10/03/2026
معمولي کمخوني (Anemia) په ماشومان کې
ډولونه
په ماشومانو کې معمولي کمخوني معمولا د د وینې د سرې حجرو د کمښت له امله رامنځته کېږي. د نلسن کتاب د ماشومانو د کمخونۍ عام ډولونه په لاندې ډول تشریح کوي:
د اوسپنې کمخوني (Iron-deficiency anemia) – تر ټولو عام ډول
د فولات یا ویټامین B12 کمبود – لږ عام
د کروموسومي یا ارثي کمخونيانې – لکه سکل سل انیمیا (Sickle cell anemia) یا تالاسیمیا
د مزمنو ناروغیو کمخوني – لکه مزمن انتانات یا د پښتورګو ناروغۍ
۲. علتونه
د ماشومانو په ژوند کې کمخوني اکثر د لاندې علتونو له امله وي:
د اوسپنې کمبود:
د زیږون وروسته د وینې ذخیره کمه وي.
د اوسپنې غني خواړو کم مصرف.
د شیدو له سره تغذیه وروسته (خصوصاً که د شیدو پر بنسټ وي او اوسپنه نه لري).
ویټامین کمبودونه:
د فولات او B12 کمبود، اکثر د خوراکي رژیم یا جذب ستونزو له امله.
ارثي ناروغۍ:
سکل سل، تالاسیمیا.
وینې له لاسه ورکول:
معدي یا انتاني ستونزې، د کرمونو حمله، یا جراحي/زخمونه.
۳. نښې او علایم
خستګي او ضعف
بې اشتهایي
سري پوټکي یا ژیړ رنګ
د زړه تېزوالی (Tachycardia)
د غوږو، ژبې او ناخونو سپینوالی
نکته: په نرم ډول کمخوني اکثر پرته له نښو وي او یوازې د وینې ټسټ (CBC) سره تشخیص کېږي.
۴. تشخیص
د وینې بشپړ ټسټ (CBC)
Hb (Hemoglobin)
MCV (Mean Corpuscular Volume)
MCH (Mean Corpuscular Hemoglobin)
د اوسپنې ځانګړي ټسټونه
Serum Ferritin, Serum Iron, TIBC
د ځانګړو ناروغیو لپاره نور ټسټونه (که ارثي کمخوني شک وي).
۵. درملنه
الف: اوسپنه کمخوني (Iron deficiency anemia)
۱. خوراکي اوسپنه:
شیدې + اوسپنه لرونکي خواړه لکه:
غوښه، چرګ، ماهي
شین سبزیجات (Spinach)
د اوسپنې غني غلې (Fortified cereals)
۲. اوسپنه د دوایي په شکل:
د ماشوم د عمر او وزن مطابق د نلسن لارښوونې:
د ماشوم د وزن پر اساس: 3–6 mg/kg/day د فعال اوسپنې په توګه، معمولاً په 1–2 ویشتونو کې ورځني ورکول.
د خوړو څخه ۱ ساعت مخکې یا وروسته ورکول غوره دي (د جذب زیاتوالي لپاره).
د څښاک په وخت کې د ویتامین C لرونکي مشروبات مرسته کوي.
۳. د تعقیب ټسټ:
Hb په ۴–۶ اوونیو کې بیاکتل
د اوسپنې ذخیره د ۳–۶ میاشتو درملنې وروسته بیا کتنه
ب: د فولات یا B12 کمبود
د فولات یا B12 سپلیمنټ ورکول
د سبزیجاتو، لبنیاتو، غوښې مناسب خوراک
ج: ارثي کمخوني (Sickle cell, Thalassemia)
د متخصص د لارښوونې لاندې ځانګړې درملنه
خونديتوب، د انفیکشنو مخنیوی، په اړتیا د وینې انتقال
۶. کورني وقایوي تدابیر
د تغذیې پاملرنه
د اوسپنې غني خواړه (له غوښې، چرګ، حبوباتو)
د سبزیجاتو، میوو مناسب خوراک
د ویتامین C لرونکي میوې ترڅنګ اوسپنه لرونکي خواړه
د ماشوم د وینې معاینې
د ۶، ۹، ۱۲ میاشتو او وروسته معاینې د خطر زېږد
د وینې ټسټ په وخت کې د ارثي کمخونۍ شک
د کرمونو مخنیوی
د ځوان ماشومانو لپاره د پیريازینټل یا ورته درمل کارول
ښوونې او روزنه
والدین ته د خوراکي موادو په اړه پوهه ورکول
ماشوم ته د متوازن خوراک عادت ورکول
دوکتور خیرمحمد صافی
۱. انواع
کمخونی در کودکان معمولاً به علت کاهش گلبولهای سرخ خون به وجود میآید. در کتاب نلسون، انواع شایع کمخونی در کودکان به این شکل توضیح داده شده است:
کمخونی ناشی از کمبود آهن (Iron-deficiency anemia) – شایعترین نوع
کمبود فولات یا ویتامین B12 – کمتر شایع
کمخونیهای ارثی یا ژنتیکی – مانند کمخونی داسیشکل (Sickle cell anemia) یا تالاسمی
کمخونی ناشی از بیماریهای مزمن – مانند عفونتهای مزمن یا بیماریهای کلیوی
۲. علتها
در کودکان کمخونی بیشتر به دلایل زیر ایجاد میشود:
کمبود آهن:
ذخیره آهن بعد از تولد کم میباشد.
