https://www.facebook.com/482173445464797/

Dr m usman jabarkhil elamyar, Fou, Kunduz (2026)

12/11/2025

*🤧 زکام یا نزله څه شی ده؟*

زکام یوه عامه ویروسي ناروغي ده چې اکثره د پزی، ستوني او سینې نښې نښانې رامنځته کوي. دا ناروغي زیاتره وخت د موسم بدلون، ساړه هوا یا ویروسي انتان له امله پیدا کېږي.

*📌 نښې نښانې:*
- پوزې بهیدل یا بندېدل
- ستونی خوږېدل
- ټوخی او پرنجی
- تبه یا کمزوري تبه
- د بدن دردونه
- د ستړیا احساس

*📌 څنګه خپرېږي؟*
- د ناروغ له پرنجي یا ټوخي
- د ککړو سطحو له لارې
- د لاس ورکولو یا نږدې تماس له امله

*📌 درملنه:*
زکام خاص درملنه نه لري، خو لاندې لارې مرسته کوي:
- ډیر مایعات څښل
- استراحت کول
- د تودو اوبو بخار اخیستل
- د تبې او درد لپاره پاراستامول یا نور ساده دواوې

*📌 مخنیوی:*
- لاسونه پاک ساتل
- د ناروغانو نه واټن نیول
- د مخ، پوزې او سترګو نه لمس ډډه کول

*✅ یادونه:* که زکام تر ۷ ورځو زیات دوام ومومي یا شدیده تبه، سخت ټوخی، یا ساه بندېدل پیدا شي، نو حتمي ډاکټر ته مراجعه وکړئ.

11/11/2025

د *هایپرټایرودیزم (Hyperthyroidism)* لپاره چې *TSH کم*، *T3/T4 لوړ* وي، درملنه د لاندې مرحلو له مخې تنظیمېږي:

---

✅ *Antithyroid درمل (لکه Methimazole/PTU)*
*دوام:*
معمولاً *۱۲-۱۸ میاشتې* تجویزېږي، خو دا موده له ناروغ، د ناروغۍ له ډول، ازمېښتونو او ځواب څخه متاثره کېږي.

---

✅ *څنګه پرېکړه کېږي چې درمل تر کومه وخته دوام وکړي؟*
- که ناروغ ښه ځواب ورکړي (TSH/T3/T4 نورمال شي)، نو درملېنه لږ تر لږه یو کال ته ادامه مومي.
- هر *۴–۶ اونۍ* کې باید تېرېدونکي هورموني ټېسټونه وشي.
- که بیا ناروغي تکرار شي، نو دایمي درملنه، راډیو اکټیو آیودین یا جراحي وړاندیزېدای شي.

---

✅ مهم ټکي:
- دوا باید هره ورځ په ټاکلي وخت وخوړل شي.
- *خپل سر دوا بندول خطرناک دي*.
- *Side effects* لکه سپینې وینې کمښت ته پام وشي.

که غواړې دقیق دوز او نوم درمل درکړم، لطفاً د ناروغ وزن، عمر او نور راپورونه راواستوئ.

11/11/2025

د زړه ناروغي په ځوانانو کې د لاندې دلیلونو له امله زیاتېږي:

1. *نامناسب خواړه* – زیات غوړ، چرب، شکر لرونکي خواړه خوړل.
2. *فزیکي فعالیت کم* – ناست ژوند، تمرین نه کول.
3. *سګرټ، نسوار او نشه‌یي توکي* – د زړه رګونه تنګوي او ناروغۍ ته زمینه برابروي.
4. *شکر او لوړ فشار* – که کنټرول نه شي، زړه ته تاوان رسوي.
5. *ذهني فشار (Stress)* – دوامدار اضطراب او فشار هم د زړه روغتیا خرابوي.
6. *ارثي عوامل* – که په کورنۍ کې دا ناروغي وي، خطر زیاتېږي.
7. *خوږې مشروبات او فاسټ فوډ* – د کولیسټرول کچه لوړوي.

✅ د مخنیوي لپاره: صحي خواړه، ورزش، له سګرټو ځان ساتل، او منظم طبي معاینات مهم دي.

11/11/2025

*Cardiomegaly *د زړه غټوالی* یا *زړه لوی شوی*.

