکسیجن ټیټه کچه لري
دوی ډیهایډریټ ښکاري.

داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

27/11/2022

شاک:Shock
د طب او نرسینګ زده کړیالان او د عاجل وارډ کارکوونکی باید د شاک(Shock) اړوند نښی وپیژنی او د دی بیړنی حالت درملنه په وخت تر سره کړی.

تعریف:Diffination
شاک قوی ژوند ګواښونکی حالت دی. شاک هغه وخت رامنځته کیږی چی کله بدن ته د دورانی وینی بهیر کم یا له ستونزی سره مخ شی.

شاک پنځه⑤ اصلی ډولونه لری چی ځني يي په لاندی توګه یی یادونه کیږی.

① — اناپیلاکتیک شاک:Anaphylactic Shock
دا ډول شاک د حساسیت په وړاندی دبدن د عکس العمل په پایله کی منځته راځی. عوامل یی.

درمل لکه پنسیلین،سیفالوسپورین او وریدی آیرن.
د خزندو نیش یا چیچلو له لاری.
دځینو نباتاتو شیره...

نښی: Sign/Symptoms
← د فشار ټیټ والی یا سقوط.
←د تنفس یا ساه اخستلو ستونزی
← د ژبی او شونډانو پړسیدل.
← د پوستکی رنګ الوتل.

درملنه: Treatment
ایپنفرین (epinephrine)وریدی لګول ورپسی هایدروکورتیزون(hydrocortisone) او انتی هستامینیک د تنفس د اخستلو لپاره اکسجن او یا هم برانکودایلوټورز لکه البوتیرول(albuterol) تطبیقول.

②— کاردیو جینیک شاک:Cardiogenic shock
دغه شاک معمولا د زړه عضلی ته د وینی له نه رسیدلو یا (MI) او د زړه د حملی (heart attack) په پایله کی واقع کیږی.

نښی:S/S
←د زړه د حرکاتو ډیریدل(increased heart rate)
←سخت او زر زر تنفس.
← د رنګ بدلیدل یا الوتل.
← د تشو متیازو نشتون یا کمیدل.
Treatment : درملنه:
د ترومبولایتیک درمل تر څو وینه نرۍ کړی او د جراحۍ عملیات انجیوپلاستی تر سره کول.

③— هایپووالومیک شاک:Hypovalemic Shock
دا شاک هغه مهال رامنځته کیږی چی بدن ۲۰% سلنه یا تر دی زیاته وینه له لاسه ورکړی. چی ډیری وخت د ټپی کیدلو او ترافیکی پیښو وروسته منځته راځی.
نښی:S/S
← د وینی بهیدل.
←خولی کیدل.
←ګنګسیت.
←ګچ او ګول کیدل(Confusion)
←په بیړه تنفس کول.
←د ننۍ وینی بهیدنی په صورت کی د ګیډی درد ،ګانکی او د تور رنګه غایطه موادو خارجول.

درملنه: Treatment
داسی مرسته وشی چی د وینی بهیدل و دروی او دلاسه تللو مایعاتو د بیا پوره کولو لپاره وریدی کرستلویید او د وینی ور کونه پیل شی.
داسی درمل لکه ډوپامین (dopamine) او ایپنیفرین(epinpherine) د زړه د حرکاتو د زیاتید او دوینی د پمپ کولو د قدرت په خاطر تطبیق شی.

④— نیوروجینیک شاک:Nueroginic Shock
دا رقم شاک هغه وخت راځی چی د عصبی مرکزی سیستم خرابتیا رامنځته شی او یا (spinal cord)

داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

26/11/2022

بواسیر څه شی دی؟
نښې يي څه دي؟
درملنه يي څه ډول ده؟

بواسیر پړسیدلي رګونه دي چې د مقعد په شاوخوا کې یا د مقعد په ښکته برخه کې موقعیت لري. شاوخوا 50 سلنه هغه کسان چي عمر يي 50 کاله شاوخوا وي د بواسیر نښې لري.
بواسیر کیدای شي داخلي یا خارجي وي. داخلي بواسیر د مقعد په داخل کي رامنځته کيږي. بهرني بواسیر د مقعد څخه بهر رامنځته کيږي.

بهرني بواسیر ترټولو عام او خورا ستونزمن وي چي کیدای شي درد، شدید خارش، او په کيناستو کي ستونزي رامنځته کړي.مګر خوشبختانه، بواسير د درملنې وړ ناروغۍ ده.

