Dr M Usman jabarkhil elamyar-ډاکټر محمد عثمان جبارخیل علمیار

14/11/2025

*كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ۖ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ*

*ژباړه:*
هر نفس (ژوی) د مرګ خوند څکي. او تاسو ته به ستاسې اجرونه په پوره توګه د قیامت په ورځ درکړل شي. نو څوک چې له دوزخ نه وژغورل شي او جنت ته داخل کړل شي، یقیناً هغه بریالی شو. او دنیاوي ژوند نه دی، مګر د دوکې مال.

*(سورة آل عمران، آیت 185)*

دا آیت موږ ته د مرګ حقیقت، قیامت، او د اصلي کامیابۍ معنی راښيي.

07/11/2025

✅ *هغه خواړه چې شکر ناروغان باید وخوري:*
1. 🥦 *سبزیجات* (شنې سبزیانې: پالک، مرخېړی، بروکلي)
2. 🫐 *میوې* (په کم مقدار: مڼه، ناک، بیر، شفتالو)
3. 🥣 *پوره غلې دانې* (لکه جو، نسواري وریجې، اوټس)
4. 🥜 *مغز لرونکي خواړه* (بادام، چهارمغز – بې مالګې)
5. 🐟 *شحم کم غوښه* (لکه کب، چرګ)
6. 🥛 *کم شحمه شیدې او مستې*
7. 💧 *زیات اوبه څښل*

---

❌ *هغه خواړه چې باید ونه خوري:*
1. 🍰 *خوږ شیان* (شات، بوره، کلچه، کیک، خوږ څښاک)
2. 🥖 *سپین ډوډۍ او سپینې وریجې*
3. 🧂 *ډېر مالګه او غوړ لرونکي خواړه*
4. 🥤 *سافټ ډرنکس* یا قندي مشروبات
5. 🍟 *پراګراف یا ژور پخې شوي خواړه*
6. 🍗 *سرخ شوی غوښه یا ډېر چرګان له پوستکي سره*

04/11/2025

*۱. د فولیک اسید کمښت علتونه (Causes):

1. *ناقص غذايي رژیم (Dietary deficiency):*
- که انسان کافي سبزيجات، مېوې، دالونه او فولیک اسید لرونکي خواړه ونه خوري.

2. *د جذب ستونزې (Malabsorption):*
- د معدې او کولمو ناروغۍ لکه *Celiac disease، Crohn’s disease* چې فولیک اسید په کافي اندازه جذب نه شي.

3. *د حمل او د ماشوم زیږون وخت (Increased demand in pregnancy):*
- د امیندوارۍ پر وخت د بدن اړتیا زیاتېږي، که اضافه فولیک اسید ونه شي، کمښت رامنځته کېږي.

4. *ځینې درمل (Medications):*
- لکه Methotrexate، Phenytoin، Sulfasalazine، کوم چې د فولیک اسید میتابولیزم اغېزمنوي.

5. *د الکولو زیات استعمال (Alcoholism):*
- الکول د فولیک اسید جذب او ذخیره کموي.

6. *د وینې زیاتې اړتیاوې (Increased RBC turnover):*
- لکه د هیمولیتیک انیمیا په حالت کې، فولیک اسید ډیر مصرف کېږي.

---

*۲. د فولیک اسید منبع (Sources):*

- *شین سبزيجات:* پالک، بروکلي، لوبیا
- *مېوې:* مڼې، نارنج، کیوي
- *دالونه او نخود:* شنه نخود، لوبیا
- *Fortified foods:* د فولیک اسید اضافه شوي ډوډۍ، غله جات
- *Supplements:* د ډاکټر لخوا ورکړل شوی فولیک اسید

---

03/11/2025

*IDA – د اوسپنې کمښت انیمیا*
*څه شی دی؟*
IDA هغه حالت دی چې د بدن د وینې سره د اوسپنې کچه کمه شي. دا د وینې سره د اکسیجن د انتقال ظرفیت کموي.

*اصلي نښې:*
- ستړیا او کمزوري 😴
- رنګ کمزوری، د پوستکي سپینوالی
- د زړه درزا تېزوالی ❤️
- سر درد یا سرګرداني
- د لاسونو او پښو یخوالی

*څه باید وکړو؟*
✅ اوسپنه (Iron) زیاتې کړئ: سره غوښه، لوبیا، پالک
✅ د ویتامین C سره خوراک وکړئ، لکه مرچ، مالټه – د اوسپنې جذب ښه کوي
✅ د ډاکټر لارښوونې سره *Iron supplements* واخلئ
✅ د وینې معاینه منظم ترسره کړئ

*ولې مهم دی؟*
که نه درملنه شي، IDA د زړه، ذهن او عمومي قوت لپاره ستونزې جوړول شی.

03/11/2025

هايپرتایرودیزم ؟

*هايپرتایرودیزم څه شی دی؟*
دا هغه حالت دی چې ستاسو *تایرایډ غده ډېر هورمونونه تولیدوي* (T3 او T4)، چې د بدن میتابولیزم چټکوي.

