27/01/2024
ERMENİ DÜNYASINDA KUTSAL CUMARTESININ ÖĞRETİSİ VE ANLAMI.
PASKALYA AREFESİ, CRAKALUYS (Kandil akşamı)
''Kutsal Cumartesi günü'' Hristiyan dünyasında,fıtınalı, sıkıntılı , hüzünlü ama ,kutsal günler sonrasında , acı ve kaygı dolu bir sessizliğin, bekleyişin içinden ,İsa Mesih'in ,''Koğgota'' tepesine kadar uzanan işkence,cefa ve zülüm yolunu, ''Çarmıha Gerilmesi'' ve ''Taş Mezarı''nın anımsanması ile geçen sürecin, hüzün ve acı dolu bekleyişin bir günü olarak belirlenir.
İsa Mesih’in mezarı, sanki bugünkü dünyamızdan küçük bir resmi önümüze koyar gibi bir anlam kazanıyor:Tıpkı bugün, hapishanelerde suçlunun yanında, suçsuzların da tutuklu olarak hapiste olması, mezarlarda günahsızın ve masumların yanına ,günahkarların da gömüldüğü gibi..
İsa Mesih ,suçsuzluğunu ispatlayamadı,sahte ve yalancı ,adil olmıyan bir mahkeme ile ölüm cezasına çarptırıldı, mahkum oldu, ancak İsa Mesih fiziksel bedenini dünyamız topraklarına bırakarak , imamının ulviyeti ve ilahi güçü, işlediği sevaplar ve yaptıkları iyiliklerin kudreti ile mezar taşını çatlatıp yardı,ruh oldu,uçtu ve sonsuzluğa karıştı.
Bu, acı,hüzün,keder, işkence,cefa,zülüm dolu günlerin hemen ertesinde,''Yeniden Doğma''nın, ''Dirilme''nin , ''Ruhsal Arınma'' nın başladığı , coşku ve sevinçin yaşandığı pazar günü ''Diriliş Yortusu -Paskalya Bayramı-'' gelir.
İsa Mesih,bize yaşamın gerçeklerini öğretmek ve bizim de kendisi gibi eziyet, işkence, zorluklar yaşayabileceğimizi ,haksızlığa uğrayabileceğimizi,hakkımızı savunamayacak duruma düşeceğimizi anlatabilmek adına ,bizim için, kendisi işkence gördü, çarmıha gerildi, öldürüldü,ölümümün 3. günü ölülerden dirildi ,ruh oldu ve sonsuzluğa uçtu.
Eğer masum isek, günahkar değil isek, birilerine iyilik yapmış isek, sevap işlemiş isek ,hoşgörülü isek ,af edebiliyorsak ,sevdiklerimiz ve bizi sevenler için fedakarlık yapabiliyorsak,her hangi bir şekilde bizden sonrakilerin yollarını aydınlatabiliyorsak, haksızlığa da uğrasak, işkence de görsek, şiddete de maruz kalsak, çarmıha da gerilsek, her şeye rağmen bir şekilde yeniden doğacağımıza ,ruhumuzun yaşamaya devam edebileceğine inanmamız gerektiğini bize öğretmek ve müjdelemek için ,kendisi çarmıha gerildi, gömüldü ve Dirildi:
Kutsal Cumartesi ikindi saatlerinde kilislerimizde ''Arefe Ayini-Crakaluyts ayini(Kandil akşamı)icra edilir.Crakaluyts ermenice ,Işık yakmak(nur yaymak) anlamındadır.Bu ayin esnasında İsa Mesih'in ''Diriliş''i müjdelendiğinde ,40-48 günlük Büyük Oruç dönemi bitmekte ve ''Diriliş'' yortusu-bayramı başlamaktadır.
Kutsal Cumartesi-Arefe günü-, aynı zamanda,İsa Mesih tarafından Cehennemin yıkıldığını,dürüst ve masum ruhların kurtalışını anımsatır.
Apostolik Ermeni Ortodoks kilisesinin 5 ana yortularından ikisi olan Kutsal Doğuş Yortusu ve Kutsal Diriliş(Paskalya Bayramı) Yortularından bir önceki gün Ermeni kiliselerinde özel dini ayin yapılır. Bu ayine Ermenice, Crakaluytz ( Kandil İşığı anlamında) ayini Ermeni halk dilinde Khıtum denir (Arife Ayini) : Crakaluyts-Khıtum(Arife Ayini) ermenicede kelime anlamıyla, Lamba Yakmak,Işık Yakmak,Mum Yakmak daha doğrusu ''Aydınlatma''anlamına gelir, bu bağlamda, İsa Mesih'in ''Sonsuza dek sönmeyen ışık'' (Ebedi Işık) anlamını simgeler .
Bu gün kiliselerde özel dualar ve ilahiler okunur, özel ayinler yapılır,Yortu Perhizi (oruçu) tutanlar, bu gün perhizlerini (oruçlarını) açarlar:
Paskalya arifesi Kutsal Cumartesi ,Acı,hüzün,zülüm,işkence ,kaygı ve endişe dolu günlerle geçen haftanın sonunda, derin bir sessizlik içinde bekleyiş günüdür Kutsal Cumartesi günü,Bu gün Hristiyan dünyasında ,İsa Mesih'in .''KOĞGOTA'' tepesinde yaşadığı, işkence ve zülümü, Çarmıha Gerilmesi , Ölüme giden yolu ,Taş Mezar'ın anımsanması ile geçen hüzün ve acı dolu bir gün olarak belirlenir.
Güne özel olarak ve tüm kilise lamabalarının ve mumların yakılması ile ileri derecede aydınlık ortamda icra edilen dini ayin ,Crakaluyty ayini,İsa Mesih'in çarmıha gerilip ,bedeninin öldürülmesinden ve gömülmesinden sonraki bir iyimser umudun diriliş ayinidir. Bu ayinle,7 haftadır kapalı olan Kilise Alatarın siyah perdesi açılmakta ,48 gündür süren Paskalya oruç dönemi sona ermektedir.
Kilisede ilahisi okunarak ,kutsal müjde verilir ve Paskalya arifesi ayine katılan halk birbirini ''Kutsal Diriliş Müjdesi'' ile selamlar.
Bu ayinle,İsa Mesih'in ölümü ile insanlığı günahların esaretinden kurtardığı, ölülerden mucizevi dirilişi ile de , insan fiziksel olarak ölse de,ruhunun sonsuza de yaşayacağının müjdesi simgelenir.