د بواسیر نښې نښانې څه دي؟

1_ په ډکو بولو کې د وینې راتل

2_ د مقعد شاوخوا سخت خارش

3_ د مقعد په برخه کي د غوښې ځورونکي ټوټې یا پړسوب

4_ د کيناستو په وخت د مقعد شاوخوا درد

که څه هم بواسیر ډير ناراحته کونکې وي، خو زياتره وختونه د درملنې پرته په خپله له منځه ځي.
که تاسو کله هم خونریزي یا تور رنګه بولې ولرئ، د داکتر سره مشوره وکړئ. ځکه چي وينه د بواسير پرته په نورو ناروغيو کي هم رامنځته کيږي.

د بواسیر لاملونه او د خطر عوامل څه دي؟

بواسیر هغه وخت پیښیږي کله چې ستاسو د مقعد شاوخوا رګونو باندې ډیر فشار راشي.

احتمالي لاملونه او د خطر عوامل يي عبارت دي له

1_ د بولو کولو پر مهال په مقعد د فشار راتلل

2_ د اوږدې مودې لپاره د پښو په سر کيناستل، په ځانګړې توګه په تشناب کې

3_ اوږدمهاله قبض یا اسهال درلودل

3_ د بواسیر کورنۍ تاریخچه درلودل

4_ په دوامداره توګه درانده وزنونه پورته کولو یا نورو فعالیتونو کې ښکیلتیا چې ستاسو په بدن فشار راوړي

5_ چاقي يا د زيات وزن درلودل

6_ مقعدي جنسي اړیکي

7_ امیندواره کیدل

8_ د 50 کالو څخه ډیر عمر لرونکي کسان

🍎 د بواسیرو درملنه

تاسو کولی شئ په کور یا د ډاکټر کتنځي کې د بواسیر درملنه وکړئ.

1_ د درد ارامول
د درد کمولو لپاره، هره ورځ لږترلږه د 10 دقیقو لپاره په ګرمو اوبو کې کينئ .
که درد د زغم وړ نه وي د درد ضد درمل ، مرهم یا کریم وکاروئ

2_ که تاسو قبضیت لرئ، کولی شي سپيغول وکاروئ ترڅو ستاسو د کولمو نرمولو کې مرسته وکړي.

# کورنی علاج
1_ درمل لکه هایدروکارټیسون یا بواسیر کریم کولی شي ستاسو د بواسیر تکلیف کم کړي. تاسو کولی شئ دواړه هایدروکارټیسون او بواسیر کریم له درملتون څخه واخلئ.

2_ هره ورځ د 10 څخه تر 15 دقیقو لپاره مقعد په ګرمو اوبو کيښودل

3_ هره ورځ د شاور یا حمام پرمهال مقعد په ګرمو اوبو سره پاک کړئ. مګر صابون مه کاروئ، ځکه چې صابون کولی شي بواسیر زیات کړي. همدارنګه د بولو له کولو وروسته تشناب کاغذ مه کاروئ.

4_درد کمونکي درمل، لکه اسیتامنفین، ایبوپروفین، یا اسپرین هم کولی شي درد یا ناراحتي کمه کړي.

# جراحي درملنه
که چيرې د بواسرو اندازه زياته وي او له عادي درملنې سره نتيجه ورنکړې په دي صورت کي د جراحي عملياتو په ذريعه د بواسيرو درملنه ترسره کيږي.

# د بواسيرو بدليدل په خرابوالي
په ډيرو کمو واقعاتو کي بواسير په لاندي خرابيدونکو حالاتو بدليږي

1_ د بواسيرو په غوښينو کتلو کي د ويني بنديدل چي په دي وخت کي بواسير سخت درد او خارښ لري

2_ ځيني وخت له بواسيرو د ويني راتلل شروع کيږي چي تر ډيره وخته پوري دوام کوي او سبب د ويني دکموالي کيږي.

3_ د مکروب اخيستل ځینې ​​​​بهرني بواسیر زخمونه لري چې په مکروب اخته کيږي.

داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

24/11/2022

تلاسیمیا Thalassemia
دا د هیموګلوبین جوړیدو یوه جنتیکي ناروغي ده چي د ګلوبین ځنځیر (Chain) جوړیدو کموالي سره متصفه ده. د ګلوبین Poly Peptide دوه الفا او دوه بیتاځنځیرونه له اوسپني سره یو ځاي کیږي او هیموګلوبین جوړ وې ځکه نو که ګلوبین کمیږي نو ورسره هیمو ګلوبین هم کمیږې (کمخونې).

د تلاسیمیا ډولونه:
په نارمل (Homozygote) کې دواړه پولې پیپتایدجینونه نارمل وې او بیتا پولې پیپتاید ځنځیر په نارمل مقدار تولیدوې.
1. په هیترو زایګوټ (Heterozygote) کي یوجین نارمل او بل غیر نارمل (تلاسیمیک) وي کوم چي نشي کولاي بیتاپولي پیپتاید ځنځیر تولید کي دغه شي یوه حالت ته بیتا تلاسیمیامینور(Minor) ویل کیږي.
2. په غیرنارمل (Homozygote) بیتا ځنځیر دواړه جینونه غیر نارمل وي (تلاسیمیک) او بیتا پولي پیپتاید ځنځیر نه تولیدوي دغه شي یوه حالت ته بیتاتلا سیمیا میجور (Major) ویل کیږي.
د بیتا ځنځیر کموالې په نتیجه کي د پولې پیپتاید ځنځیر تولید غیرې متوازن وې چې د بیتا ځنځیر تولید مختل یا هیڅ نه وي خو د الفا ځنځیر نارمل وي نو کله چې الفاځنځيرسره یو ځاي کیدو لپاره بیتا ځنځیرنه وي نو الفاځنځیر له ګاما ځنځیر سره یو ځاي کیږي او تري څوهیموګلوبین F جوړشي (Fetal Hemoglobin) ازاد الفا ځنځیرله سروحجروسره نښلي له امله ئي حجروي غشاتخربیږي اودRES سیستم په واسطه بلعي ته اماده کیږي.

Beta Thalassemia
Beta Thalassemia Major
هغه ماشومان چې د بیتاتلاسیمیا مجور(Major) څخه کړیږي نو د عمرپه لومړې کال کي لاندي ستونځې په کښي را پیدا کیږي.
• دودي تأخر
• متناوب انتانات
• شدیده کمخوني
• د هډوکو د مغزهایپرپلازی اچي له امله ئي جمجمه راوتلي شکل اخلي
• د یني اوتوري غټوالي Hepatosplenomegaly
څیړني
۱ــ د ویني معاینات
• شدیده Microcytic اوHypochromic کمخوني (MCV اوMCI ئي کم وي)
• دReticulocyte سویه ئي لوړه وي
۲ــ سیروم فبریټین ئي لوړوي اوسیروم دا وسپني د یو ځاي والي ظرفیت ( Binding Capacity) مشبوع وي
۳ــ Hemoglobin Electrophoresis: د F هیموګلوبین زیات ښيي (HbF)
۴ــ د جمجمي ایکسري: Hair on End Appearance ښيي
تداوي
• نقل الدم په هر۴ــ ۶ اونیوکي
• د توري لري کول

Beta Thalassemia Minor (Beta Thalassemia Trait)
داحالت غیرعرضې وې معمولاً هغه وخت معلومیږې چي متوسطه کمخونې کې د اوسپني درملنه ګټوره نه وي.

Alpha Thalassemia
نوموړي حالت هغه وخت منځته راځي چي د الفاځنځیرکم یا هیڅ نه وي جوړ سوي. څلور الفاجینونه شتون لري:
• که یوله منځه ولاړسي کوم کلینیکي اغیزه شتون نه لري.
• که دوه له منځه ولاړسي نواوسط کم رنګه کمخوني راپیداکیږي.
• که دري له منځه ولاړشي نوناروغ دهیموګلوبین H ناروغي لري(HbH) دا هیموګلوبین په وظیفوي ډول بي ګټي دي نومتوسطه کمخوني او د توري غټوالي را پیدا کوي.
• که ټول جینونه له منځه ولاړشي نوجنین مري(Hydrops Fetalis).
درملنه
• دHydrops Fetalis ــــ هیڅ درملنه نسته
• دهیموګلوبین H ــــ لکه دتلاسیمیامیجور(Major) غوندي تداوي کیږي
• اوسپنه بایدورنه کول سي
• دضرورت په وخت کي فولیک اسیدورکولای سو.

