09/04/2026
“LOW CORTISOL”: KHI MỘT ĐIỆU NHẢY NÓI VỀ MONG MUỐN ÍT STRESS HƠN
(Bài viết riêng cho Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn, đăng ngày 2/4/2026)
Gần đây, xu hướng (trend) “low cortisol dance” đang lan nhanh trên mạng xã hội với một cấu trúc rất đơn giản: “high cortisol” là trạng thái căng thẳng, gồng cứng, vội vã; còn “low cortisol” là nhẹ nhàng, chậm rãi, thư giãn và có phần vô lo. Dù mang tính giải trí, khuynh hướng này cũng cho thấy sự quan tâm của giới trẻ đối với tình trạng sức khỏe tâm thần.
Cortisol là gì?
Cortisol là một trong những hormone thường tăng lên khi cơ thể bị stress. Khi đối diện với áp lực, cortisol giúp chúng ta tỉnh táo hơn, tập trung hơn, phản ứng nhanh hơn. Vì vậy, trong cách hiểu phổ biến, “high cortisol” được gắn với stress, còn “low cortisol” được hiểu như trạng thái ít stress, thoải mái, dễ chịu.
Nếu nhìn theo cách này, có thể thấy trend không thực sự nói về hormone, mà đang nói về một mong muốn rất cơ bản: mong muốn được sống ít căng thẳng hơn.
Điều đáng chú ý là mong muốn này đang được thể hiện một cách rất rõ ràng, đặc biệt ở giới trẻ. Thay vì chỉ chấp nhận stress như một phần đương nhiên của cuộc sống, nhiều người bắt đầu chủ động gọi tên nó, nói về nó và tìm cách điều chỉnh.
Không phải “high” hay “low cortisol” mà do stress kéo dài
Suy nghĩ “cortisol cao nghĩa là bị stress và như vậy là xấu; ngược lại cortisol thấp là không bị stress nên sẽ tốt” không hoàn toàn đúng.
Stress ở mức độ phù hợp là một phần cần thiết của sự phát triển. Những kỳ thi, áp lực công việc hay các mục tiêu khó đều tạo ra căng thẳng, và chính những trạng thái này giúp con người nỗ lực, học hỏi và tiến bộ. Khi không có bất kỳ áp lực nào, động lực thường giảm đi và khả năng thích nghi cũng bị ảnh hưởng.
Điều cần quan tâm không phải là loại bỏ stress, mà là thời gian mà stress tồn tại và khả năng hồi phục sau đó. Khi stress chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian nhất định, cơ thể có thể tự điều chỉnh trở lại trạng thái cân bằng. Nhưng khi stress kéo dài liên tục, hệ thống điều hòa bắt đầu mất linh hoạt.
Ở giai đoạn này, nhiều biểu hiện xuất hiện dần: giấc ngủ bị ảnh hưởng, khả năng tập trung giảm, cảm xúc trở nên dễ kích thích hoặc lo âu. Sau một thời gian, cảm giác căng thẳng có thể chuyển thành mệt mỏi, trống rỗng, thiếu động lực. Đây là trạng thái của stress mạn tính, và cũng là nền tảng của nhiều vấn đề sức khỏe tâm thần như lo âu, trầm cảm hoặc kiệt sức (burn-out).
Như vậy, điều quan trọng không phải “high” hay “low cortisol” mà là tình trạng stress kéo dài lâu hay mau.
Stress: quản lý hay né tránh?
Một hiểu lầm phổ biến là cho rằng một cuộc sống lành mạnh là cuộc sống không có stress. Thực tế, điều này không phù hợp với cách cơ thể vận hành.
Stress đóng vai trò như một tín hiệu kích hoạt, giúp con người đối diện với thử thách và phát triển. Nhiều giai đoạn trưởng thành quan trọng thường đi kèm với áp lực nhất định. Một mức độ căng thẳng vừa phải thậm chí có thể cải thiện hiệu suất và khả năng tập trung.
Vấn đề chỉ xuất hiện khi không có khoảng nghỉ đi kèm. Khi các yêu cầu từ công việc, học tập, xã hội và cả kỳ vọng cá nhân chồng lên nhau một cách liên tục, cơ thể không còn đủ điều kiện để hồi phục. Hệ thống stress khi đó không còn “tắt” được, và trạng thái căng thẳng trở thành một tình trạng “bình thường mới”.