مصرف کم غذاهای دارای آهن.
تغذیه زیاد با شیر (بهخصوص اگر فقط شیر باشد و آهن کافی نداشته باشد).
کمبود ویتامینها:
کمبود فولات یا ویتامین B12 که معمولاً به علت رژیم غذایی نامناسب یا مشکل در جذب به وجود میآید.
بیماریهای ارثی:
مانند کمخونی داسیشکل و تالاسمی.
از دست دادن خون:
مشکلات معده یا روده، عفونتها، وجود کرمهای رودهای، یا زخم و جراحی.
۳. علایم و نشانهها
خستگی و ضعف
بیاشتهایی
رنگپریدگی پوست یا زردی
تند شدن ضربان قلب (Tachycardia)
سفید شدن گوشها، زبان و ناخنها
نکته: در کمخونی خفیف ممکن است هیچ علامتی دیده نشود و فقط با آزمایش خون (CBC) تشخیص داده شود.
۴. تشخیص
آزمایش کامل خون (CBC) شامل:
Hb (هموگلوبین)
MCV (حجم متوسط گلبول سرخ)
MCH (مقدار متوسط هموگلوبین)
آزمایشهای مربوط به آهن:
Serum Ferritin
Serum Iron
TIBC
در صورت شک به کمخونی ارثی، آزمایشهای تخصصی دیگر نیز انجام میشود.
۵. درمان
الف: کمخونی ناشی از کمبود آهن
۱. تغذیه مناسب:
مصرف غذاهای دارای آهن مانند:
گوشت
مرغ
ماهی
سبزیجات سبز مانند اسفناج
غلات غنیشده با آهن
۲. داروی آهن:
طبق توصیه کتاب نلسون:
۳ تا ۶ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز به صورت آهن فعال
معمولاً در ۱ تا ۲ دوز در روز داده میشود.
بهتر است ۱ ساعت قبل یا بعد از غذا مصرف شود تا جذب بهتر گردد.
مصرف همراه با ویتامین C جذب آهن را افزایش میدهد.
۳. پیگیری آزمایش:
بررسی هموگلوبین بعد از ۴ تا ۶ هفته
بررسی ذخیره آهن بعد از ۳ تا ۶ ماه درمان
ب: کمبود فولات یا ویتامین B12
دادن مکمل فولات یا ویتامین B12
مصرف مناسب سبزیجات، لبنیات و گوشت
ج: کمخونیهای ارثی (داسیشکل و تالاسمی)
درمان تحت نظر متخصص
پیشگیری از عفونتها
در صورت نیاز انتقال خون
۶. تدابیر پیشگیری در خانه
توجه به تغذیه:
مصرف غذاهای دارای آهن مانند گوشت، مرغ و حبوبات
مصرف سبزیجات و میوهها
خوردن غذاهای دارای ویتامین C همراه با غذاهای آهندار
آزمایش خون کودکان:
بررسی در سنین ۶، ۹ و ۱۲ ماهگی و در صورت نیاز بعد از آن
پیشگیری از کرمهای رودهای:
استفاده از داروهای ضدکرم طبق توصیه داکتر
آگاهی والدین:
آموزش خانواده درباره تغذیه مناسب
عادت دادن کودک به غذای متوازن و سالم
دوکتور خیرمحمد صافی ۰۷۴۴۲۴۱۱۴۴