د تلاسیمیا ناروغانو ته عمومي سپارښتنې:
1. د تلاسیمیا ناروغان باید له اوسپنې لرونکې درملو څخه ډډه وکړې.
2. د تلاسیمیا ناروغان باید له oxidative درملو څخه لکه سلفانامیډ څخه ډډه وکړي.
3. د شدیدي تلاسیمیا ناروغانو ته باید دمنظم مهال ویښ په اساس وینه ورکول سې ( تر څو د داخلي Erythropoiesis نهي او Bone marrow له توسع څخه وساتل سې.)
4. فولیک اسیډ باید ورکول شې
5. هغه ناروغان چې وینه ئي په ډیر ژر ژر کمیږي باید ورته د تورې عملیات وشې.
6. دتلاسیمیا میجور لپاره یواځیني او انتخابې درملنه Stem cells transplantation ده.

داکتر داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

22/11/2022

H.PYLORY
د معدی زخم
د ایچ پایلوري نښې،زیانونه او درملنه:

A-د ایچ پایلوري نښې
__________________
1-د وزن له لاسه ورکول
2-د اشتها کموالی
3-د ملا د عضلاتو درد
4-د معدې سوځنده حالت
5-د لاسونه د بندونو درد
6- د خیټې د بادونو ‌‌‌‌‌‌ډیروالی
7-د وینې کموالی
9- قبضیت
10- په خیټه کې د ګُړ ګُړ اوازونه

B-د ایچ پایرورې زیانونه:
____________________
1-peptide ulcer د معدې د دیوال شړیدل
2- chronic gastritis د معدې اوږمحاله التهاب
3-Maldigestion د هضمیت فقدان
4-Gastric Adenocarcinoma د معدې خبیث سرطان
5-gastric maltoma د معدې په دیوالونو کې د شحمیاتو ځای پر ځای کیدل
6-esophageal cancer د مرۍ سرطان
7-diopathic thrombocytopenic purpura د صفحات دمویه کمبود.
8- GERD له معدې مرۍ ته په خپل سر د خوړو پورته کیدل

درملنه
_______
د ایچ پایلوري درملنه آسانه ده نن سبا له لسو نه تر پنځه لس ورځو موده په بر کې نیسي پدې دوران کې د PPI د کورنۍ له درملو او د انتی بیوتیکو درمل خوړل کیږي د یادې مودې په اندازه مخصوص پرهیز هم آړین دی.
Dr داكتر محمد فياض شريفزي Dr Mohamed Fayaz Sharifzai

30/07/2022

👉Breast Feeding

د مور شیدې د نویو زیږیدلو ماشومانو لپاره تر ټولو ښه او فوق العاده غذا ده. دغه غذا د ټولو هغو ضروري موادو څخه غني ده، کوم چې د ماشومانو د ودې او انکشاف لپاره ضروري دي.
په لومړني ساعت کې د شیدو په ښه ډول ورکړه د پنځه کلنۍ نه د کم عمر ماشومانو مړینه کموي.
👆دمور شیدو ګټې :
💧ـ کاربو هایدریت Carbohydrate
د مورشیدې ۶-۷ ګرام پر دیسي لیتر ګلکتوز لري ، دغه ماده د Galactos cerebrosides د جوړښت لپاره ضروري ده، ګلکتوز د کلسیم د جذب لپاره او همدا رنګه د Lacto bacilli د ودې لپاره اړین دي
💧ـ پروټین protein
د مور شیدې 0.9 _1.1 mg/dl څخه کم پروټین لري ، چې دا پروټين د (Lactoglubolin and Lactoalbumin) په شکل په دې شیدو کې پیدا کیږي په پروټینونو کې دوه امینو اسیدونه چې عبارت دې له (Cysytiene and Taurine) څخه ، شتون لري چې د عصبي تارونو په جوړښت او همدارنګه د عصبي سیالو په انتقال کې مهم رول لوبوي.
💧ـ شحمیات Fats
د مور شیدې د شحمیاتو څخه غني دي ، چې اکثره دا شحم د ( Polyunsaturated) په شکل وي. دشحمیاتو د نیورونونو د Myelination لپاره ضروري او حتمي دي، دا شحمیات په خپل ترکیب کې ( Omega 2 and 6) لري ، کوم چې د پروسټاګلانډین او کولیسترول د ترکیب لپاره اړین دي.