ممکنه علتونه:
- د وینې لوړ فشار (Hypertension)
- زړه ضعیف کار کول (Heart failure)
- د زړه والو ستونزې (Valve disease)
- زړه ته پخوانی حمله (Myocardial infarction)
- Anemia (شدید)
- Thyroid اختلالات
- پیدایشي (Congenital)

نښې نښانې:
- ستړیا
- د نفس تنګي
- د پښو پړسوب
- غیر نورمال heartbeat
- د سینه درد یا فشار

تشخیص:
- X-ray (زړه غټ ښکاري)
- ECG
- Echocardiography (د زړه فعالیت معلوموي)
- Blood tests
- CT یا MRI (په ځینو حالتونو کې)

درملنه:
- علت ته په کتو:
- د وینې فشار کنټرول
- د زړه پیاوړتیا درمل (ACE inhibitors, beta blockers, diuretics)
- Lifestyle بدلون: کم مالګه، ورزش، وزن کمول
- جراحي که والو یا عضوي ستونزه وي

*یادونه*: Cardiomegaly یو علامت دی، نه مستقل مرض. اصلي علت باید وپیژندل شي او درملنه وشي.

11/11/2025

Beta blockers (β-blockers) هغه درمل دي چې د زړه ضربان کنټرولوي او فشار راکموي. دوی د بدن د "stress hormones" لکه adrenaline اثر کموي.

مشهوره Beta Blockers:
1. *Metoprolol* (Lopressor, Betaloc)
2. *Atenolol* (Tenormin)
3. *Propranolol* (Inderal)
4. *Bisoprolol*
5. *Carvedilol* (هم β-blocker هم α-blocker ده)

د استعمال موارد:
- Supraventricular tachycardia (SVT)
- Hypertension (د وینې لوړ فشار)
- Angina (د زړه درد)
- Heart failure (ځینې حالتونو کې)
- Migraine prophylaxis
- Anxiety (د زړه تېز درز کنټرول لپاره)

که ناروغ bradycardia یا asthmatic وي، احتیاط پکار دی.

11/11/2025

هو، *Spironolactone* او *Frusemide* دواړه د *پښو د پړسوب (edema)* لپاره کارول کېږي، خو باید د علت له مخې منظم شي.

که د پړسوب علت:
*1. زړه ستونزه (Heart failure)* وي:
- *Frusemide* (Loop diuretic) ژر عمل کوي، اضافي اوبه باسي.
- *Spironolactone* (Potassium-sparing diuretic) د بدن څخه پوټاشیم نه باسي او د زړه ناروغانو لپاره ګټه لري.

*2. ځیګر یا پښتورګو ستونزه*:
- دوا دواوې هم کارول کېدای شي، خو باید د الکترولایتونو او کراتینین کچه منظمه تعقیب شي.

د استعمال مثال:
- *Frusemide 40mg* سهار (که شدید پړسوب وي، ممکن 2 ځله)
- *Spironolactone 25–50mg* ورځ کې 1 ځلې

*یادونه*: دواوې باید د ډاکټر تر مشورې لاندې پیل شي، ځکه چې:
- د *پوټاشیم کچه* لوړېدای شي (په ځانګړې توګه له Spironolactone سره)
- *Dehydration* یا وینې فشار کمېدلی شي

که پړسوب دوام ولري، *علت باید ژر تشخیص* شي.

11/11/2025

له کلونو راهیسې ستر طبي سازمانونه لکه د امریکا د زړه ټولنه سپارښتنه کوي چې هر کس باید په اونۍ کې حداقل ۱۵۰ دقیقې جسمي ورزشي فعالیت ولري. خو نوې څیړنې ښیي چې دغه اندازه د نارینه وو له پاره کفایت نه کوي. څېړونکو د څه د پاسه ۸۵ زرو زړو کسانو موندنې د ۷ کلونو له پاره تر څېړنې لاندې ونیولې. د بشپړ مطلب لوستلو له پاره، لینک په لومړۍ تبصره کې:

11/11/2025

د لوړ فشار (Hypertension) درملنه *Frusemide + Spironolactone* سره کیدای شي، خو دا *لومړۍ کرښه درملنه نه ده*، بلکې که فشار د نورو درملو سره کنټرول نه شي یا ناروغ *د زړه، پښتورګو یا ځیګر ستونزه* ولري، نو بیا کارول کېږي.

دا دواوې څنګه کار کوي؟
- *Frusemide*: د ادرار له لارې اوبه باسي → فشار کموي.
- *Spironolactone*: د الډوستیرون ضد دی → اوبه او مالګه باسي، خو پوټاشیم ساتي.

د لوړ فشار لپاره لومړۍ کرښه درمل:
1. *ACE inhibitors* (لکه Enalapril، Lisinopril)
2. *ARBs* (لکه Losartan)
3. *Calcium channel blockers* (لکه Amlodipine)
4. *Thiazide diuretics* (لکه Hydrochlorothiazide)

کله Frusemide + Spironolactone ورکوو؟
- که ناروغ د *شکر، زړه ناکامي، یا پړسوب* هم ولري.
- که نور درملو ته جواب نه ورکوي.
- د *کومبینیشن درملنې* یوه برخه شي.