*اصلي نښې:*
- د زړه درزا تېزوالی ❤️
- وزن کمېدل، سره له دې چې خوراک عادي دی
- ستړیا، عصبي توب، خپګان
- د لاسونو/پښو رېږیدل
- د خوب ستونزې 😴

*ولې مهم دی؟*
که نه کنټرول شي، د زړه ستونزې، هډوکي کمزوري او د عمومي صحت خطر زیاتوي.

*د ځان ساتنې لارښوونې:*
✅ د ډاکټر لخوا وینې معاینې ترسره کړئ
✅ د تایرایډ هورمونونه منظم وڅارئ
✅ صحي غذا وخورئ، کافي آرام وکړئ
✅ درمل په سمه توګه واخلئ

*د یادونې وړ خبره:* هايپرتایرودیزم ناروغي کنټرول کېدای شي، که وخت پر وخت معاینه او درملنه وشي

19/09/2025

*اکلازیا (Achalasia)* د مری یوه حرکت (motility) ناروغي ده، چې پکې:

- د *مری عضلات خپل عادي حرکت (peristalsis) له لاسه ورکوي*
- او *د مری ښکته بند (LES – Lower Esophageal Sphincter)* نه خلاصیږي

دا باعث کېږي چې خواړه *معدې ته لاړ نه شي* او *په مری کې بند پاتې شي*.

---

✅ 2. فزیالوژي (Normal):

- مری له خولې خواړه راوړي → په منظم ډول عضلات راکش کېږي (Peristalsis)
- کله چې خواړه LES ته ورسیږي → LES خلاصېږي → خواړه معدې ته ځي

---

❌ پتالوژي (په Achalasia کې څه کیږي؟):

- د LES عصبي کنټرول (ganglion cells) له منځه ځي
- LES خلاصېدل نه کوي
- مری عضلات حرکت له لاسه ورکوي
- خواړه مری کې بند پاتې شي
- مری غټ او اوږد شي (megaesophagus)

---

✅ 3. نښې/اعراض:

| نښه | توضیح |
|-----|--------|
| *Dysphagia* | د خوړو تېرېدلو ستونزه – هم مایع هم جامد |
| *Regurgitation* | د خوړو بېرته خولې ته راتلل |
| *Chest pain* | د سینه شاته فشار یا درد |
| *Weight loss* | د خوراک نه کولو له امله |
| *Aspiration* | د شپه خواړه سږي ته تلل → ټوخې، سینه بغل

---

✅ 4. تشخیص:

| میتود | څه ښکاري؟ |
|--------|-------------|
| *Barium swallow* | "Bird beak" narrowing (مری سرکڼه او ختم کې تنګ) |
[07/09, 4:10 pm] Dr M Usman Jabarkhile Ela: | *Manometry* | LES خلاصېدل نه کوي + peristalsis نشته |
| *Endoscopy* | د نورو ناروغیو لکه سرطان ردولو لپاره |

---

✅ 5. درملنه:

| طریقه | توضیح |
|--------|--------|
| *Pneumatic dilation* | د LES پراخول – غیر جراحي |
| *Botox injection* | LES ته شل کوونکی – موقتي |
| *Heller myotomy (surgery)* | عضلات پرې کېږي → LES خلاصېږي |
| *POEM (endoscopic myotomy)* | نوې طریقه، بدون له برید |
| *دواوې (CCBs, nitrates)* | موقتي، کم مؤثره

✅ 6. عوارض:

- *Megaesophagus*
- *Aspiration pneumonia*
- *Malnutrition*
-

17/06/2025

13/06/2025

په دې باوري اوسیږې په دې اوسنی نړي کی،
چې هیڅکله هم دا خبره مه کوي،چي زه تاریخ لرم.زه نفوس لرم زه قوم لرم،چې
دعلم او پوهې ګاڼه درسره نه وه ،اوپه اوسنې ټیکنالوژی سمبال نه وي پرمختګ او حتې دخپل ځان دفاع هم ناشونی ده.
داوسنې حال دتهران چي په پایتخت کي ورته دسپاه پاسداران قومندان او لوی درستیز ورته
له منځه یوړل.

20/04/2025

لوړه فشار (Hypertension) یوه ډېره عامه ناروغي ده چې کله د انسان د وینې فشار د نورمال څخه پورته شي. دا ناروغي که کنټرول نه شي، نو د زړه، سترګو، ګردو او دماغو جدي ناروغۍ رامنځته کولی شي.

د لوړې فشار نښې:

سر دردي

د زړه درزا چټکه یا ډېره محسوسه

د سینې تنګوالی

د سترګو مخ ته تیاره راتلل

ستړیا یا د خوب کمښت

د لوړې فشار اسباب:

ژور فشار یا اضطراب

ډېره مالګه خوړل

چاغوالی

د ورزش نه کول

سګریټ یا الکول

د کورنۍ تاریخ (یعنې ارثي)

د لوړې فشار خطرونه:

د زړه حمله

فالج (stroke)

د سترګو کمزورېدل

د ګردو خرابېدل

د لوړې فشار مخنیوی او درملنه:

سالمه خوړه (کم مالګه، کم غوړي، تازه میوې او سبزي)

منظم ورزش (لکه چکر وهل)

وزن کمول

د ډاکټر له مشورې پرته دوا مه کاروئ

د ډاکټر لخوا درملو منظم استعمال