د مور شیدې د ټولو هغو ويټامینونو او منرالونو درلودونکي دي کوم چې د ماشوم د ودې لپاره ضروري دي.
اوبه هم د مور شیدو 88% برخه جوړوي چې تر شپږ میاشتینۍ پورې د ماشوم اړتیا پوره کوي.
👆ــ نورې ګټې :
د مور شیدې د مختلفو معافیتي حجراتو او انتي باډیو درلودونکي دي لکه Macrophages , lymphocytes او داسې نور چې دا ټول د ماشوم د معافیت د لوړوالي سبب ګرځي ، ددې سره سره د مور شیدې د مختلفو انزایمونو ، ودې فکتورونو او هورمونونو درلودونکي دي چې دا مواد د مختلفو ناروغیو لکه Allergy , ear infection او داسې نورو په وړاندې د ماشوم محافظت باعث ګرځي.

✨د مور شیدو ترکیب:
د مور شیدې د وخت له نظره مختلف جوړښت لري او همدارنګه د ( Preterm) ماشوم د مور د شیدو ترکیب د Mature سره توپیر لري.
۱ـ Colestrum
د ډول د ولادت نه وروسته د درو څلورو ورځو پورې افرازيږي ، مقدار یې کم غلیظې او زیړ رنګ لري د انټي باډيو او په شحمو کې د منحلو ویټامینونو ( A , B , D , K) درلودونکې وي.
۲ـ Transitional Milk
د درو څلورو ورځو وروسته افرازیږي تر دوه اونیو پورې پروټین او ایمیونوګلوبولین پکې کمیږي خو شحم او بوره پکې زیاتیږي.
۳ـ Matur Milk
دا شیدې دقیقې او اوبلنې وي ، خو د ودې لپاره د ټولو ضروري ترکیبونو لرونکي دي.
۴ـ Preterm Milk
هر کله چې ولادت د اووه دیرش اونیو نه مخکې صورت ونیسي نو د مور شیدو په ترکیب کې زیاته اندازه اوسپنه ، پروټین ، سودیم ، ایمیونوګلوبولین او همدارنګه د ماشوم د ضرورت وړ انرژي موجوده وي.
۵ـ Fore Milk
دا شیدې د شیدو ورکولو په اول وخت کې افرازیږي چې د پروټینونو ، منرالونو ، ويټامینونو او اوبو څخه غني دي او د ماشوم د تندې د مشبوع کیدو سبب ګرځي.
۶ـ Hind Milk
د شیدو ورکولو په وروستي وخت کې افرازیږي د زیات مقدار شحمو لرونکي دي او د انرژۍ په برابرولو کې مرسته کوي.


👉Complementary feeding
د شپږو میاشتو نه وروسته د ماشوم لپاره د مور شیدې کفایت نه کوي ، نو د مور شیدو سره سره د نورو خوراکونو ورکړه د ماشوم لپاره ضروري ده د مور د شیدو ورکړه ماشوم ته باید تر دوه کلنۍ پورې ادامه پیدا کړی.

داكتر محمد فياض شريفزي

24/07/2022

↩آﺏ ﭼﻴﭽﻚ ﻳﺎ (chicken pox) :
در شروع باید بگویم که اصطلاح آب چیچک با چیچک متفاوت است.
چیچک یک موضوع جداګانه است صرف از اب چیچک میخواهم صحبت کنم.
✔ آب چیچک ﻳﻚ ﻣﺮﺽ ﺳﺎﺭﻳﺴﺖ، ﻛﻪ ﺑﺎ ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎ ﻳﺎ ﺑﺨﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﺳﺮﺥ ﺭﻧﮓ ﻛﻪ ﺗﻮﺍﻡ ﺑﺎ ﺧﺎﺭﺵ ﺍﺳﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ .و بیشتر نزد اطفال دیده
میشود.
ﻋﻤﻮﻣﺄ ﭼﻨﺪ ﺭﻭﺯ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﺪﻥ ﺑﺨﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﺳﺮﺥ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻋﺮﺽ ﻋﻤﺪﻩ آب چیچک ﺍﺳﺖ ﻧﺰﺩ ﻣﺮﻳﺾ تاسس میکند.