*یادونه*: د الکترولایتونو (په ځانګړې توګه *پوټاشیم*) کچه باید تعقیب شي.

که ناروغ یواځې فشار لري، غوره ده چې له معمول درملو پیل وشي، نه له شدید ډایوریتیکو.

07/11/2025

✅ *هغه خواړه چې شکر ناروغان باید وخوري:*
1. 🥦 *سبزیجات* (شنې سبزیانې: پالک، مرخېړی، بروکلي)
2. 🫐 *میوې* (په کم مقدار: مڼه، ناک، بیر، شفتالو)
3. 🥣 *پوره غلې دانې* (لکه جو، نسواري وریجې، اوټس)
4. 🥜 *مغز لرونکي خواړه* (بادام، چهارمغز – بې مالګې)
5. 🐟 *شحم کم غوښه* (لکه کب، چرګ)
6. 🥛 *کم شحمه شیدې او مستې*
7. 💧 *زیات اوبه څښل*

---

❌ *هغه خواړه چې باید ونه خوري:*
1. 🍰 *خوږ شیان* (شات، بوره، کلچه، کیک، خوږ څښاک)
2. 🥖 *سپین ډوډۍ او سپینې وریجې*
3. 🧂 *ډېر مالګه او غوړ لرونکي خواړه*
4. 🥤 *سافټ ډرنکس* یا قندي مشروبات
5. 🍟 *پراګراف یا ژور پخې شوي خواړه*
6. 🍗 *سرخ شوی غوښه یا ډېر چرګان له پوستکي سره*

04/11/2025

*۱. د فولیک اسید کمښت علتونه (Causes):*

1. *ناقص غذايي رژیم (Dietary deficiency):*
- که انسان کافي سبزيجات، مېوې، دالونه او فولیک اسید لرونکي خواړه ونه خوري.

2. *د جذب ستونزې (Malabsorption):*
- د معدې او کولمو ناروغۍ لکه *Celiac disease، Crohn’s disease* چې فولیک اسید په کافي اندازه جذب نه شي.

3. *د حمل او د ماشوم زیږون وخت (Increased demand in pregnancy):*
- د امیندوارۍ پر وخت د بدن اړتیا زیاتېږي، که اضافه فولیک اسید ونه شي، کمښت رامنځته کېږي.

4. *ځینې درمل (Medications):*
- لکه Methotrexate، Phenytoin، Sulfasalazine، کوم چې د فولیک اسید میتابولیزم اغېزمنوي.

5. *د الکولو زیات استعمال (Alcoholism):*
- الکول د فولیک اسید جذب او ذخیره کموي.

6. *د وینې زیاتې اړتیاوې (Increased RBC turnover):*
- لکه د هیمولیتیک انیمیا په حالت کې، فولیک اسید ډیر مصرف کېږي.

---

*۲. د فولیک اسید منبع (Sources):*

- *شین سبزيجات:* پالک، بروکلي، لوبیا
- *مېوې:* مڼې، نارنج، کیوي
- *دالونه او نخود:* شنه نخود، لوبیا
- *Fortified foods:* د فولیک اسید اضافه شوي ډوډۍ، غله جات
- *Supplements:* د ډاکټر لخوا ورکړل شوی فولیک اسید

---

04/11/2025

*IDA – د اوسپنې کمښت انیمیا*
*څه شی دی؟*
IDA هغه حالت دی چې د بدن د وینې سره د اوسپنې کچه کمه شي. دا د وینې سره د اکسیجن د انتقال ظرفیت کموي.

*اصلي نښې:*
- ستړیا او کمزوري 😴
- رنګ کمزوری، د پوستکي سپینوالی
- د زړه درزا تېزوالی ❤️
- سر درد یا سرګرداني
- د لاسونو او پښو یخوالی

*څه باید وکړو؟*
✅ اوسپنه (Iron) زیاتې کړئ: سره غوښه، لوبیا، پالک
✅ د ویتامین C سره خوراک وکړئ، لکه مرچ، مالټه – د اوسپنې جذب ښه کوي
✅ د ډاکټر لارښوونې سره *Iron supplements* واخلئ
✅ د وینې معاینه منظم ترسره کړئ

*ولې مهم دی؟*
که نه درملنه شي، IDA د زړه، ذهن او عمومي قوت لپاره ستونزې جوړول شی.

Dr m usman jabarkhil elamyar

12/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

11/11/2025

07/11/2025

04/11/2025

04/11/2025

Address

Telephone

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category