15/10/2025
Երեխաների սենսոր (զգայական) վախերը առաջանում են այն ժամանակ, երբ նրանց զգայարանները՝ լսողությունը, տեսողությունը, հպման, հոտառության և հավասարակշռության համակարգերը, դեռ սովորում են միասին աշխատել։
Փոքր տարիքում նյարդային համակարգը դեռ շատ զգայուն է և արագ գրգռվում է։
Երեխան նոր է սովորում՝
🥺ինչ է բարձր կամ անսպասելի ձայնը,
🥺ինչպես է իր մարմինը արձագանքում տարբեր հպումներին,
🥺ինչպես տարբերել իրականն ու երևակայականը,
🥺և ինչպես վստահ զգալ շարժման մեջ։
Այս ամենը նրա համար դեռ նոր, անծանոթ, երբեմն էլ չափազանց ինտենսիվ փորձառություն է։
Այն, ինչ մեզ համար սովորական է՝ փոշեկուլի ձայնը, լույսի միանալը կամ ավազի հպումը, նրա նյարդային համակարգը կարող է ընկալել որպես ուժեղ գրգռիչ։
Այդ պատճառով երեխան կարող է վախենալ կամ խուսափել որոշ իրավիճակներից — ոչ թե որովհետև “չի ուզում” կամ “զիջում է”,
այլ որովհետև նրա մարմինը դեռ չի հասցրել սովորել անվտանգ զգալ այդ գրգռիչների մեջ։
Սենսոր վախերը, այսպես ասած, երեխայի ուղեղի և մարմնի զարգացման լեզուն են։
Նրանք պատմում են, որ երեխան աճում է, բացահայտում է աշխարհը, և դեռ սովորում է, թե ինչպես կարգավորել իր զգայարանները։
👶 1–3 տարեկաններ
Այս տարիքում երեխան նոր է ճանաչում իր մարմինը և զգայարանների միջոցով ուսումնասիրում աշխարհը։ Նյարդային համակարգը դեռ «հում» է, ուստի վախերը հաճախ են։
Ամենատարածված սենսոր վախերը․
🎧 Ձայներից – փոշեկուլ, ֆեն, լվացքի մեքենա, շան հաչոց, բարձր երաժշտություն։
💡 Մթությունից կամ անսպասելի լույսերից։
🖐 Շոշափողականից – չի սիրում ավազ, խոտ, պլաստիլին, կեղտոտ կամ ցեխոտ ձեռքեր։
⚖️ Շարժման վախեր – չի սիրում ճոճվել, պտտվել, բարձրանալ։
👃 Հոտերից – նոր կամ ուժեղ հոտեր (սխտոր, օծանելիք, մաքրող միջոցներ) կարող են անհարմարություն առաջացնել։
👅 Նոր համերից – հրաժարվում է նոր սնունդ փորձելուց (սա նաև նորմալ զարգացման փուլ է)։
🧡Ինչ օգնել է այս փուլում․
🥺Նուրբ, աստիճանական ծանոթացում գրգռիչներին։
🥺Ծնողի հանգիստ ներկայություն («տես, ես էլ եմ լսում, ոչինչ
չի լինում» :
🥺Խաղերի միջոցով սենսոր փորձեր՝ ավազով, ջրով, տարբեր:
հյուսվածքներով։
😌Վախը միշտ պատմում է երեխայի զարգացման մասին։
Երբ ընդունում ենք՝ օգնում ենք նրան վստահել և աշխարհը բացել իր սեփական տեմպով 💛