✔ اعراض و علایم مریض اب چیچک:
ﺗﺐ، ﺑﻲ ﺍﺷﺘﻬﺎﻫﻲ، ﺳﺮﺩﺭﺩﻱ،ﺳﺮﻓﻪ ﻭ ﮔﻠﻮﺩﺭﺩﻱ ﺩﻳﺪﻩ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ .
ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎ ﻭﻳﺎ ﺑﺨﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﺳﺮﺥ ﺑﺎ ﺧﺎﺭﺵ ﻋﻤﻮﻣﺄ ١ - ٢ ﺭﻭﺯ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﻋﺮﺍﺽ ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ .
✔ﺍﺷﺨﺎﺹ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ ﺑﻴﻤﺎﺭﯼ ﺁﺏ ﭼﻴﭽﮏ، ﺍﺯ ۴ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻣﯽ ﮔﺬﺭﻧﺪ :
۱ = ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎﯼ ﺳﺮﺥ ﺭﻧﮓ ﺭﻭﯼ ﺟﻠﺪ ظاهر میګردد.
۲ = ﺑﻌﺪأ دانه ها ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ .
۳ = ﺩﺭﻣﺮﺣﻠﻪ ﺳﻮﻡ ﺩﺍﻧﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺁﺑﻠﻪ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﺪﻩ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺧﺎﺭﺵ ﻭ ﺳﻮﺯﺵ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ .
۳ = ﻭ در مرحله چهارم ﺳﺮﺍﻧﺠﺎﻡ آبله ها خشک میشود ﻭ ﺍﺭﭼﻖ ﻣﯽ ﮔﻴﺮﺩ ﮐﻪ ﻋﻼﻳﻢ ﺑﻬﺒﻮﺩ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻣﺮﺽ ﺍﺳﺖ .
ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺗﺎ ١٠ ﺭﻭﺯ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﺮ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ ﺗﺎ ﺑﺨﺎﺭ ﻫﺎ ﺧﺸﻚ ﮔﺮﺩﻧﺪ . ﺗﺎ ﺯﻣﺎﻥ ﺧﺸﻚ ﺷﺪﻥ ﺍﺑﻠﻪ ﻫﺎ، ﻣﺮﺽ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﻓﺮﺩ ﺩﻳﮕﺮ ﺳﺮﺍﻳﺖ ﻧﻤﺎﻳﺪ .

✔ﺳﺮﺍﻳﺖ ﻣﺮﺽ :
☜ﺗﻤﺎﺱ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑﺎ ﻣﺮﻳﺾ
☜ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﻋﻄﺴﻪ، ﺳﺮﻓﻪ
☜ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻇﺮﻭﻑ ﻣﺮﻳﺾ ‏( ﻗﺎﺷﻖ، ﺑﺸﻘﺎﺏ، ﮔﻴﻼﺱ ‏)
✔ﺷﻴﻮﻉ ﻣﺮﺽ :
☜ﺩﺭ ﺑﻴﻦ ﺍﻃﻔﺎﻝ، ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﻭﺍﻛﺴﻴﻦ ﻧﺸﺪﻥ
☜ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﺑﺎ ﻓﺮﺩ ﻣﺮﻳﺾ ﺩﺭ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺍﻧﺪ ﻭ ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻭﺟﻮﺩ ﺷﺎﻥ ﺿﻌﻴﻒ ﺍﺳﺖ ﺯﻳﺎﺩﺗﺮ ﺍﺳﺖ .
☜ﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﻳﻚ ﺑﺎﺭ ﭼﻴﭽﻚ ﺭﺍ ﺳﭙﺮﻱ ﻛﻨﻨﺪ، ﺑﺎﺭ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﭼﻴﭽﻚ ﻣﺼﺎﺏ ﻧﻤﻴﺸﻮﻧﺪ .
☜ﺍﻣﺎ ﺑﻌﻀﺎ ﻭﻳﺮﻭﺱ ﺩﺭ ﺷﺨﺺ ﻣﺼﺎﺏ ﻣﻴﺘﻮﺍﻧﺪ ﺩوﺑﺎﺭﻩ ﻓﻌﺎﻝ ﮔﺮﺩﺩ ﻭﺳﺒﺐ ﻣﺮﻳﻀﻲ ﺩﺭﺩ ﻧﺎﻙ ﺑﻨﺎﻡ ☜ﺷﻨﮕﻞ shingle ﮔﺮﺩﺩ .
ﻛﻪ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺳﻦ ٦٠ ﺳﺎﻟﮕﻲ ﺩﺭﻛﺴﺎﻧﻴﻜﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻌﺎﻓﻴﺘﻲ ﺿﻌﻴﻒ ﺩﺍﺭﻧﺪ، ﻭﺍﻗﻊ ﻣﻴﮕﺮﺩﺩ .