Vì vậy, thay vì cố gắng đạt đến trạng thái “low cortisol”, cách tiếp cận phù hợp hơn là duy trì sự luân phiên giữa căng thẳng và hồi phục. Những hoạt động nhẹ nhàng như vận động chậm, nghe nhạc, hoặc đơn giản là ngồi yên không làm gì có thể giúp hệ thần kinh giảm mức kích hoạt. Đây không phải là né tránh, mà là một phần của quá trình điều chỉnh tự nhiên.
Work–life balance và sự thay đổi trong góc nhìn của thế hệ trẻ
Trend “low cortisol” cũng phản ánh một thay đổi đáng chú ý trong cách thế hệ trẻ nhìn nhận về cuộc sống và công việc.
Ở nhiều thế hệ trước, stress thường được xem là điều tất yếu phải chấp nhận, thậm chí là dấu hiệu của sự nỗ lực. Việc chịu áp lực trong thời gian dài được xem như một phần của trách nhiệm. Trong khi đó, thế hệ hiện tại có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến trạng thái bên trong của mình. Họ chú ý đến cảm giác mệt mỏi, căng thẳng, và bắt đầu đặt câu hỏi về cách sống.
Khái niệm work–life balance (cân bằng giữa công việc và cuộc sống) vì vậy trở nên cụ thể hơn. Nó không chỉ là sự phân chia thời gian giữa công việc và cuộc sống, mà còn là cách duy trì một trạng thái ổn định lâu dài. Việc nghỉ ngơi, thư giãn hay dành thời gian cho bản thân không còn bị xem là thiếu nỗ lực, mà được nhìn nhận như điều kiện để duy trì hiệu suất bền vững.
Đây là một thay đổi mang tính tích cực. Khi con người nhận diện sớm giới hạn của mình, họ có khả năng điều chỉnh trước khi rơi vào kiệt sức. Tuy nhiên, cân bằng không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn áp lực. Một cuộc sống không có stress là điều không thực tế. Cân bằng là khả năng đi qua những giai đoạn áp lực mà không bị cuốn vào trạng thái kéo dài.
Duy trì cân bằng: những điều đơn giản nhưng cần được lặp lại
Việc tránh stress mạn tính không phụ thuộc vào một giải pháp duy nhất, mà nằm ở cách duy trì những yếu tố cơ bản một cách ổn định.
Giấc ngủ giữ vai trò trung tâm trong việc điều hòa hệ thần kinh và hormone. Khi giấc ngủ bị gián đoạn kéo dài, khả năng hồi phục giảm đáng kể. Một nhịp sinh hoạt đều đặn giúp cơ thể có điểm tựa để tự điều chỉnh.
Tập thể dục, dù ở mức độ nhẹ, cũng có tác động tích cực. Những hoạt động như đi bộ, kéo giãn, hoặc nhảy theo nhạc giúp giảm căng thẳng tích tụ và đưa cơ thể về trạng thái thư giãn hơn.
Việc quản lý lượng thông tin và áp lực cũng trở nên quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Không phải lúc nào cũng cần phản hồi ngay lập tức, và không phải lúc nào cũng cần cập nhật liên tục. Khi có những khoảng trống trong ngày, hệ thần kinh mới có cơ hội “hạ nhiệt”.
Khả năng nhận diện sớm dấu hiệu quá tải giúp việc điều chỉnh trở nên hiệu quả hơn. Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, khó tập trung, giảm hứng thú, đó thường là tín hiệu cho thấy hệ thống stress đang bị kéo căng.
Song song với đó là cách nhìn về hiệu suất. Những giai đoạn cần nỗ lực cao là điều khó tránh, nhưng nếu trạng thái này kéo dài liên tục, cơ thể sẽ không còn chịu đựng được. Việc chậm lại trong những thời điểm cần thiết không phải là thất bại, mà là một phần của chiến lược duy trì lâu dài.
Lời kết
Cortisol và stress đều là những yếu tố cần thiết cho sự thích nghi và phát triển. Vấn đề chỉ xuất hiện khi sự cân bằng bị phá vỡ, khi căng thẳng kéo dài mà không có hồi phục.
Điệu nhảy “low cortisol” không thể thay đổi toàn bộ lối sống, nhưng là một lời nhắc về việc duy trì khả năng hồi phục và giữ được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống là điều cần thiết trong một môi trường nhiều yêu cầu và đầy biến động.
, , .
BS Phạm Minh Triết