✔ ﺗﺪﺍﻭﻱ :
★ﺩﺭ ﺣﺎﻻﺕ ﻋﺎﺩﻱ ﺗﺪﺍﻭﻱ ﻣﻮﺿﻌﻲ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ، ﻳﻌﻨﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﭘﺎﻫﻴﻦ آﻭﺭﺩﻥ ﺗﺐ ﺩﻭﺍﻱ ﻫﺎﻱ ﺿﺪ ﺗﺐ ﻭ ﺑﺮﺍﻱ ﺧﺎﺭﺵ ﺍﺯ ﺩﻭﺍ ﻫﺎﻱ ﺍﻧﺘﻲ هستامین ﻭ ﻣﺮﻫﻢ ﻫﺎﻱ موضعی آﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻴﺸﻮﺩ .
★ﺩﺭﺻﻮﺭﺕ ﺍﺧﺘﻼﻃﺎﺕ ﻣﺮﺽ، ﺗﺪﺍﻭﻱ ﻧﻈﺮ ﺑﻪ ﺍﻥ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ .

✔ رژیم غذایی:
★ این مریضی پرهیز ندارد.
★ﺭﮊﻳﻢ ﻏﺬﺍﺋﻲ ﺩﺭﺳﺖ ﺩﺭ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﻠﻨﺪ ﺑﺮﺩﻥ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﺑﺪﻥ ﺭﻭﻝ ﻣﻬﻢ ﺩﺍﺭﺩ
★ ﻣﺒﺘﻼﻳﺎﻥ ﻣﯽ ﺗﻮﺍﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﺭﻓﺘﻦ ﻣﻘﺎﻭﻣﺖ ﻭﺟﻮﺩ ﺷﺎﻥ ﺍﺯ ﺳﺒﺰ ﻳﺠﺎﺕ، ﻣﻴﻮﻩ ﺟﺎﺕ ﻭﻟﺒﻨﻴﺎﺕ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﮐﻨﻨﺪ .

✔ وقایه:
ﺑﺮﺍﻱ ﻭﻗﺎﻳﻪ ﺍﺯ آبﭼﻴﭽﻚ ﻭﺍﻛﺴﻴﻦ ﺃﻥ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺮﺯﻳﻖ ﮔﺮﺩﺩ، ‏( ﻭﺍﻛﺴﻴﻦ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺳﻦ ١٢ ﺗﺎ ١٥ ﻣﺎﻫﮕﻲ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﻴﮕﻴﺮﺩ ‏) واز مریض مصاب اب چیچک و اشیا مربوط شان دوری اختیار نماید.

↩ﻧﻮﺕ : نکات عمده که هیچ وقت باید فراموش نکنید.
★ ﺗﺎﺧﺸﻚ ﻧﺎ ﺷﺪﻥ ﺃﺑﻠﻪ ﻫﺎ ﺍﺯ ﺗﻤﺎﺱ ﺑﺎ ﻣﺮﻳﺾ ﺟﻠﻮﮔﻴﺮﻱ ﺷﻮﺩ .
★ ﺍﻃﻔﺎﻝ ﻧﻮﺯﺍﺩ ﺗﺎ ﺳﻪ ﻣﺎﻫﮕﻲ ﻣﻌﺎﻓﻴﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ .
★ﺑﺎ ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ ﻋﻼﻳﻢ ﺑﻴﻤﺎﺭﯼ ﺁﺏ ﭼﻴﭽﮏ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺮﭼﻪ ﺯﻭﺩ ﺗﺮ ﺑﻪ ﺩﺍﮐﺘﺮ ﻣﺮﺍﺟﻌﻪ ﺷﻮﺩ،ﺍﻧﺪﮎ ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ باعث اختلالات جلدی و دماغی میشود.
★ﺁﺑﻠﻪ ﻫﺎﯼ ﭼﻴﭽﮏ ﺧﺎﺭﺷﺖ ﻣﯽ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺍﮔﺮ ﺁﺑﻠﻪ ﻫﺎﯼ ﺁﺏ ﭼﻴﭽﮏ ﮐﻨﺪﻩ ﺷﻮﺩ ﺩﺍﻍ ﻭﻳﺎ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﺍﺯ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽ ﮔﺬﺍﺭﺩ .
★ﻭﺟﻮﺩ ﻣﺮﻳﺾ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺁﺏ ﭘﺎﮎ ﻭﺻﺎﺑﻮﻥ ﺷﺴﺘﻪ ﺷﻮﺩ، ﺗﺎ ﺁﺑﻠﻪ ﻫﺎ ﻣﮑﺮﻭﺏ ﻧﻪ ﮔﻴﺮﻧﺪ .
★ﻣﺮﻳﺾ ﺑﺎﻳﺪ ﺩﺭ ﺍﺗﺎﻕ ﺟﺪﺍ ﺍﺳﺘﺮﺣﺖ ﮐﻨﺪ.

داکتر محمد فیاض شریفزی

13/07/2022

د کولرا ناروغى Vibrio Cholera (د وړو کولمو اسهال او استفراق )
1-- کولرا يوه بکترياوى ناروغى ده کوم چه د ناپاکه اوبو او غذا د خوړلو وروسته د کولرا بکتریا په وړو کولمو کى ځاي نيسى او د څو ساعتو څخه تر پنځه ورځي وروسته خپل د کولرا توکسين افراز په نتيجه کى د وړو کولمو اپيتلل حجراتو کى د adenyle cyclase انزايم په مرسته د کلورين ايون د وړو کولمو جوف ته داخل او په داخل جوف کى د سوديم ايون او اوبو د زيات مقدار تجمع له کبله کوم چه د لويو کولمو د جذب قابليت څخه زيات وى,د ناروغ افرازى اسهال secretary diarrhea سبب شى.

2---د کولرا ناروغى نوم د kohle چه صفرا په نوم ده اخستل شوى,اول ځل لپاره John snow اپيديمولوژيست
په ذريعه وپيژندل شوه,تر 200 کولرا انواع پيژندل شوى,او
په تير 200 کلونو کى 7 ځلى پاندمى مينځ ته راغلى.

3---د کولرا ناروغانو شکايت د خفيف اسهال څخه تر شديد اسهال پورى وى,لومړى دا ناروغان استفراق ورپسى د اسهال
شاکى وى په شديد اسهال کى يو ليتر مايع په ساعت کى خارجوى(cholera gravis),چه د اسهال رنګ يي د وريجو اوبو په شان rice watery diarrhoea وى,لدى شديد اسهال په نتيجه کى ناروغان د خولى وچوالى,د سترکو ننوتنه,دپوستکى ايلاستکى کموالى,د نبض خفيف جس,چه د شديد د اوبو وچوالى باندى دلالت کوى او ناروغ بلاخره د فشارسقوط سره مخ او hypovolemic shock پيدا او لدى سره څنک کى ناروغ د ګردو وظايف خرابوالى خواته ځي.
د کولرا ناروغان تبه کمه وى او ناروغان sepsisحالت کى نه غوره کوى (د WBC حالت لوړ نه وى)
اما ځينى کم ناروغان د وړو کولمو جوف کى د مايعاتو تجمع له کبله بدون له دى چه اسهال ولرى د شاک او مړينه حالت غوره کوى د cholera sicca په نوم ياديږى.

4---د کولرا ناروغان شديد حالت لرونکى اشخاص عبارت د هغه کسان چه د O ګروپ لرونکى,د معدى تيزاب يي کم وى (د معدى تيزاب د کولرا ميکروب له مينځه وړى),د Vit A کموالى,او هم کسان چه اسهال يي د کولمو نورو ميکروبونه سره يو ځاي شى.
د کولرا تفريق د نورو اوبلن اسهال لرونکى ميکروبونه سره وشى.

5---د کولرا ناروغى تشخيص په کلينکى لوحه يا د ناروغ شکايت سره کيږى,د تائيد لپاره د غايط مواد ميکروسکوپ کى کولرا بکتریا ليدل,د غايطه موادو کلچر,د سيرولوجى معاينه ده.

6---د کولرا ناروغ اختلاطات د فشار سقوط يا شاک حالت,د ګردو وظايف خرابوالى,عصبى فلج stroke,او هم د استفراق

داكتر محمد فياض شريفزي

12/07/2022